کاربرد فناوری اطلاعات در محیط حسابداری
- واژهی فناوری اطلاعات مفهومی گسترده دارد. تا سال 1980 رایانه تنها فناوری بود که تحت عنوان فناوری اطلاعات پوشش پیدا میکرد. در حال حاضر فناوری اطلاعات تبدیل به چتری شده است که مصادیق آن شامل گروهی از تجهیزات، خدمات، کاربردها و فناوریهای پایه میباشد. (دهقان نیستانکی و همکاران، 1391). جامعهی رسمی آمریکا در سال 1998 اعلام داشت: حرفهی حسابداری باید مهارتهای لازم را برای استفاده از ابزارها و فناوریهای مؤثر و کارآمد کسب کند. کمیتهی تغییرات حسابداری این نظر را ارائه کرد که باتوجه به تأثیرپذیری سریع سازمانها از فناوری، حرفهی حسابداری نیزباید نقشهای جاری و آتی فناوری اطلاعات در سازمانها را درک کند. (دهقان نیستانکی و همکاران، 1391). در گذشته، تأثیر شگرف فناوری اطلاعات بر حرفه حسابداری، برای جامعهی حسابداران حرفهای نگرانکننده بود. برای مثال انجمن حسابداران خبره در استرالیا در سال 1998، گزارش کردند: همان طور که بخش تجارت به مهارتهای تجاری کلی و استراتژی نیاز دارد، حسابداران نیز به مهارتهای گستردهای در زمینهی فناوری اطلاعات نیاز دارند. (بیمن و ریچاردسون، 2007). با توجه به اینکه استانداردهای حسابداری در طول سالیان بدون تغییرات اصلی، ثابت باقی مانده اما فناوری اطلاعات روز به روز در حال تغییر میباشد، کمیتهها و جامعهی حسابداری به تغییر در آموزش حسابداران نیازمند بودند که این تغییر به کمک افزایش دانش سیستمهای اطلاعاتی و دانش فناوری اطلاعات امکان پذیر میباشد که این امر باعث تسهیل فرآیند محاسبات و همچنین ارائهی بهتر دادههای تجاری برای تصمیمگیری مؤثرتر خواهد بود. علاوه بر این فناوری اطلاعات تأثیر بسزایی بر روی هزینهها خواهد داشت. در واقع فناوریاطلاعات باعث بهبود مؤثر در بخشهای حسابداری و همچنین صرفه جویی در زمان و افزایش دقت محاسبات میگردد. (مورتی و همکاران، 2012).
برنامه های یکپارچه حسابداری قادرند با بهرهگیریاز فناوری اطلاعات، سیستمها و عملیات موجود در سازمانها را یکپارچه کنند و در قالب یک پایگاه اطلاعاتی واحد در دسترس قرار دهند. دهقان نیستانکی و همکاران (1391) طی مقالهای به این نتیجه رسیدند که پیشرفتهای فناوری اطلاعات تقاضا را برای حسابرسی فناوری اطلاعات افزایش داده است. از این رو حسابرسان مستقل که نقش اصلی آنها، اعتبار دهی به اطلاعات حسابداری است، باید برای ارائه خدمات حسابرسی به روز و افزایش کارایی در حسابرسی، به حسابرسی فناوری اطلاعات روی آورند. مورتی و همکاران (2012) به بررسی کاربرد فناوری اطلاعات در تصمیمگیری حسابداری مدیریت پرداختند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان میدهد که بکارگیری فناوری اطلاعات در بخش حسابداری مدیریت در شرکتها، حسابداران را قادر به ارائهی گزارشهای مالی دقیقتری برای اتخاذ تصمیمات بهینه میسازد. همچنین وجود رابطهی بسیار نزدیکی بین مدیریت، حسابداری و استفادهکنندگان فناوری اطلاعات ضروری است.
حسابداران به عنوان مدیران، مشاوران و تامین کنندگان اطلاعات نقشی مهم در بهکارگیری فناوری اطلاعات در سازمانهای بزرگ و کوچک دارند. حرفه حسابداری نیز در کل،تعهد دارد به تواناییها و شایستگیهای لازم حسابداران حرفه ای در زمینه فناوریاطلاعات بپردازد و نشان دهد این طیف از مجموعه فعال محیط کسب و کار، از طریق توسعهمداوم دانش حرفه ای خود، توان آشنایی با پیشرفتهای فناوریهای اطلاعات را دارد؛اگرچه حرفه حسابداری نیز با چالشهای متعددی در زمینه فناوری اطلاعاتروبروست:
فناوری اطلاعات بر ساختار، کارکرد و مدیریت سازمانها تاثیر میگذارد و تدوین راهبرد تجاری در واحدهای اقتصادی بدون در نظر گرفتن راهبرد فناوریاطلاعات میسر نیست. در نتیجه ضروری است طرحریزی تجاری با طرحریزی فناوری اطلاعاتبه صورتی قوام یافته، یکپارچه شوند و کنترلهای مالی و مدیریتی موثر در سیستمهایجدید به وجود آید.
فناوری اطلاعات ماهیت برنامه حسابداری و توجیهاقتصادی آن را دگرگون ساخته است.افزون بر این، تعداد روزافزونی از حسابداران دررشته های مرتبط با فناوری اطلاعات سرگرم کارند. بنابراین درک درست حسابداران ازبازار خدمات و محصولات فناوری اطلاعات، اثربخشی کار آنها را افزایش میدهد.
تغییرات فناوری اطلاعات بسیار سریع و گسترده است و تاثیر روزافزونیبر واحدهای تجاری در کل و فرایندهای تجاری به طور ویژه دارد. فرایندهای ایجاد، ثبت،پردازش و گزارشگری رخدادهای تجاری هر روز در حال دگرگونی است و نقش و سهم انسان نیزبه تبع این دگرگونیها پیوسته در حال تغییر است.
وقتی به بازار عرضه خدمات فناوری اطلاعات نگاهمیکنیم، میبینیم درگذشته حسابداران مهمترین استفاده کننده این خدمات بودهاند. امابعد از مدتی با گستردهتر شدن دامنه نیاز اطلاعاتی شرکتها، مدیران انفورماتیک نقشفعالتری در این بازار برعهده گرفتند و نقش حسابداران در به کارگیری فناوری اطلاعاتدر سازمان کمرنگ شد و برای مدتی نگرش فنی به فناوری اطلاعات و ارتباطات بر نگرشتجاری غالب آمد. در توسعه این روند، استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات درسـازمـانها به سطح گستردهتری ارتقا پیدا کرد و شرکتها به سیستمهای جامع اطلاعاتمدیریت گرایش پیدا کردند. آن بخش از حسابداران نیز که گرایش بیشتری به حسابداریمدیریت داشتند و عرصه اطلاعات حسابداری را گستردهتر از حسابداری مالی میدیدند بااین جریان همراه شدند واکنون نقش سازندهای را در کنار متخصصان فناوری اطلاعاتبرای توسعه سیستمهای اطلاعاتی برعهده دارند.
در گذشته که امکانات زیادی برای تهیه اطلاعات وجود نداشت و محیطاقتصاد و بازار هم فاقد پیچیدگیهای امروز بود، نیازهای اطلاعاتی مدیریت به وسیلهسیستمهای حسابداری تامین میشد. ولی بهتدریج، با افزایش نیازهای اطلاعاتی،سیستمهای اطلاعات حسابداری هم توسعه پیدا کرد. اما این توسعه، با تحولاتی که درمحیط کسب و کار پدید آمد همگام نبود. شرکتها در محیط رقابتی و تحت تاثیر اقتصادجهانی نیازمند اطلاعاتی گستردهتر از اطلاعات حسابداری بودند. بهطور همزمان،فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز پیشرفتهای شگرفی پیدا کرد و زمینه برای گذر ازبرنامه های مجزا و محدود حسابداری و ایجاد سیستمهای جامع و یکپارچه اطلاعات مدیریتفراهم شد.
امروزمدلسازی فرایندهای کسب وکارچالشی جدی است و کارشناسان مالی نیاز دارند مهارت و دانشخود را در این زمینه توسعه دهند. پیشرفتهای فناوری و سیستمهای کامپیوتری جدید،قواعد و مدلهای کسب وکار را به خوبی مدیریت میکنند و بخشهای بسیار زیادی ازفعالیتها و وقایع تجاری بنگاه از جمله رویدادهای مالی به صورت خودکار توسط نرمافزار هدایت و پیگیری میشود. سازمانهای مدرن که از سیستمهای کامپیوتری جدیداستفاده میکنند در زمینههای تخصصی از جمله تخصص مالی، به تکنیسین احتیاج دارند ونیاز آنها به متخصصان رده بالا کاهش یافته است. در این سازمانها گروه کوچکی ازتحلیلگران در رده بالای مدیریت قرار دارند که ضمن تجزیه و تحلیل و راهنمایی مدیریتمواظب فرایندهای کسب و کار و بهبود آنها و طراحی مدلهای جدید کسب وکارند.
سیستمهای کامپیوتری در محیط بنگاه از نگاه وظیفه ای به نگاه فرایندیتحول پیدا کرده و توجه محوری به تخصصهای منفرد و این که هرکس وظیفه خودش را درستانجام دهد به کل فرایند کسب و کار سوق یافته است. بنابراین متخصصان باید بافرایندهای بنگاه به خوبی آشنا باشند تا بتوانند در شرایط جدید، نقشی کارساز ایفاکنند.
اصولاً سیستمها براساس ضرورت و نیاز پدید میآیند و همچون ابزار کار شناخته میشوند که هدفشان بهتر اداره شدن یک سازمان یا بخشیاز یک سازمان یا بنگاه است، چه به صورت دستی توسط افراد اجرا شود، چه به صورتخودکار با کامپیوتر.
در کشور ما از گذشته نسبتاً دور به موجب قوانین مختلف ازجمله قانون تجارت و قانون مالیات، شرکتها ملزم شدهاند دفاتر نگهداری و ترازنامه وسود وزیان تهیه و ارائه کنند. از طرف دیگر صاحبان سهام و سایر ذینفعان نیزفعالیتهای شرکت را مورد توجه قرار داده و به اطلاعات به خصوص اطلاعات مالی برایتصمیمگیریها، نیاز داشتهاند. در نتیجه شرکتها ناگزیر بودهاند که سیستمی برایپاسخگویی به الزامات قانونی و ارائه اطلاعات به ذینفعان د اشته باشند.
درحال حاضر با گسترش فناوری اطلاعات یا به طور کاملتر فناوری اطلاعات وارتباطات(ICT)، سیستمهای اطلاعاتی بسیار پیشرفت کرده و سرعت و دقت آنها بسیار زیادشده است. مسئله بُعد زمان و مکان در استفاده از اطلاعات حل شده است بهطوری کهاکنون یک مدیر در هر جای دنیا که باشد مثل آن است که در دفتر کارش نشسته و میتواندتمام کارهایش را انجام دهد. بحث استفاده از سیستمهای کامپیوتری آنقدر الزامی و عادیشده که شرکتها، مشابه استفاده از امکاناتی از قبیل آب، برق و تلفن ناگزیر از بهکارگیری سیستمهای کامپیوتری شدهاند.
امورمالی سازمان و کارشناسانمالی نقش ویژهای در سیستمهای اطلاعاتی سازمان دارند چرا که همه عملیاتی که دربنگاه انجام میشود، از تولید گرفته تا فروش و عملیات انبار و سایر فعالیتها، در برنامه حسابداری منعکس میشود لذا برنامه حسابداری تصویری جامع از همه عملیات بنگاه را در خوددارد و به همین دلیل است که کارشناسان مالی با همه فعالتیهای سازمان آشنایی پیدامیکنند و دیدگاهی فراگیر به دست می آورند؛ دیدگاهی که در سطح بنگاه است نهوظیفهای.
نکته دیگری که نقش کارشناسان مالی را در سیستمهای اطلاعاتیبرجسته میکند، مستندسازی است. امورمالی به دلایل گوناگون از جمله رسیدگیهای مستمرکه از کار آن صورت میگیرد، همه رویدادهای مالی را به دقت مستند میکند. سیستمهایکامپیوتری نیز متکی به اطلاعات و داده های درست و مستند هستند. یکی از عوامل مهمموفقیت یک برنامه حسابداری، اطلاعات درست و مستندی است که به سیستم داده می شود.
ازطـرف دیگر، کسب سود از هدفهای مهم و اصلی همه بنگاهها و واحدهای اقتصادی است. سوداز محاسبات برنامه حسابداری به دست میآید و همچنین اطلاعات مربوط به هزینهها، درآمدها،خرید، فروش و... بخش مهمی از اطلاعات مورد نیاز برای تصمیمگیری در بنگاه است، گرچهتمام آن نیست. صورتهای مالی تا مدتهای دراز تنها اطلاعاتی بود که از بنگاه دراختیار استفاده کنندگان قرار میگرفت. در حقیقت یکی از مهمترین کارکردهای برنامهحسابداری، کارکرد اطلاعاتی آن است.
منبع: برنامه حسابداری چیست؟