هویّتِ مجزا از جایزه

در چند سال اخیر، تحولات مهمی در جهان رخ داده اند که بر سینما و فضای جشنواره های فیلم نیز اثر گذاشته اند. این تحولات به ویژه با آغاز جنگ اوکراین، وقایع ۱۴۰۱ ایران، هفت اکتبر و سرانجام حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، پایه های برخی از خوش بینی ها نسبت به جشنواره های بزرگ سینمایی را لرزانده اند.
برخی از جشنواره ها به ویژه با آغاز جنگ اوکراین، از نهادهای فرهنگی دموکراتیک به منادیان تحریم، ستادهای جنگ و ارگان های ژئوپلتیک تبدیل شدند و تا مدت ها ( و تا پیش از فشارهای فزاینده از سوی جامعه ی فیلمسازان) نسبت به نسل کشی در غزه نیز ساکت بودند. این نهادها چهره ای از خود نشان دادند که اگر چه بسیاری از ما از آن بی خبر بودیم، اما یک شبه پدیدار نشده بود و ریشه ی تاریخی داشت.
در فاصله ی سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، من چندین بیانیه در نقد سیاست های جشنواره ها نوشتم که «هویت مجزا از جایزه» یکی از آنها است.

باید بگویم که در این نوشته، اگرچه من به ژان پل سارتر به عنوان یک متفکر بزرگ استناد کرده بودم، اما اکنون که چندین سال از آن دوران گذشته است، نظرم نسبت به وی، به ویژه بعد از خواندن کتاب «رابطه ی ننگین» نوشته ی بیانکا لمبلین تغییر کرده است. نه بدین معنا که سارتر فیلسوف برجسته ای نبوده است، بلکه بدین معنا که او و دوبوار انسان هایی نبودند که فلسفه ی خودشان را در عمل هم زیسته باشند.
نسخه ی اصلی متن زیر را در التهابات سال ۱۴۰۱ نوشته بودم، زمانی که هنوز به ایران حمله ی نظامی نشده بود اما به چنین حمله ای تهدید می شد. برخی از سینماگران و روشنفکران اما، به جای ایستادن در زمین میهن، دست استمداد به سوی دولت های خارجی دراز کرده بودند و شرایط ناآرام کشور خود را زمینه ی مناسبی برای کسب جایگاه در جشنواره ها می دیدند.
تاریخ جشنواره ها اما، قطب نمایی بود که نشان می داد آنها هم‌اکنون نیز در چه سمت و سویی ایستاده اند.

هویّتِ مجزا از جایزه:
هنگامی که برای نخستین بار بیانیه ی ژان پل سارتر در ردّ جایزه ی نوبل ادبی را خواندم، به تفاوتِ فضای فکریِ یک اندیشمند بزرگ با فضایی که بخشی از هنرمندان و فیلمسازان هم نسل من در آن گرفتار شده اند، پی بردم. سارتر همواره از امتیازهای رسمی رویگردان بود اما دلیلِ مهم ترِ وی در نپذیرفتن جایزه ی نوبل( همان طور که خود وی مفصلاً در بیانیه اش تشریح کرده است) این بود که در جهان دو قطبی آن زمان، جایزه ی نوبل (در تقابل با جایزه ی لنین) عموماً جایزه ی بلوک غرب قلمداد می شد. سارتر می نویسد: "نمی‌توانم هیچ امتیازی را از مراجع عالیِ فرهنگ، نه از شرق و نه از غرب، بپذیرم.... هرچند تمام علائقم در جهت سوسیالیسم است اما اگر بنا بود جایزه‌ی لنین را هم به من بدهند، از پذیرفتنش سرباز می‌زدم.می‌دانم که جایزه نوبل به‌خودی‌خود جایزه‌ی بلوك غرب نیست، اما چنین چیزی از آن می‌سازند و يحتمل حوادثی پیش می آید که در اختیار اعضای فرهنگستان سوئد نیست. هم ازین روست که در شرایط کنونی جایزه‌ی نوبل به‌طور عینی امتیاز ویژه‌ی نویسندگان غرب و یا یاغیان شرق، تلقی می‌شود. مثلاً این جایزه به پابلو نرودا که از بزرگ‌ترین شاعران آمریکای جنوبی است، داده نشد ... و تنها اثر ادبیات شوروی که این جایزه را ربود، کتابی بود که در خارج انتشار یافت و در زادگاه خود، کتاب ممنوعه بود، در حالیکه می‌توانستند با حالتی مشابه، تعادل را در جهت دیگر برقرار سازند."
در واقع بسیاری از جایزه های هنری ، ادبی و سینمایی در بسترِ تضاد های زمانه ی خودشان شکل گرفته اند و بیش از آنچه که به نظر می رسد، کارکرد سیاسی دارند. به عنوان مثال، نخستین دوره ی جشنواره ی فیلم ونیز در سال ۱۹۳۲ توسط حزب فاشیست ایتالیا بنا نهاده شد. این جشنواره که از اواخر دهه‌ی سی میلادی تحت نفوذ شدید پروپاگاندای فاشیستی قرار گرفته بود، از دهه ی چهل و مقارن با سالهای جنگ جهانی دوم، عمدتاً از کشورهای متحد و تحت نفوذ فاشیسم فیلم می‌پذیرفت. سه سال بعد از تأسیس جشنواره ی فیلم ونیز، یعنی در سال ۱۹۳۵، استالین با همراهی سرگئی آیزنشتاین ( که رئیس هیأت داوران بود) جشنواره ی فیلم مسکو را تأسیس کرد تا در رقابت با جشنواره ی فیلم ونیز، ارزش های اتحاد جماهیر شوروی و اردوگاه سوسیالیسم را نمایندگی کند.

در سال ۱۹۳۹، جشنواره ی کن نیز در تقابل با فاشیسم حاکم بر جشنواره ی فیلم ونیز تأسیس شد، اما نخستین دوره ی رسمی آن به دلیل آغاز جنگ جهانی دوم تا سال ۱۹۴۶ به تأخیر افتاد. همین طور بسیاری از جشنواره های آلمان، همچون برلیناله، داک لایپزیگ و منهایم در فضای جنگ سرد شکل گرفتند. در دوران اوج جنگ سرد و در سال ۱۹۵۰، اسکار مارتای با استفاده از پستی که در سرویس اطلاعات کمیساریای عالی آمریکا در آلمان داشت، تأسیس جشنواره ی فیلم برلین را پیشنهاد کرد و با تلاش ها و نفوذ او، ارتش آمریکا متقاعد شد که در سال های نخست به برلیناله کمک مالی کند.آلفرد باوئر نخستین مدیر هنری این جشنواره نیز، نقشی کلیدی در اجرای سیاست های فرهنگی و سینمایی جوزف گوبلز در رژیم نازی داشت. پس از شکست آلمان در جنگ جهانی دوم، او تلاش کرد تا با پنهان کردن سوابقش، خودش را به عنوان یک فرد مخالف رژیم معرفی کند، اما به دنبال افشای حقایق درباره ی باوئر در سال ۲۰۲۰، جایزه ای که هرساله به نام وی در جشنواره ی برلین به فیلم بلندی اعطا میشد که "افق های جدیدی را در عالم سینما" گشوده باشد، به حالت تعلیق درآمد و با جایزه ی دیگری جایگزین شد.(دویچه وله)

با وجود لغو اعطای جایزه آلفرد باوئر، نقش آغازین نخبگان راست گرا در سیاست گذاری های برلیناله را نمی توان نادیده گرفت. برلیناله که بهره مند از بودجه ی نظامی دولت آمریکا بود، اساساً به عنوان «یک سلاح آمریکایی در جنگ سرد» مورد استفاده قرار می گرفت و هدف از تأسیس آن، «تجلیل از ارزش های غربی» و «اثبات برتری اقتصادی غرب و پویایی فرهنگی آن» در مقابله با بلوک شرق و نفوذ کمونیسم بود.در راستای این هدف، دولت آمریکا نیز پس سالهای جنگ دوم جهانی، با نازی های شکست خورده در جنگ همکاری های اطلاعاتی و راهبردی داشت.

راشل ژاکلین جانسون در رساله ی دکترای خود در دانشگاه لیدز با عنوان « ایدئولوژی جشنواره های فیلم» اشاره می کند که جشنواره ی کن نیز اگرچه در کلام ادعا می‌کرد که به عنوان سنگری علیه فاشیسم جشنواره ی ونیز و ​​امپریالیسم فرهنگی رو به رشد آمریکا عمل می‌کند، اما عمدتاً توسط سازمان‌های آمریکایی تأمین مالی می‌شد.او می نویسد: «در دوره ی پس از جنگ جهانی دوم، جشنواره های فیلم اروپایی، توسط سازمان های آمریکایی ایجاد شدند و به همین ترتیب، بخشی از مانورهای ژئوپلیتیکی با هدف انتشار ارزش های غربی در سراسر قاره ی اروپا بودند.نفوذ آمریکا در اروپا و در حیطه ی جشنواره ها آن‌قدر قوی بود که با «احساس استعمار» به دست آمریکای شمالی همراه بود.»

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تبدیل شدن آمریکا به تنها قدرت مسلّط جهان، بسیاری از جشنواره های سینمایی زیر سیطره ی نظام سرمایه داری و ارزش های لیبرال- دموکراسی غرب( که البته به تدریج به سوی نئولیبرالیسم می رفت) قرار گرفتند. ناتو تا شرق اروپا گسترش پیدا کرد، کشورهای تجزیه شده ی بلوک شرق، یکی پس از دیگری عملاً به پایگاه نظامی آمریکا تبدیل شدند و نئولیبرالیسم با تمام پیامدهای فاجعه بارش، به اقتصاد مسلّط بسیاری از نقاط جهان تبدیل شد.
در چنین فضایی، جایزه ی اسکار نیز به عنوان نماد پیروزی گفتمان غرب، بیش از پیش تبدیل به یک نهاد هژمونیک شد و مرجعیتی سیاسی و نمادین پیدا کرد .هر چند که این افزایش مرجعیت، با کاهش چشمگیر کیفیت و اعتبار هنری آن همراه بود.
 نسل من، نسلی بود که در این دنیای تک قطبی رشد کرد و بزرگ شد و این نسل، نسلی بود که در تضاد با گفتمانِ "رسمیِ" حاکم در ایران، گرایشی روز افزون به سمت غرب پیدا کرده بود.( اگر هم نتوان این گرایش را به طور کلی به یک نسل تعمیم داد، دست کم بخش قابل توجهی از جوانان طبقه ی متوسط شهری را در برمی گرفت و در محافل هنری نیز این نوع گرایش ها به وضوح به چشم می خورد.)
 زمانی که ما به عنوان فیلمساز فعالیت حرفه ای خود را آغاز کردیم، آرزومند حضور در جشنواره های بین المللی (به عنوان مرجع اعتبار) بودیم .رسانه ها با اشتیاق اخبار جوایز و حضورهای بین المللی فیلم های ایرانی را پوشش می دادند، موفقیت های بین المللی از خودِ فیلم ها هم مهمتر شدند و حتی گاهی فیلم ها بر مبنای تعداد حضورشان در جشنواره های مورد تأیید اسکار، رده بندی می شدند! تمامی سیاست ها در جهت ترویج "جایزه-محوری" بود و سرمستی از موفقیتِ سینمای ایران در عینِ بسته بودن راه های تبادل با جهان، وجود همه را لبریز از شعف کرده بود.شعفی که باعث شده بود به گرایش های پنهان ترِ سیاسیِ جشنواره ها و رویدادهای سینمایی با دیده ی اغماض بنگریم. اغلب ما حتی کمترین آگاهی نسبت به سوابق و تاریخ این جشنواره ها نداشتیم و در دنیای ذهنی خود، از جشنواره های مهم جهان، ایده آل سازی کرده بودیم.
جنگ اوکراین اما جهان را تکان داد. بسیاری از جشنواره های مهم اروپا و آمریکا که پیش از این نیز از فیلم هایی با مضامین انتقادی نسبت به سیستم سیاسی چین، شوروی سابق و روسیه ی فعلی استقبال می کردند، در عرصه ی این رویارویی نظامی نیز، علناً در پشت ناتو و زلنسکی ایستادند. در این بزنگاه تاریخی بود که بسیاری از جشنواره ها در یک نقطه ی واحد، به همگرایی تاریخی رسیدند و گویی به سالهای آغازین خود بازگشتند.

جشنواره ها اگرچه وسیعا حمله ی روسیه به اوکراین را محکوم کردند، اما پیشروی ناتو به شرق را محکوم نکردند و درباره ی خطر تقویت نظامی نئونازی های اوکراین توسط آمریکا، نیز سکوت کردند. چرا که در رسانه های جریان اصلی غرب، این نوع روایت ها غالباً به پروپاگاندای فدراسیون روسیه نسبت داده می شود. این در حالی است که در سال ۲۰۲۲، جشنواره ی انیمیشن زاگرب تصمیم به نام نبردن از ملیّت فیلم های تولید شده در کشور روسیه گرفت و فدراسیون بین المللی انجمن تهیه کنندگان فیلم (فیاپ) جشنواره ی فیلم مسکو را به دلیل حمله ی نظامی به اوکراین، از لیست فستیوال های مورد تأیید خود خارج کرد. رفتارهایی از این دست، جدای از غیر حرفه ای بودن ، بیش از گذشته نوع جهت گیری سیاسی فدراسیون ها و رویدادهای سینمایی را بر ملا می کنند.سوأل این است که آیا در زمان جنگ عراق، لیبی یا افغانستان هیچ جشنواره ای تصمیم به نام نبردن از ملیت فیلم های تولید شده در آمریکا گرفته بود؟ آیا هیچ نهاد صنفی ، انجمن یا جشنواره ای بر علیه امپریالیسم یا میلیتاریسم آمریکا بیانیه ای صادر کرده بود؟
اگر بنا باشد جشنواره ای به دلیل حمله ی نظامی کشور برگزار کننده اش به کشور دیگر از لیست فیاپ حذف شود، جشنواره های مورد تأیید فیاپ در کشورهای عضو ناتو می بایست خیلی زودتر به دلیل حملات نظامی مکرر به سایر کشورها از لیست فیاپ حذف می شدند در حالی که چنین اتفاقی نیفتاده است و حتی برعکس شاهد آن بوده ایم که جشنواره هایی چون ونیز و تورنتو از سیاستمداری چون هیلاری کلینتون که به ویژه در جنگ لیبی نقشی کلیدی داشت، دعوت کردند تا بر روی فرش قرمز راه برود! پُر واضح است که در فضای سینما نیز شاهد استانداردهای دوگانه در محکوم کردن جنگ و حمله ی نظامی هستیم.
لورا پویترس مستند ساز آمریکایی برنده ی شیر ونیز، در اعتراض به حضور هیلاری کلینتون در جشنواره ی فیلم ونیز و تورنتو گفت: " خیلی فکر کرده که به جشنواره هایی که از او تقدیر کرده اند، انتقاد کند یا خیر؟... هیلاری کلینتون فعالانه در جنگ ها و اشغال عراق و افغانستان مشارکت داشت و حامی افزایش شمار نیروها در این کشورها بود، واقعاً ناراحت کننده است که همه ی اینها در حال فراموش شدن است و ما در حال ارائه ی یک پلتفرم به آنها هستیم." ( ایسنا- ۲۳ شهریور ۱۴۰۱)

این شاید ناامیدکننده باشد که جشنواره های سینمایی، که می بایست پشتیبان پیشروترین گرایش های هنری، فرهنگی و سیاسی عصر ما باشند، تابع سیاست های تمامیت خواهانه ی ایالت متحده گشته اند که در طول تاریخ، سابقه ی حمایت از عقب مانده ترین و استبدادی ترین نیروهای سیاسی حاکم بر جهان را داشته است. اما با دانستن زمینه های تأسیس و تاریخ جشنواره ها، چنین موضع گیری هایی دیگر تازه و غریب به نظر نمی رسد. در واقع بسیاری از جشنواره ها، اگر چه در زمینه هایی همچون آزادی های فردی و اجتماعی، حقوق زنان، مهاجران، مسائل زیست محیطی و نیز ایجاد فضای باز برای بیان انواع مضامین مرتبط با جنسیت پیشرو هستند، اما به دلیل اتحاد نظامی کشورهایشان با ناتو، در زمینه های سیاسی غالباً منافع ژئوپلیتیک اتحاد یورو آتلانتیک را در اولویت قرار می دهند. هرچند همیشه موارد استثنایی هم وجود دارد، اما آنچه که در این رابطه به مرور زمان متداول تر گشته است، نمایش فیلم هایی با روایت سازی های سویه دار و گاه شبهه ناک درباره ی جنگ سوریه، جنگ ویتنام، جنگ جهانی دوم و... است؛ گو اینکه در باره ی پاره ای از موضوعات تاریخی، روایت های جهان دوقطبی با جهان تک قطبی متفاوت است و ما شاهد بازخوانی دوباره ی تاریخ به سود ایالات متحده، این پیروز جنگ سرد هستیم! پیداست که در مورد جنگ اوکراین نیز تنها آن فیلم هایی مورد پذیرش قرار می گیرند که بیانگر مواضع رسمی دولت های غربی باشند و هیچ نوع دیدگاه مغایری در این خصوص اجازه ابراز پیدا نخواهد کرد؛ سانسوری که می تواند به مرور زمان به وجهه ی ظاهراً دموکراتیک جشنواره های سینمایی هم سو با غرب صدمه بزند.

بدیهی است که دعوت از شخصی چون زلنسکی برای سخنرانی در افتتاحیه ی جشنواره ی کن ، ونیز و مراسم گولدن گلوب (در قالب ویدئو کنفرانس)، دیگر صرفاً به معنای یک موضع گیری ضد جنگ نیست؛ بلکه در تفسیر صریح و عریانش، می توان آنرا گسترش روس ستیزی و حقنه ی افکار و اندیشه های خاص سیاسی در جهت تقویت محور ناتو قلمداد کرد؛ محوری که در شرایط فعلی با جریان‌ های تندرو و نئونازی اوکراین (که ریشه در سنت باندرایی دارند) نیز به ائتلاف راهبردی رسیده است؛ تصویری که با آنچه اغلب ما تا به حال از جشنواره ها در ذهن داشتیم، بسیار متفاوت و سکوت در قبال آن، محصول چرخش به راست محافل فرهنگی و هنری در دهه های اخیر است.
ژان لوک گدار، کارگردان برجسته ی فرانسوی، جزو معدود افرادی بود که در گفت و گو با لیبراسیون به افتتاح جشنواره ی کن با نطق زلنسکی، شدیداً انتقاد کرد و گفت: "انگار باید یک جنگ جهانی دیگر راه بیندازیم و شاهد فاجعه‌ای دیگر باشیم تا متوجه شویم که کن هم یک سلاح تبلیغاتی است. آنها هر چه باشد کارشان تبلیغ زیبایی‌شناسی غربی است." (خبرگزاری مهر، خرداد ۱۴۰۱ )
اما موضع گیری جشنواره ها در قبال بحران های جهان، ریشه های بنیادی تر و عمیق تری نیز دارد. دنیا بار دیگر دستخوش تحوّلات بزرگی است. جهان آبستنِ چند قطبی شدن است و ایالات متحده برای حفظ هژمونی و انحصار خویش، سخت به خود می پیچد و در تلاش است تا با تمام ابزارها و اهرم های فشاری که در دست دارد، جلوی هم گرایی کشورهای آسیایی و ایجاد قطب های تازه ی قدرت را بگیرد.در این دورانِ گذار، ما شاهد غربالِ هرچه بیشتر نیروهای سیاسی و نیز علنی شدن هرچه بیشترِ گرایش های سیاسی برخی از جشنواره های مهمِ سینمایی (به سود جهان تک قطبی) و موضع گیری ارتجاعی شان در مقابل تحولات جهان هستیم. وضعیتی که این پرسش را پیش می کشد که آیا ما همچنان باید دلخوش به جشنواره ها و جایزه های سینمایی باشیم یا اینکه بهتر است در رٶیاهای خود بازنگری کنیم و از خود بپرسیم که کجا ایستاده ایم؟ آیا از نظر درونی آن قدر غنی و قدرتمند هستیم که هویّت خود را به عنوانِ فیلمساز، ورای جایزه ها باز تعریف کنیم؟
ما هم اکنون با پیچیدگی ها و تناقض هایی بس عمیق رو در رو هستیم. اگر پیروزی از آنِ جهانِ چند قطبی باشد، احتمالا همه چیز به سودِ تنوع دیدگاه ها تغییر خواهد کرد، تکثر جای هژمونی فعلی را خواهد گرفت و تصور می کنم  به تبعِ آن، سیاست های جشنواره ها نیز متعادل تر خواهد شد.
در شرایط فعلی آنچه که می تواند کمک کننده باشد، نوعی خودآگاهی نسبت به اهداف و جایگاه خودمان به عنوان فیلمساز در این زمانه ی پر تلاطم است. ما بار دیگر با یک پیچ تاریخی روبه رو هستیم و باید از خودمان مواظبت کنیم تا به هر سویی رانده نشویم و نیز همچنان کار کنیم و بی اعتنا به سیاست ورزی های غلطی که از هر سو با آن مواجه هستیم، فیلم بسازیم. فیلم ساختن همواره و همواره مهمترین کار یک فیلمساز است، اگر چه شرایط جهان مبهم و دلهره آور باشد. تا آینده چه چیزی را رقم خواهد زد..

توضیحات:
*اطلاعات مرتبط با تاریخچه ی جشنواره ها برگرفته از ویکی پدیا، وب سایت خود جشنواره ها، ایسنا، خبرگزاری مهر، دویچه وله و و رساله ی «ایدئولوژی جشنواره های فیلم» ، نوشته ی راشل ژاکلین جانسون(دانشگاه لیدز، ۲۰۱۹) است.

The Ideology of Film Festivals: A Psychoanalysis of European A Festivals’ Representation of Italian Cinema, 2000-2017, Rachel Jacqueline Johnson
* جشنواره ی فیلم مسکو، نه فقط از لیست فیاپ، بلکه از لیست فستیوال های مورد تأیید اسکار نیز خارج شده است.
*سیاست جشنواره ی انیمیشن زاگرب در نام نبردن از ملیت فیلم های تولید شده در روسیه در سال 2023 نیز تداوم پیدا کرد.

*متن فوق پیش از حمله ی نظامی آمریکا و اسرائیل به خاک کشورمان نوشته شده است. اما آیا در این مدت هرگز جشنواره ای اعلام کرده که به دلیل این حمله، در لاین آپ خود از اسرائیل و آمریکا نام نمی برد و آیا آکادمی اسکار رویکرد مشابهی نسبت به جشنواره های این دو کشور داشته است؟
* بیانیه ی منتشر شده در وب سایت آسیفای ژاپن درباره ی جنگ اوکراین را بخوانید. این بیانیه توسط کریس رابینسون (مدیر هنری کنونی جشنواره ی انیمیشن اتاوا)نوشته شده است. متن بیانیه آشکارا جنبه های ضد روسی دارد و در آن حتی خواهان اعمال تحریم بر علیه روسیه شده اند. جالب است که از سرتاسر دنیا تا کنون بیش از چند صد نفر این بیانیه را امضا نکرده اند، در حالی که ده ها هزار ایتالیایی با امضای بیانیه ای خواستار لغو سخنرانی زلنسکی از جشنواره ی موسیقی "سانرمو" شده اند. بنابر گزارش خبرگزاری مهر و راشیا تودی در این بیانیه اشاره شده که "ناتو و سرکوب بیرحمانه ی روس‌زبانان جمهوری دونباس توسط رژیم کی‌یف" دلیل اصلی آغاز جنگ اوکراین بوده است."
* اصطلاح "باندرایی" اشاره به "استپان باندرا" دارد. وی از متحدان نازیسم هیتلری و رهبر استقلال اوکراین بود که پس از انقلاب نارنجی در اوکراین به عنوان " قهرمان ملی" شناخته شد. (ر. ک. ویژگی ها و عملکرد نئونازیسم در اوکراین، اسپوتنیک/ دکتر شعیب بهمن/ 26/7/2023 و تقویت نئونازیسم توسط زلنسکی و عواقب خطرناک آن برای مردم غرب و جامعه جهانی، دکتر روح الله مدبر، اسپوتنیک 09/12/2022)

*متن کامل بیانیه ی سارتر از طریق لینک زیر در دسترس است:
https://pettrichor.com/2019/07/05/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%DA%98%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%84-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A8%D9%84/

نویسنده : شیوا صادق اسدی

این نوشته با عنوان « هویت مجزا از حایزه» نخستین بار در نوامبر 2022، در کانال تلگرامی من با عنوان «خوانش انیمیشن» انتشار یافته بود، اما در متن فوق، من آن را با یادداشت های پراکنده ی دیگرم ترکیب کرده ام.

همچنین بخوانید: راست افراطی اوکراین زیر چتر جشنواره های سینمایی: https://vrgl.ir/k4UFK