تولید کشور سوییس، 2020
Ecorce/Peel , Samuel Patthey , Silvain Monney
نقش خط در انیمیشن غالباً نادیده گرفته می شود. شاید یکی از دلایل آن این باشد که در تولیدات انبوه ، طراحی از "خطوط محیطی" در حدِ کشیدن "خطوط مرزی" تقلیل پیدا می کند و حتی در آثار هنری و تجربی نیز گاه می بینیم که در تداوم همان رویه ی صنعتی، خطِ "شکل ساز" جای خود را به خط "مرزی" داده است. تفاوت این دو نوع خط ، در این است که خط "شکل ساز"، برجستگی ها و فرورفتگی های فرم و ارتباط آن با فضا را نیز نشان می دهد، در حالی که خط مرزی فقط محدوده ی سطوح را مشخص می کند. (ر.ک. دایرة المعارف هنر، رویین پاکباز) در چنین حالتی، به عنوان مثال در طراحی از یک دست، فرمِ دست و برجستگی ها و فرورفتگی های آناتومیک آن حذف می شود و صرفاً خطوط پیرامونیِ آن باقی می مانند. پدیده ای که گاه برای توصیفِ آن از اصطلاح انتقاد آمیزِ "دور کشی" نیز استفاده می شود.
کیفیت خط به ویژه زمانی دچار افول می شود، که "بازنمایی" روایت و مصور کردن آن، به هدف اصلی ساخت یک فیلم انیمیشن تبدیل شود و " بیانگرایی" به حاشیه رانده شود. ( ر.ک. بیان و بازنمایی روایت، یادداشت هایی درباره ی سیزدهمین جشنواره ی پویانمایی تهران)
این نمونه ها نشان دهنده ی رویه ی متعارف طراحی در کارتون های تجاری، اعم از انیمه ها و تولیدات دیسنی هستند. شیوه ای که گاه می بینیم به فیلم های هنری نیز سرایت کرده است. طراحی فاقد بیان است، خط فاقد حالت است و تصویر به اکسپرسیون نرسیده است.

انیمیشن "پوست" اما یکی از زیباترین انیمیشن هایی است که نقش بیانی خط در آن به اوج خودش رسیده است. فیلم، درباره ی یک آسایشگاه سالمندان است و با استفاده از تنوعی بی نظیر در استفاده از خط، لحظات زندگی سالمندان را به تصویر کشیده است: خطوط لرزانی که چروک های پوست و دست ها را نشان می دهند، خطوط منحنی، خطوط شکسته، خطوط منقطع و بریده بریده و... گویی تمام این خطوط در کنار هم قرار گرفته اند تا با خلقِ سمفونیِ با شکوهی از خطوط، بیانگرِ کهنسالی و سالخوردگی باشند.
فیلم سرشار از طراحی های شگرفی است که در برخی از فریم ها ما را با شاهکارهایی ناب مواجه می کند. برخی از پلان ها، با آبستراکسیون آغاز می شوند. با خطوطی که در ابتدا نمی دانیم چیستند اما به تدریج کشف می کنیم پیکر یا چهره ی یک آدم اند. گاهی نیز حالت آدم ها با ساده ترین و حدأقل خطوط به تصویر کشیده شده است. انگار حدأقل ها می توانند حدأکثرها را بگویند و جوهرِ چیزها را بیان کنند.

از دیگر ویژگی های تجسمی فیلم، استفاده ی مینیمال از رنگ و نیز تأکید روی بخش هایی از اجسام و رها کردن بقیه ی آنها در سفیدی و فضای منفی است. گویی لازم نیست همیشه کلیّت یک چیز نشان داده شود، بخش هایی از زندگی پاک می شوند و بخش هایی دیگر، ملموس اند و در ذهن ثبت می شوند. اجسام و اشیاء اهمیت یکسانی ندارند. بر مبنای استفاده ای که از آنها می کنیم و نیازی که داریم دقیق تر وبا جزئیات بیشتر و یا کلّی تر و دورتر در ذهنمان نقش می بندند. بافت کاغذ در برخی از پلان ها حفظ شده و ویرایش نشده است. گویی مجموعه ای از طراحی هایی که در یک دفتر کشیده شده اند، ورق به ورق کنار هم قرار گرفته اند تا به گونه ای غیر روایی ،آخرین برگه های زندگی را با همه ی سادگی و روزمرگی اش، به تصویر بکشند.

برای درک بهتر "خطوط محیطی" و طراحی از حالت، می توانید به کتاب " تکنیک و روش طراحی" نوشته ی کیمون نیکولائید مراجعه کنید.
نویسنده: شیوا صادق اسدی ، دسامبر 2022
این نوشته نخستین بار در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" انتشار یافته بود.
*اغلب فیلم های معرفی شده در این نوشتارها، با جست و جوی نام فیلمساز و عنوان فیلم، در یوتیوب ،ویمئو و یا آپارات قابل تماشا به صورت آنلاین هستند. لینک های به اشتراک گذاشته شده، لینک هایی هستند که فیلمسازان و یا تهیه کنندگان آنها، در یوتیوب و یا ویمئو منتشر کرده اند.