نقدی بر روایت های اروپا-محور از خلال بررسی انیمیشن " گوشت فروش" به کارگردانی مارگاریتا جیوستی

نقدی بر انیمیشن « گوشت فروش» به کارگردانی مارگاریتا جیوستی
تولید کشور ایتالیا، ۲۰۲۳

The Meatseller, Margherita Giusti

انیمیشن «گوشت فروش» یک انیمیشن مستند است که بر اساس زندگی سلینا آجامیکوکو ساخته شده است.
سلینا یک دختر جوان نیجریه ای است که آرزو دارد همانند مادرش قصاب شود. او مسیر سخت مهاجرت به ایتالیا از طریق لیبی را طی می کند و کارگردان از صدای واقعی سلینا برای شرح این مهاجرت غیر قانونی و پرخطر استفاده کرده است.
فیلم از لحاظ تجسمی به راستی هم در اوج است و با تلفیق شیوه های متفاوتی از طراحی و رنگ گذاری به یک خاطره نویسی جذاب بصری تبدیل شده است.
سلینا در طی این سفر بارها بدن خودش را با بدن حیوانی که به مسلخ می رود قیاس می کند. تجربه ی او به یک زبان ناب بصری ترجمه شده است: لکه هایی که از مرز اشکال عبور می کنند و فرو می ریزند، خطوطی که گاه محکم اند و گاه می لرزند، سطوحی که روی هم می لغزند، تجزیه می شوند و دوباره ترکیب می‌شوند و...
فیلم از لحاظ سینمایی، با قیاس دائمی پیکر گاو و انسان، به یک رویکرد دیالکتیکی نزدیک می شود که یادآور فیلم «اعتصاب» آیزنشتاین است. هر چند که درک «ماهیت دو بعدی تصویر» و شکستن پرسپکتیو نقطه ای و لایه بندی سنتی، آن را از یک رویکرد صرف سینمایی فراتر برده است.
اما این انیمیشن، به همان اندازه که از لحاظ تجسمی در اوج است، در روایت دچار نقصان است: مادر سلینا به عنوان یک قصاب موفق به تصویر کشیده می شود که برای دخترش نمادی از استقلال است. سلینا آرزو دارد همانند مادرش قصاب موفقی شود. آرزویی که در میهن قابل تحقق است؛ بنابراین مهاجرت مشقت بار او به ایتالیا توجیهی در روایت پیدا نمی کند. سلینا چرا باید برای قصاب شدن، زندگی در نیجریه را رها کند تا از مسیری بسیار خطرناک و غیرقانونی به اروپا مهاجرت کند در حالی که مادر وی در همان کشور قصاب موفقی است؟

علل این نوع مهاجرت معمولا فقر، بیکاری و اشتغال شکننده است، چیزی که در فیلم به درستی تبیین نمی شود.
سلینا می خواهد از مسیر لیبی به ایتالیا برود که غالباً برای مردم آفریقا، کشور واسطه جهت مهاجرت به اروپاست. اما تصویری که در این فیلم از لیبی ترسیم می شود چه نوع تصویری است؟ تصویری به غایت خشن که این کشور را به نماد « شر ذاتی و مطلق» تبدیل می کند، بی آنکه به ریشه های این خشونت اشاره ای کند.
فیلم نشان می دهد که شبه نظامیان لیبیایی مهاجران غیرقانونی را دستگیر می‌کنند، از آنها بهره کشی می‌کنند و با آنها رفتاری خشن دارند؛ اما این واقعیت را نادیده گرفته است که این خشونت، معلول عواملی همچون برون سپاری سیاست های کنترل مهاجرت توسط اتحادیه ی اروپا است که برای جلوگیری از ورود مهاجرین غیر قانونی، به شبه نظامیان لیبیایی و‌گروه های جنایتکار محلی پول های کلان پرداخت می کند؛* سیاستی که نوعی اقتصاد نوین مبتنی بر بهره کشی را در لیبی ایجاد کرده است و مهاجران آفریقایی را وارد ترتیبات کار اجباری و مناسبات استثماری می کند.*
لوئیگی آکیلی( پژوهشگر ایتالیایی حوزه ی مطالعات مهاجرت) در مقاله ای با عنوان «حکمرانی جنایی در مرز برون سپاری شده ی اروپا» این پدیده را محصول «همگرایی سیاست های برون سپاری اروپا و حکمرانی تکه تکه شده ی لیبی» می داند، وضعیتی که در واقع بعد از جنگ لیبی و فروپاشی دولت رسمی این کشور توسط ناتو ایجاد شده است. او توضیح می دهد که این سیاست ها، مهاجرین را در چرخه ای از بی حرکتی، نگه داشته شدن در بازداشتگاه ها، کار اجباری ، برده داری و آزار جنسی گیر می اندازد؛ سیستمی که یک اقتصاد مبتنی بر قاچاق انسان را نیز به وجود آورده است.
مشکل انیمیشن « گوشت فروش» نیز همانند اغلب روایت های این چنینی، ارائه ی تصویری «گزینشی» از کشورهای غیر غربی است. تصویری که اگرچه دروغ نمی گوید، اما آن را با دیدگاهی اروپا- محور دستکاری می کند تا نقش اروپا در ایجاد خشونت سیستماتیک را پنهان کند.
حال بیایید ببینیم این انیمیشن چه تصویری از اروپا ارائه می دهد؟
سلینا وارد کمپ پناهندگان در ایتالیا می شود، جایی که با او انسانی و «مادرانه» رفتار می کنند، او را به سینما می برند و با برنامه های تفریحی سرگرم می‌کنند و... ایتالیا بی نقص و مهربان به تصویر کشیده می شود.( در حالی که در واقعیت، کمپ های پناهندگان پر از معضلات حقوقی و اقتصادی است.)
فیلم به رسم معمول، اروپا را در نقش «سوژه ی ناجی» و سلینا را بر اساس روایت خودش، در جایگاه « اوبژه ی قربانی» می نشاند. کلیشه ای که در تمام جشنواره های اروپایی برای یک فیلم به معنای واقعی کلمه «کار می کند.»
فیلم یک قهرمان دارد: سلینا، یک ضد قهرمان: شبه نظامیان لیبیایی و یک ناجی: اروپایی که دست او را می گیرد تا دوباره بلند شود. اما تأمین مالی همین شبیه نظامیان توسط اروپای «ناجی» و یا تأثیر جنگ و حمله ی نظامی ناتو در ایجاد و تقویت خشونت، چیزی است که جایگاهی در روایت فیلم ندارد.
بخشی از ضعف های روایی فیلم، ناشی از حلقه های مفقوده ی داستانی و بخش دیگر ناشی از غلتیدن در روایت های اروپا- محور و حذف مسئولیت های تاریخی و سیاسی غرب است. دو ضعفی که باعث شده «گوشت فروش» علی رغم تمام زیبایی هایی که از جنبه های بصری دارد، به روایت مقبول قدرت های استعماری نزدیک شود. روایتی که امروز باید قاطعانه گفت: دیگر کافی است!

*Criminal Governance at Europe’s Externalized Frontier by Luigi Achilli, AES( American Ethnological Society), Sep, 2025
نویسنده: شیوا صادق اسدی، خرداد  ۱۴۰۵

این نوشته نحستین بار در ژوئن 2026 در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" انتشار یافته بود.

لینک تماشای آنلاین فیلم که توسط سازندگان انتشار یافته است: