راست افراطی اوکراین، زیر چتر جشنواره های بزرگ

این یادداشت در فوریه 2023 و در زمانی نوشته شده بود که در آغاز جنگ اوکراین، جشنواره های سینمایی یکی پس از دیگری، با نطق ولادیمیر زلنسکی افتتاح می شدند. آنها به پایگاه های تبلیغات جنگی تبدیل شده بودند و تبادلات فرهنگی، زیر سایه ی جنگ به تخاصم کشیده شده بود.

راست افراطی اوکراین، زیر چتر جشنواره های بزرگ

جشنواره ی برلین نیز همچون کن و ونیز با سخنرانی زلنسکی آغاز به کار کرد. زلنسکی بار دیگر از هنرمندان خواست تا با آثارشان از او و دولتش حمایت کنند و بابت حمایت یک جانبه ی جشنواره ی برلین از مواضع دولت اوکراین و حذف هر نوع صدای متفاوت و دگراندیش، از این جشنواره قدردانی کرد. چنین رویکردی به هیچ وجه صدایی در ضدیت با جنگ و در دفاع از صلح نیست، بلکه حمایت تمام عیار از طرف متحد با ناتو و خاموش کردن صدای طرف مقابل و در نتیجه آتش زدن به شعله ی درگیری و جنگ است؛ جنگی که می تواند حضور در جشنواره ها را از یک فرصت حرفه ای به مشارکت در یک کارزار تبلیغاتی تبدیل کند.
در چنین فضایی این پرسش پیش می‌آید که آیا فیلمساز باید در جشنواره‌ هایی که آشکارا به ستاد تبلیغاتی تبدیل شده اند، حضور پیدا کند؟ پاسخ شخصی من منفی است، مگر اینکه این سیاست ها تغییر کنند و تبادل اندیشه و تنوع دیدگاه‌ ها، جای فضای یک سویه و جهت دار فعلی را بگیرد؛ تا جشنواره‌ها بار دیگر به محملی برای کشف فکرهای بزرگ تبدیل شوند و نه عرصه ای برای عرض اندام دلقکی که ژان لوک گدار او را "یک بازیگر بد در مقابل دیگر متخصصان موفق در حرفه ی خود" توصیف کرده بود.
این روزها شاهد هستیم که بسیاری از جشنواره های سینمایی، با چشم بستن بر کشتار روس تباران در دونباس و شرق اوکراین توسط نئونازی ها از سال ۲۰۱۴، نقض معاهده ی مینسک توسط غرب و نادیده گرفتن نقش آمریکا و ناتو در آغاز و تداوم جنگ اوکراین، با یکجانبه نگری تنها روسیه را محکوم کرده اند که این به معنای اعلام حمایت از ناتو و سیاست های دولت آمریکا است. از سوی دیگر، این جشنواره ها با دعوت از زلنسکی، نه در کنار مردم اوکراین، که در کنار رژیم حاکم بر اوکراین ایستاده اند که با نیروهای نئونازی این کشور که از استپان باندرا یک قهرمان ساخته اند، همکاری تنگاتنگی دارد.
شواهد این همکاری مستند است. می دانیم که گردان نئونازی «آزوف» در سال ۲۰۱۴ در گارد ملی اوکراین ادغام شد. فرمانده ارتش داوطلب اوکراین، دیمیتری یاروش، از پیروان باندرا و بنیانگزار گروه راست افراطی «رایت سکتور» است، سازمانی که هم‌اکنون بخشی از نیروهای مسلح اوکراین محسوب می شود و والری زالوژنی، فرمانده ی کل نیروهای مسلح اوکراین نیز یک هوادار باندرا است که عکس های متعددی از دفتر کار او، با عکس ها و شمایل های باندرا منتشر شده است. این شواهد نشان می‌دهد که نئونازیسم در اوکراین، نه یک پدیده ی حاشیه ای، بلکه یک پدیده ی ساختاری است که به بالاترین سطوح نظامی این کشور نفوذ کرده است؛ در چنین بستری، دعوت از زلنسکی و معرفی او به عنوان نماد «مقاومت دموکراتیک»، به نادیده‌گرفتن واقعیت‌های اوکراین می انجامد.
حمایت از دولت فاسد زلنسکی را می بایست یک انحطاط سیاسی و نقطه ای تاریک در تاریخ جشنواره ها محسوب کرد؛ انحطاطی که ریشه در شرق‌ هراسی دوران جنگ سرد دارد و اکنون مجدداً سرباز کرده است.
به گمان من در چنین فضایِ مسمومی که از آن بوی یک جنگ جهانی دیگر به مشام می‌رسد، حضور در جشنواره‌های فیلم به مانند گذشته نخواهد بود. اما شاید این بحران، فرصتی باشد تا هنرمندان، هویت خود را مستقل از تأیید نهادهای هم‌ سو با قدرت‌های بزرگ، از نو تعریف کنند.‌

به امید دنیایی بهتر🕊

نویسنده: شیوا صادق اسدی، فوریه 2023

این متن نخستین بار در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" انتشار یافته بود.

همچنین بخوانید: هویتِ مجزا از جایزه: https://vrgl.ir/TtHav