ویرگول
ورودثبت نام
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدیمتولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
خواندن ۴ دقیقه·۲ ماه پیش

خوانش انیمیشن « پرستوی دودکش» به کارگردانی فردریک شولد

 تولید کشور آلمان، ۲۰۲۰

The chimney swift, Frédéric Schuld

"به عنوان یک کودک، شما نباید با او ملایم باشید، باید خشونت به خرج دهید تا پوستش کلفت شود.." 

فیلم "پرستوی دودکش"  به کارگردانی "فردریک شولد"، یک انیمیشن مستند است که به موضوع استثمار کودکان در انگلستان قرن نوزدهم می پردازد و دنیای یک کودک ِدودکش پاک کن در آن مقطع زمانی را به تصویر می کشد.
در ابتدای فیلم، به نظر می رسد که راوی استادکاری است که نحوه ی تربیت کودکان جهت به کار گماری آنها در تمیزکردن دودکش شومینه را آموزش می دهد، ولی به مرور که فیلم جلو می رود، متوجه می شویم که او در واقع دارد درباره ی تجربه های دوران کودکی خودش صحبت می کند، این که چگونه از پنج سالگی به این کار گماشته شد و چگونه تلاشش برای فرار به شکست انجامید.
بی تفاوتی لحن او در واقع بازتاب دهنده ی شقاوت و خشونت عادی سازی شده ای است که در دوران کودکی بر خود وی رفته است.
فیلم به لحاظ رابطه ی میان تیرگی و روشنی، به شدت پرکنتراست است. فضاهای بسته، تیره و خفه ی داخل دودکش با فضاهای سفید و نماهای باز بیرونی تضاد دارند. این فضاهای دوگانه، دو نوع اجرای متفاوت نیر دارند. فضاهای تاریک با تاش های لرزان و لکه های چرک اجرا شده اند و گاه به طور کلی آبستره می شوند. فضاهای روشن اما، به صورت خطی کار شده اند. این دو نوع اجرای متفاوت، نشان می دهد که چگونه فضای داخل دودکش ها دنیایی متفاوت از اتاق هایی است که  شومینه ها آنها را گرم و روشن نگاه می دارند.
دنیای پسربچه یک لوله ی دودآلود است که تضاد آن با دنیای روشن بیرون، جهان فیلم را شکل داده است.برای او روشنایی تنها در انتهای دودکش ها و روی شیروانی ها وجود دارد. مکانی که پرستوهای دودکش نیز غالباً در آنجا لانه می سازند، پرندگانی که او خودش را با آنها یکی می پندارد.
دایره ها، سوراخ ها و مربع ها عناصر موجود در جهان کودک دودکش پاک هستند. او این عناصر را نه از بیرون که از درون می بیند. فرم ها و اشکالی که او در این دنیای بسته با آنها روبه رو می شود، حس و حالی تهاجمی دارند، بر او سلطه پیدا می کنند و گویی از کنترل او خارج هستند. ما پسربچه را یا از بالا و یا از پایین می بینیم. زوایای دید غیر عادی، بیانگر نحوه ی دید کودکی هستند که دنیایش در جایی بین بالا و پایین، معلق مانده است.


صورت نارنجی رنگ و دایره ای شکل پرستوها و نقوش سرخ رنگ بدن حشره ای که او در داخل دودکش پیدایش می کند، تنها عناصر رنگین موجود در این جهان دودآلود هستند. جهانی طولانی و دالان مانند که او باید هر روز از ابتدا تا انتهایش را بپیماید، بروبد و تمیز کند در حالی که هر لحظه احتمال سقوط او وجود دارد.
انواع شومینه ها، برای پسربچه، تنها حفره هایی بلعنده با خطوطی مضرس و تیزاند. جایی که چنانچه راوی می گوید از داخل دودکش آنها، با زانو و بازوی زخمی و خون آلود بیرون می آمده است.
بیننده نیز همراه با پسربچه، از طریق حرکت دوربین و مورف به دودکش ها وارد و یا از آنها خارج می شود، به طوری که می توان گفت خود فیلم نیز، ساختاری لوله مانند دارد که از یک سو رو به اتاق های نشیمن و از سوی دیگر رو به آسمان باز می شود. این ساختار لوله مانند، بر کارگردانی و دکوپاژ نیز اثر گذاشته است. دوربین همراه با پسربچه در داخل لوله بالا یا پایین می رود و از نور به تاریکی و از تاریکی به نور می رسد.
گویی دنیایی که مابین دو حفره قرار دارد، پسربچه را داخل مسیر لوله ای شکل خود به دام انداخته است و او نمی تواند از دنیای بسته و تنگی که بهره کشی و استثمار او را در آن گیر انداخته است، راهی به بیرون بیابد ،شاید جز در هیبت یک پرستوی دودکش که پرواز می کند و اوج می گیرد و به نمادی از رهایی و آزادی تبدیل می شود.
 در تیتراژ پایانی فیلم نوشته شده که در قرن نوزدهم کودکان دودکش پاک کن از سن چهار تا چهارده سالگی به کار گماشته می شدند و آنهایی که زنده می ماندند بعدها این کار را به کودکان دیگر نیز آموزش می دادند.
به کارگیری کودکان برای تمیز کردن دود کش ها سرانجام در سال ۱۸۷۵ در انگلستان ممنوع شد در حالی که در سایر کشورها همچنان ادامه پیدا کرد.

نویسنده: شیوا صادق اسدی، ژانویه 2022

منبع اولیه ی انتشار این نوشته، کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" بوده است.

https://www.youtube.com/watch?v=fRNe4Y90UD4


دوران کودکیانیمیشن بزرگسالاننقد فیلم
۵
۱
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
متولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید