"Lapsus"
Directed by: Juan Pablo Zaramella
تولید سال 2007، آرژانتین
پیش تر در انیمیشن "خیابان" من سعی کردم نشان دهم که چگونه سیاهی و سفیدی و یا تیرگی -روشنی می تواند در یک فیلم بیانی ویژه پیدا کند و در پیوندی ناگسستنی و عمیق با معنای فیلم، از حد یک بازی صورتگرایانه برای ایجاد جذابیت بصری فراتر رود.
این بار می خواهم در باره ی انیمیشنی بنویسم که حرف خود را صرفاً با استفاده از سطوح سیاه و سفید می زند: "لغزش" ساخته ی کارگردان آرژانتینی خوان پابلو زاراملا.
این فیلم هم ویمئو و هم در یوتیوب به طور آنلاین قابل دیدن است.
دنیای انیمیشن "لغزش" یک دنیای تجسمی و دو بعدی است که با استفاده از ساده ترین عناصر بصری، مفاهیمی پیچیده را بیان می کند. فیلم با تقسیم پرده ی سینما به دو نیمه ی سیاه و سفید، جهان ذهنی راهبه ای جزم اندیش را به تصویر می کشد؛ جهانی که کاملاً دو قطبی است و در آن مرز مشخصی میان تیرگی و روشنی، سیاهی و سفیدی و یا نیکی و بدی وجود دارد.
در این دنیا، خاکستری وجودندارد. حقیقت تثبیت شده است و جهان تاریک و سیاه به مثابه ی نمادی از قلمرو گناه، مذموم قلمداد می شود و لذا باید از آن دوری جست.
راهبه تا زمانی که در نیمه ی سفید این دنیا، در یک مسیر مستقیم حرکت می کند، آسوده است اما هنگامی که به مرز دنیای تاریک نزدیک می شود و صدای بادهای مرموز درون آن را می شنود، شاید همچون هر انسان دیگری نمی تواند جلوی کنجکاوی و یا کشش و گرایش خود را بگیرد و به داخل این قلمرو تیره و تار سرک می کشد؛ در اینجاست که تعادل او به هم می ریزد و فیلم از این جا به بعد، درگیری های درونی این راهبه را به بیان بصری در می آورد. او که قادر به درک نسبی بودن نیک و بد نیست، در مواجه با نیمه ی تاریک هستی و یا شاید هم ذهن و ضمیر ناخودآگاه خودش، دچار احساس گناه می شود و نمی تواند هستی و یا وجود خودش را در کلیتش هضم کند و بپذیرد.
وجود او در مواجهه با سیاهی، به دو نیمه تقسیم می شود. سرش را در نیمه ی سیاه جا می گذارد و بدنش به نیمه ی سفید بازمی گردد. اما تقلای سر جدا شده ی او برای رهایی از دنیای سیاه سودی ندارد وسرانجام کل وجود او در نیمه ی تاریک گیر می افتد و نمی تواند دوباره راهی به نیمه ی سفید بیابد.زمانی هم که موفق می شود به نیمه ی سفید بازگردد، دیگر خود قبلی اش نیست، بلکه تبدیل به یکی از محبوب ترین شخصیت های دنیای انیمیشن یعنی میکی موس شده است! میکی موسی که به عنوان نمادی از فرهنگ مصرفی پاپ، تقدسی نیز ندارد. اما انگار راهبه مجبور است میکی موس بودن را تجربه کند. همچنان که مواجهه با دنیای تاریک، او را با انواع دیگری از بودن نیز روبه رو می کند.

دنیایی که او تصور می کرد بر آن کنترل تامی دارد، کاملاً به هم ریخته است! حالا بازی و شوخی به آن راه یافته است. پدیده ها به هم تبدیل می شوند و ماهیت غیر قابل تغییر و همیشه ثابتی ندارند.
در گذار های متعدد میان این دو دنیای تیره و روشن، اتفاق هایی باورنکردی و غیر قابل پیش بینی رخ می دهند. گویی دیگر کنترل ذهن ممکن نیست. این اتفاق ها توسط راهبه به درستی درک نمی شوند و وجود او به تدریج تجزیه می شود تا اینکه یک چشم وی در نیمه ی تاریک پرده جا می ماند و چشم دیگرش در نیمه ی روشن. اما در بینش متعصبانه ی او، همچون چیزی معنا ندارد و حتماً هر دو چشم باید در یک نیمه باشند! برای همین چشم دیگر او هم به دنیای سیاه می رود تا هر دو با هم به دنیای سفید برگردند. اما این بار، چشم های او تبدیل به سینه های یک زن می شوند و وی در هیبت یک فیگور زنانه با جاذبه های جنسی به دنیای سفید باز می گردد. این زن، کاملاً با آنچه که خود او پیشتر بود در تضاد است. گویی بخشی از اوست که تا به حال در سایه مانده بود و وی آگاهانه از وجود او در درون خود مطلع نبود. قاطعیت دنیای او به هم ریخته است و او پس از مواجهه با زن پنهان درون خودش، وحشت زده به دنیای سیاه می گریزد. سپس به دنیای سفید باز می گردد و در این نیمه به گونه ای معجزه آسا مجدداً خودش را باز می یابد. حال او تصور می کند که همه چیز عادی شده و او به تعادل و وضعیت امن بازگشته است. اما از نیمه ی تاریک، بازهم صدای باد می شنود و او این بار هم نمی تواند جلوی وسوسه و کنجکاوی خود را بگیرد! به سوی نیمه ی سیاه می رود، پای چپش به این دنیا می چسبد و وی در حین تلاش برای خلاصی از آن، سرانجام زیر بار این دنیای دو تکه ی خودساخته له می شود. گویی ذهنیت دو نیم شده و دو قطبی او و نیاز او به تعیین قاطعانه ی مرز میان خوب و بد و عدم پذیرش در آمیختگی سیاهی و سفیدی و خوبی و بدی، سرانجام کل دنیای او را نابود می کند و خود او را نیز به سوی نیستی می کشاند.
نویسنده: شیوا صادق اسدی، آوریل 2018
این نوشته نخستین بار در آوریل 2018 در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" انتشار یافته بود.