ویرگول
ورودثبت نام
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدیمتولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
خواندن ۴ دقیقه·۲ ماه پیش

خوانش انیمیشن «حواس پرت» به کارگردانی رابرتو کاتانی

تولید کشور ایتالیا، ۲۰۱۳

Absent minded, Roberto Catani

انیمیشن های زیادی هستند که با نگاه های متفاوت، به موضوع مواجهه ی یک فرد با نهاد مدرسه پرداخته اند. فیلم «حواس پرت» ساخته ی رابرتو کاتانی یکی از زیباترین آنهاست.‌
فیلم داستان ملموسی دارد: گوش دادن به درس و حضور ذهن داشتن در محیط مدرسه، قاعده و التزامی است که تخیل مهار ناپذیر یک پسربچه آن را نقض می کند. محیطی که به واسطه ی برانگیختن میل به گریز، پسربچه را به سوی دنیای تخیلاتش سوق می دهد، جایی که ارتباط او با محیط قطع می شود و فشارهای ناشی از یک سیستم کنترل گر، به طور موقت پایان می یابد؛ هرچند که عوامل محیطی، گاهی زنجیره ی این تخیل را قطع می کنند.
فیلم درباره ی تضاد میان تخیل و توجه است. تخیلی که به صورت یک ابزار تدافعی در برابر محیطی غیر دلخواه در آمده است.

حواس پرت، رابرتو کاتانی
حواس پرت، رابرتو کاتانی


تضاد میان سیالیت تخیل و قطع دائمی آن توسط عوامل محیطی، از طریق کارگردانی نیز بیان شده است: سیالیت و تداوم، حرکات پیوسته ی دوربین و مورف هایی که بیننده را از فضایی به فضای دیگر می برند، بیان بصری پیدا کرده است؛ در حالی که قطع این روند متداوم، با کات بیان شده است. تناوب پیوستگی و کات، درست همانند یک خط چین، ساختار دکوپاژی فیلم را شکل داده است.
در پایان فیلم، پسربچه از جانب معلمش با تهدیدی خرد کننده مواجه می شود، معلم او را تهدید می کند که اگر به درس توجه نکند، گوش او را می بُرد. معلم با ترسیم یک خط چین، محل برش گوش پسربچه را علامت گذاری می کند. آیا این تهدید واقعی است یا بخشی از تخیل پسربچه و دریافت ذهنی او از یک خاطره یا موقعیت است؟ این سوأل پاسخی ندارد، اما خاصیت تهدید کننده ی این برش و درد و وحشت نهفته در آن، پسربچه را باز هم به سوی دنیای خیالی اش سوق می دهد، آنجا که همه چیز پیوسته است، انفصال وجود ندارد و اشکال از دل هم زاده می شوند.
خط چین، همان عنصری است که گویی کلیت فیلم را در خودش جای داده است. چرا که ساختار فیلم، به خط ممتدی شباهت دارد که کات ها در آن برش ایجاد کرده اند: تداوم- کات- تداوم- کات- تداوم- کات و...
در نتیجه ساختار کلی فیلم همچون شکلی دارد:
ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ ـ
این شبیه همان خطی است که معلم بر روی گوش پسربچه می کشد تا سیر تخیل او را قطع کند و با قیچی ببرد. برشی که کارگردان هم به وسیله ی آن، گاه گاهی سیر تداوم تخیلات پسربچه را قطع می کند.
کلوزآپ هایی از عناصر مرتبط با مدرسه( کیف، کفش و...) از طریق کات پشت سر هم قرار گرفته اند که انگار تأکیدی است بر اینکه کات ها ریشه در تجربه های مدرسه دارند.
تضاد میان سیالیت و انقطاع، در باند صوتی فیلم هم نمود پیدا کرده است: صداهایی که گاه پیوسته اند و گاه منقطع می شوند. گاه با تخیل پسربچه همراه اند و گاه آن را قطع می کنند، گاه دفرمه می شوند، گاه آژیر وار و ممتد می شوند و گاهی هم نُت هایی ضربه وار و منفصل اند که با سازهای کوبه ای ایجاد شده اند.
تلخی تکان دهنده ی مضمون فیلم، یک سیستم مبتنی بر اجبار و توبیخ را به نقد می کشد، اینکه خشکی و عدم انعطاف یک سیستم آموزشی، چه طور افراد خلاق را تحت فشار قرار می دهد و سد راه بلندپروازی های تخیل آنها می شود. اینکه این سیستم چگونه باعث ایجاد سکته در روند خلاقیت ذهنی یک فرد می شود. ذهن خلاق، به واسطه ی همین قیچی، که سرکوب و اجبار را بیان می کند، دچار یک جور لکنت فکری می شود و مسیر پیوسته ی آن، جای خود را به خط چین های بریده بریده می دهد.
مرگ پرواز خیال، به طور نمادین وارد فانتزی های ذهنی پسربچه هم می شود و در نشانه هایی چون پرنده ی مرده و یا قطره های خون بیان پیدا می کند. نگاه پسربچه، که انگار همواره به جای دیگری خیره شده است، سرشار از بیان و معنا است و حس درخودماندگی و جدایی را بیان می کند؛ انگار او‌ همواره در دنیای خودش غرق است و از پیرامونش منفک گشته است. 
حجم پردازی و حساسیت نسبت به ساختمان طراحی، در کنار اجرای اکسپرسیو و استفاده از خاصیت بیانی تاش های ظریف، این فیلم را به یکی از تأثیرگذار ترین فیلم های سینمای انیمیشن تبدیل کرده است؛ فیلمی که به تمامی در دنیای هنر نفس می کشد.

نویسنده: شیوا صادق اسدی، آوریل 2025

انتشار اولیه ی این مطلب، در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" بوده است.

https://www.youtube.com/watch?v=dTullqmEKvA

فیلم و سینماانیمیشن بزرگسالان
۶
۰
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
متولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید