Memory of Land (ذاکرة الارض)/ Samira Badran
تولید اسپانیا، ، 2017

سمیرا بدران فیلمساز و نقاش فلسطینی الاصلِ ساکن اسپانیا است. او سالهاست که در آثار تجسمی و چیدمان هایش، به موضوع اشغال فلسطین توسط اسرائیل می پردازد و با زبان تصویر از تجربه ی زیستن تحت فشار ژیم آپارتاید اسرائیل سخن می گوید.
آثار او غالباً درباره ی انسان هایی است که در شبکه ای از سیم ها و حصارهای آهنین به دام افتاده اند. انیمیشن "حافظه ی زمین" بازتاب دغدغه های همیشگی او، این بار در حیطه ی انیمیشن است. شخصیت اصلی این انیمیشنِ مستند، یک جفت پا است که در یک اتاقکِ بازرسی اسرائیلی به دام افتاده است و گویی چاره ای جز تبعیت از فرمان های نظامی صادر شده از بلندگو ندارد.هر حرکت او توسط صدای بلند گو کنترل می شود. گویی او در سرزمین خودش اسیر است و امکان راه رفتن آزادانه در سرزمینِ تکّه پاره شده ی مادری اش از او سلب شده است. رفتن از قلمرویی به قلمرو دیگر، مستلزم چک شدن در ایست های بازرسی اسرائیلی است. جایی که خشونت و کنترل بی پایان، بر حرکت و اراده ی آزادانه ی انسانها سلطه پیدا می کند.
لکه های رنگین پاها که با ضرب قلم هایی آزادانه تر شکل گرفته اند، انگار میل به تحرک، عبور از حصارها و دستیابی به رهایی و آزادی دارند؛ در حالی که فضاهای بسته و خفقان آوری که پاها را دربرگرفته اند، این میل را منع می کنند.سیم ها، حصارها، زنجیرها و موانعی که همواره در آثار بدران وجود دارند در این فیلم هم دیده می شوند و نه فقط در تصویر، که در صدا هم حضور محسوسی دارند. صدای جیر جیر نرده های فلزی و تق تق زنجیرها، در کنار صدای سرد و تحکم کننده ای که از بلند گو به گوش می رسد، فضای صوتی فیلم را نیز تسخیر می کنند و کاراکتر را در موقعیت بی دفاعی قرار می دهند که نه فقط خاک سرزمینش، بلکه فضای صوتی پیرامونش نیز اشغال شده است.
فیلم روایتگر یک داستان نیست، بلکه نمایانگر یک وضعیت است و از نشانه ها، بافت و متریال برای بیان مفاهیمش استفاده می کند. هدف از لایه بندی در این فیلم، تفکیک پیش زمینه و پس زمینه و تعریف راحت تر قصه نیست، لایه بندی فشرده و زمخت است و احساس خفگی ایجاد می کند، لایه هایی که روی هم سوار شده اند ، دنیای فیلم را به مثابه ی یک جغرافیای اشغال شده شکل داده اند.
جهان فیلم، متشکل از خرده جهان های کوچک تری است که بر روی هم کلاژ شده اند و همگی ترجمان تجسمی مفاهیمی چون اسارت و اشغال و محصول کنکاش های بدران در زمینه ی یافتن معادل های مرتبط با این مفاهیم در حیطه ی نقاشی هستند. تجربه های تکنیکی بدران در زمینه ی طراحی، اینستالیشن، کلاژ و تلفیق عکس و نقاشی در این فیلم نیز ترکیب تأثیرگذار و استادانه ای از تکنیک های مختلف را به وجود آورده است.گویی متریال های مختلف کنار هم چیده شده اند تا با خلق بافت های متضاد و متفاوت، آسیب پذیری پیکر نرم انسان ها را در برابر سختی و صلبیت حصارهای فلزی و سیم های خاردار به تصویر بکشند. تلفیق این تکنیک های چندگانه، بیانی از خرد شدن و چند پارگی نیز هست.

تقلیل پیدا کردن انسان به یک جفت پا شاید در اینجا نشانی از تقلیل پیدا کردن او به خواستی از حرکت آزادانه در خاکِ سرزمین مادری باشد. یکی از پاها چشمی را در زانوان خود دارد و انگار مشاهده گر است. زانوی دیگر، دربرگیرنده ی یک حفره ی خونی است و انگار زخمی است. بینایی و لمسِ رنج، در دوپای جداگانه به تصویر کشیده شده اند. شاید یکی از این پاها نشانه ای از زخم های تاریخی و دیگری نشانه ای از رهایی، آزادی و امید به آینده است. شاید هم میل به رفتن در تضاد با میل به ماندن در این دوپای جداگانه نمود پیدا کرده است. انگار یکی از پاها می خواهد برود و پای دیگر می خواهد بماند و مقاومت کند. پاهایی که همچون سرزمین فلسطین، دو نیمه ی جداگانه شده اند و وحدانیت آنها بر اثر خشونت، فشار و اشغال از بین رفته است،"حافظه ی زمین" اما در لایه های زیرین خاک نهفته است و با حصار و سیم های خارداری که بر روی آن نشسته اند، پاک نمی شود.
فیلم اگرچه درباره ی اشغال فلسطین توسط اسرائیل است، اما توانسته به بیانی جهانشمول از سلطه و تجاوز بدل شود.
نویسنده: شیوا صادق اسدی، نوامبر 2022
منبع اولیه ی انتشار این نوشته، کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" بوده است.
