این نوشته را نخستین بار نوامبر ۲۰۲۳ در کانال تلگرامی ام( خوانش انیمیشن) منتشر کرده بودم، در آن دوران جشنواره های سینمایی بابت سکوت در قبال فجایع غزه مورد انتقاد طیف های گسترده ای از فیلمسازان حامی فلسطین بودند. این سکوت به تدریج در نتیجه ی اعتراضات فیلمسازانی که در کاخ جشنواره ها پرچم فلسطین را بالا می بردند، شکسته شد. جشنواره ها در سالهای بعد،مقداری فضا را بازتر کردند، انعطافی که البته بیشتر از آنکه نهادی و سیستماتیک باشد، دستاورد کنش‌گری خود فیلمسازان بود.
جنگ غزه، جشنواره های ساکت و استانداردهای دوگانه
سکوت و بی‌تفاوتی جشنواره‌های غرب در قبال فجایع انسانی غزه تأمل‌برانگیز است. بسیاری از جشنواره‌ها و برگزارکنندگانشان را در شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کنم و تا به حال کوچک‌ترین واکنشی از آنها ندیده‌ام.
گو اینکه بمباران بیمارستان‌ها و آمبولانس‌ها، مرگ و میر کودکان، تلف شدن نوزادان و محرومیت مردم غزه از آب و غذا و حیات، کمترین اهمیتی برایشان ندارد. همچنین به نظر نمی‌رسد که متولیان جشنواره‌ها همدلی خاصی نسبت به تظاهرات‌های عظیمی داشته باشند که با انگیزه‌ی آزادی فلسطین و محکوم کردن نسل کشی، در بسیاری از شهرهای جهان از جمله اروپا و آمریکای شمالی در حال برگزاری است.
همه‌ی اینها در حالی است که موضع گیری‌های جشنواره‌ها در قبال اوکراین را هنوز از خاطر نبرده‌ایم. جشنواره‌هایی که پیش‌تر با دعوت از زلنسکی، عملاً به محور ناتو و هم پیمانان تندروی آن در اوکراین مشروعیت بخشیده بودند، اکنون تحت فشارهای سیاسی و امنیتی و از ترس متهم شدن به یهود ستیزی، در برابر جنایات اسرائیل در غزه سکوت اختیار کرده‌اند؛ هم پیمانانی با پیشینه ی نازی که در جنگ جهانی دوم، به ویژه در لهستان و اروپای شرقی در کشتار هزاران یهودی نقش داشتند.
این دوگانگی هم تلخ است و هم طنزآمیز. انگار در جهان باختر- این جهان مدعی دموکراسی و حقوق بشر- درباره‌ی خیلی چیزها برداشت های دوگانه وجود دارد و نژادپرستی و نسل‌کشی در هر صورت و فرمش تقبیح نمی‌گردد.
امروز، در سده‌ی بیست و یکم، غیرانسانی بودن فاشیسم هیتلری با آن یهودستیزی نژادپرستانه‌اش یک معمای حل‌شده است. اما آیا در زمانه‌ی خودش هم چنین چیزی این‌قدر عریان برای همه آشکار بود؟ فاشیسم دیروز، فاشیسم امروز را توجیه نمی‌کند و آنچه مهم است تشخیص فاشیسم زمانه است.
نقشه‌ای که اسرائیل برای روند تخلیه‌ی فلسطینیان از نوار غزه تهیه کرده، برای من یادآور کوچاندن اجباری یهودیان به مناطقی خاص است که در فیلم تحسین شده‌ی «پیانیست» به کارگردانی رومن پولانسکی نیز به تصویر کشیده شده بود.در مورد فلسطینیان اما، مجامع فرهنگی تا به حال یا سکوت کرده‌اند، یا دست به حذف و برکناری حامیان فلسطین زده اند؛ همانند مجله ی «آرت فروم» که در اکتبر ۲۰۲۳، سردبیر خود، دیوید ولاسکو را پس از انتشار نامه‌ی سرگشاده‌ای که خواستار آزادی فلسطین شده بود، از سمت خود اخراج کرد؛ اقدامی که منجر به استعفای چهار ویراستار دیگر شد.
نمونه‌ی دیگر، ماجرای جشنواره‌ی فیلم‌های مستند آمستردام (ایدفا) است.در سال ۲۰۲۳، پس از آنکه سه فعال حامی فلسطین در شب افتتاحیه پوستری را با شعار «از رود تا دریا، فلسطین آزاد خواهد شد» به دست گرفتند، برگزار کنندگان این شعار را محکوم کردند. محکومیتی که به انصراف مؤسسه ی فیلم فلسطین (PFI) و کنار کشیدن دوازده فیلمساز (از جمله یک فیلمساز ایرانی) از شرکت در جشنواره انجامید.
بسمه الشریف، فیلمساز فلسطینی که چند فیلم خود را از جشنواره بیرون کشید، درباره‌ی این تصمیم گفته است:
«به عنوان یک فیلمساز فلسطینی، من از الگویی که توسط ایدفا باب شده است، تکان خورده و وحشت‌زده شده‌ام؛ چرا که در مواجهه با سیاست‌های دنیای واقعی و چارچوب آن، انتخاب آنها زیرپا گذاشتن آسیب پذیرترین‌ها به محض پیدا شدن کوچک‌ترین دردسر بوده است. اگر یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین جشنواره‌های مستند اروپا نتواند برای ایجاد فضای گفت‌وگوهای داغ و مهم و ضروری قابل اعتماد باشد، در آن صورت جشنواره در بحران است و پلتفرم اشتراک گذاری آثار ما ارزش خود را از دست داده است.»
می‌توان گفت که جشنواره‌های فیلم از جریانات فکری پیشروی زمانه‌ی خود بسیار عقب افتاده‌اند و در جایی عقب‌تر از مردمانی که اکنون در سرتاسر جهان لب به اعتراض گشوده‌اند، در کنار قدرت و سیستم‌های حاکم بر کشورهایشان ایستاده‌اند. وضعیتی که بار دیگر این پرسش را پیش می‌کشد که نبض جشنواره‌های فیلم زیر پوست چه کسانی در حال تپیدن است؟
*/https://lwlies.com/articles/filmmakers-withdraw-work-idfa-palestine-conflict
نویسنده : شیوا صادق اسدی، نوامبر 2023
