ویرگول
ورودثبت نام
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدیمتولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
خواندن ۶ دقیقه·۱ ماه پیش

جدا از انبوه آدم ها، درباره ی انیمیشن «پسرک» به کارگردانی مونا شاهی

سال تولید: ۲۰۱۵

انیمیشن «پسرک» درباره ی رفتار متفاوت یک پسربچه در شرایط‌ جنگی است؛ شرایطی که در آن، عامل جنگ رفتار همه را همسو و یکسان کرده است.اولویت دیگران، حفظ جان و کوچ کردن به مکانی امن تر است. اولویت پسربچه اما، حفظ جهان کوچکی است که با یک تکه ذغال برای خودش ساخته است.‌

اولین نما از فیلم، با گوشه ای از همین جهان آغاز می شود: دستی وارد کادر می شود و با تردید می خواهد چیزی را با ذغال بر روی دیوار نقاشی کند.دست یک بزرگسال، با زور و فشار او را از دنیای کوچکش جدا می کند. عکس قاب شده ای از بچه های یک مدرسه به زمین می افتد‌. دوربین با یک تیلت داون، از روی طراحی های ذغالی کشیده شده بر روی دیوار به طرف قاب عکس شکسته حرکت می کند. در اینجا از سویی جهان کوچک‌ و‌ شخصی پسربچه را می بینیم و از سوی دیگر جهان جمعی او را که در یک عکس یادگاری مدرسه ای تجلی پیدا کرده است. گویی جنگ، جهان جمعی پسربچه را شکسته است و حالا می خواهد جهان شخصی او را هم از وی بگیرد. حرکت عمودی رو به پایین دوربین، سقوط یک دنیا را بیان می کند. سربازی به زور پسربچه را به میان دیگران می برد. دستور تخلیه صادر شده است، همه می بایست شهر را ترک کنند. جهان جمعی، تغییر ماهیت داده است، این جهان دیگر در مدرسه متجلی نیست، بلکه در رفتن و رها کردن متجلی است.

پسرک، مونا شاهی
پسرک، مونا شاهی

فیلم از ما دعوت می کند که درباره ی جهان شخصی و جمعی فکر کنیم. ملزومات این دو جهان همیشه با هم در تطابق نیستند. زمانی که جهان جمعی، در موقعیت‌های بحرانی قرار می گیرد، جهان یک فرد اهمیت خود را از دست می دهد. تمامی فیلم «پسرک» سرشار از تصاویر زیبایی است که به طور تجسمی، تضاد میان رفتارهای فردی و رفتارهای همگون جمعی را بیان می کنند.

پس از تیتراژ، انعکاس ساختمانی در آب را می بینیم که فیگور سایه مانندی در ورودی آن را می بندد. سپس چندین پسربچه از بالای کادر شروع به دویدن می کنند و رد پای آنها با ظرافت به روی برف باقی می ماند.‌ انگار زندگی انعکاسی در آب یا رد پایی بر روی برف و یا اثری ذغالی بر دیوار است، زندگی در شرایط جنگی، بیش از هر زمان دیگری سست و ناپایدار است. دوچرخه ای از بالای کادر عبور می کند و در نمای بعد، از گوشه ی چپ وارد کادر می شود. استفاده ی مفهومی از محل قرار گیری عناصر در کادر و طراحی نحوه ی ورود و خروج آنها، در سرتاسر فیلم ترکیب بندی های جذابی را به وجود آورده است.

جنس خط، در جهان طراحی های پسربچه، آزاد و کودکانه است، ولی در دنیای بزرگسالان لرزان و نازک و شکننده است و انگار حس سرما و آسیب پذیری را بیان می کند. کاربست تیرگی روشنی و توجه به رابطه ی میان فضاهای مثبت و منفی از دیگر ویژگی های بصری این فیلم است.

همه جا بر روی تضاد میان تراکم و تفرد تاکید شده است. این نوع تأکیدها بر عناصر تک افتاده، در قیاس با عناصری که کنار هم یک توده ی بصری را به وجود آورده اند، موتیفی است که اینجا و آنجا تکرار می شود و مفاهیمی چون جدایی و پیوستن، همسانی و تفاوت، تنهایی و‌ تجمع را به ذهن متبادر می کند.جالب است که فیلم را می توان کاملاً به طور تجسمی دید: پسربچه را می توان به صورت ترکیبی از چند لکه ی تیره و روشن دید که در برابر لکه ی بزرگ تری که بیانگر یک جمع همگون است، مقاومت می کند‌. لکه های جدامانده ی منفرد، به توده ی ذغالی سیاه رنگی می پیوندند که همان جمعیت آدم ها است. لکه های به جا مانده از عبور رهگذران بر روی برف، گویی اثرات یک رفتار جمعی و همگانی را بیان می کند.

پسرک، مونا شاهی
پسرک، مونا شاهی

پسربچه به انبوهه ی سیاه و ذغالی آدم ها می نگرد. کارگردان فراموش نکرده که یک کودک جهان را از زاویه دید پایین می بیند. هنگامی که در میان جمعیت قرار می گیرد، فقط پاها و لباس های مردم را می بیند، برای دیدن سرها و صورت ها، باید بالا را نگاه کند. از اینرو در این فیلم با زاویه دیدها و فضاهای مثبت و منفی و همین طور حرکات رو به بالا یا پایین دوربین (تیلت)، بازی های بصری جالبی شده است.در یکی از پلان ها، فضای منفی همان آسمان روشنی است که از آن برف می بارد. از زاویه دید بالا نیز، پسرک یک موجود تنها در میان پاهای درهم تنیده ی دیگران است. دنیای او از لای شکاف ها و درزهای میان پیکره ها و پاها، نشان داده می شود. او از لای پیکر در هم فرو رفته ی دیگران، یک عکاس را می بیند و‌ توجهش به او و دوربینش جلب می شود. عکاس نیز همچون خود پسرک، نگاه متفاوتی به پیرامونش دارد. او‌ نیز انسانی تنها است که در شرایط جنگی به عکس گرفتن و ثبت جهان دل سپرده است.

کودکی در آغوش مادرش به خواب می رود، اسب چوبی اش از دست او می افتد و زیر پای رهگذری له می شود. پسربچه از لای جمعیت، انبوهه ای از مردم را می بیند که سوار بر یک اتوموبیل دارند شهر را ترک می کنند.به تدریج که اتوموبیل عقب می رود و کوچک و کوچک تر می شود، فضای پیرامونی آن را بیشتر و بیشتر می بینیم. فضایی که در آن همه ی آدم ها به طریقی در حال رفتن اند.

جنگ را بیشتر از آنکه در تصاویر ببینیم، در صداها می شنویم. انگار آدم ها از روی صداها می دانند که شهرشان تا دقایقی دیگر، بمباران می شود. پسربچه از جمعیت دور می شود. بر روی تک بودن او باز هم تأکید می شود. جمعیت، فضای جلوی کادر را پوشانده و پسرک از بالای کادر فرار می کند. تنها عکاس او را می بیند. پسربچه به کنج شخصی خودش، به جهان طراحی های ذغالی اش باز می گردد. او قصد ترک این جهان را ندارد. تنها عکاس است که جهان او را می بیند. او می فهمد که این جهان برای پسرک زنده است. طراحی های ذغالی او بر روی دیوار، جان می گیرند و زنده می شوند. موسیقی، لهجه ای کودکانه پیدا می کند و صدای بازی بچه ها و حیوانات به گوش می رسد؛ صداهایی که گویی اصوات جهان پسرک اند. پسرک و جهانش بخشی از سوژه ی عکاس می شود و بی هیچ کلامی، یک رابطه ی ذهنیِ مبتنی بر تجربه ی هنری مابین این دو‌ نفر شکل می گیرد.

پسرک، مونا شاهی
پسرک، مونا شاهی

بمباران سرانجام اتفاق می افتد و همه چیز را نابود می کند.خود بمباران نشان داده نمی شود، اما فید اوت به سفیدی و صدای انفجار برای بیان آن کافی است. حالا دوربین به زمین افتاده است، چکمه ی پسرک به گوشه ای پرتاب شده است و از خود او تنها یک سایه ی دودآلود بر روی دیوار بر جای مانده است.اما بخش هایی از جهان او بر روی دیوار شهر باقی مانده است.استفاده از بافت دودآلود ذغال در اینجا معنا پیدا می کند و فیلم با لانگ شات های تأثیرگذاری از ویرانه های سوخته خاتمه می یابد. ذغال، بیشتر از هر ماده ی دیگری، بوی سوختن می دهد. از این رو استفاده از بافت های ذغالی ارتباطی میان محتوا و تصویر ایجاد می کند.

عنوان «پسرک» همچنین اشاره به نام بمب اتمی دارد که آمریکا در سال ۱۹۴۵ در بمباران شهر هیروشیما از آن استفاده کرد. اگرچه فیلم، بی زمان و مکان به نظر می رسد و بیانی جهانی و همه زمانی دارد، اما لانگ‌شات های پایانی فیلم، دربرگیرنده ی جغرافیای وسیعی است که می تواند از گنبد یادگار بمب اتم در هیروشیما تا شهرهایی از هر جای دیگر جهان را دربر بگیرد.«پسرک» فیلمی است که به دلیل بیان تجسمی و روایت زیبایش از تجربه ی جنگ، در ذهن باقی می ماند.

نویسنده: شیوا صادق اسدی، دسامبر 2024

انتشار اولیه ی این متن، در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" بوده است.

فیلم و سینماانیمیشنتحلیل فیلم
۱
۰
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
متولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید