ویرگول
ورودثبت نام
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدیمتولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
خواندن ۶ دقیقه·۳ ماه پیش

انیمیشن "گرگ و میش "، روایتی معاصر از شعر سعدی:

شنیدم گوسفندی را بزرگی
 رهانید از دهان و چنگ گرگی
  شبانگه کارد بر حلقش بمالید
روان گوسفند از وی بنالید
 که از چنگال گرگم در ربودی
  ولیکن عاقبت گرگم تو بودی
سعدی

کارگردان: محمد علی سلیمانزاده

تولید سال ۲۰۱۰، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان


انیمیشن "گرگ و میش" اقتباسی معاصر و امروزی از شعر سعدی است، داستانی درباره ی بازی دادن یک گوسفند در یک فضای چند لایه و  لابیرنت وار.
داستان فیلم در یک فضای بی زمان و بی مکان اتفاق می افتد. اما همین فضای بی زمان و بی مکان، جغرافیا و نقشه ی درونی خاص خود را دارد. ما از یک سو با فضاهای باز و خارجی روبه رو هستیم و از سوی دیگر با فضاهای دربسته و داخلی. فضاهای خارجی و داخلی هر کدام به نحوی چند طبقه اند و چندین سطح دارند. کارگردان فیلم، همچون یک معمار دنیایی را ساخته که گاه به واسطه ی یک دره و گاه به واسطه ی یک رشته پلکان ، به دو نیمه ی زیرین و زبرین تقسیم می شود و این دنیا، پایه و اساس تمام اتفاقات بعدی در فیلم است. کاراکتر گوسفند در مواجهه با این دنیای چند طبقه، کاملا تنها است و بر آن احاطه ای ندارد. مخاطب نیز همچون آن گوسفند، این دنیا را همراه با دوربینی که به هر سو حرکت می کند، ذره ذره کشف می کند.
گردش تدریجی در فضا، شاید با هیچ چیزی بهتر از حرکت های عمقی دوربین قابل بیان نباشد. دوربینی که لابه لای اتاق ها ،راهروها و فضاهای مختلف حرکت می کند، مبنای دکوپاژ این فیلم است و می تواند هم زمان حس کنجکاوی بیننده را نیز برانگیزد.
طبقه ها و  فضاها، نقش مهمی در شکل دهی به معنای فیلم ایفا می کنند و می توانند کلید کاوش در لایه های معنایی زیرین فیلم باشند. از این لحاظ به نظر من "گرگ و میش" فیلمی معمارانه است و مفاهیمی چون "طبقات" ، "بالا و پایین" و "درون" و بیرون" عناصر مهمی در خوانش من از  این فیلم هستند.


در ابتدای فیلم، یک گوسفند  در یک فضای باز و گشوده (یک دشت) مشغول چریدن است که گرگی به او حمله می کند. گوسفند توسط شخصی که به ظاهر پزشک می نماید، نجات داده می شود و به داخل یک ساختمان اسرار آمیز برده می شود.
با حمله ی گرگ، دنیای گوسفند به دو نیمه تقسیم می شود: دنیای داخل ساختمان و دنیای خارج از ساختمان. او که با حمله ی گرگ به نوعی دچار آگورا فوبیا شده، فضای بیرون  را هراسناک و ناامن می پندارد و امنیت خود را در فضای بسته ی داخل  ساختمان و نزد پزشک می جوید. اما مهمترین اتفاقی که برای گوسفند افتاده  تهاجم  گرگ در دنیای بیرون نیست، بلکه چیزی است که در درون گوسفند رخ داده است. گوسفند، به شدت  ترسیده و وحشت زده است؛ چراکه گرگ برایش تبدیل به یک موجود درونی شده است. او  دیگر نه فقط در دنیای بیرون، که در دنیای ذهنی و درونی خودش نیز دائما با گرگ مواجه می شود. در یک همچون وضعیتی است که ناجی او یعنی پزشک، بر او تسلط پیدا می کند. این تسلط هم جسمانی است و هم روانی. چون از یک سو پزشک وضعیت جسمانی گوسفند را تحت کنترل کامل خود دارد ( او را تغذیه می کند و  وزن می کند و...) و از  سوی دیگر از نظر روانی نیز درون مغز او را می کاود تا افکار او را بخواند. انگار می خواهد مطمئن شود که گوسفند به همان اندازه ای که باید ترسیده است و عنصر ترس در وجودش نهادینه  و کاشته شده است. گوسفند، حالا کاملاً وابسته به  پزشک خود است؛ بدین ترتیب وی به تدریج استقلال خود را از دست می دهد و پزشک او آرام آرام و تدریجی، کنترل کاملی بر او پیدا می کند. فیلم نیز  آرام آرام و با ریتم نسبتا آهسته و تامل برانگیز خود، به جلو می رود. همه چیز در حال حرکت کردن  به سوی پایانی است که بیننده از آن با خبر نیست و همچون خود گوسفند تنها در پایان فیلم است که کلیت یک نقشه، یعنی همدستی پزشک با گرگ را می بیند و درک می کند.

"گرگ و میش" فیلمی است که از لحاظ شخصیت پردازی نیز لایه لایه و طبقه طبقه است، به عنوان مثال شخصیت پزشک در فیلم دو وجه زیرین و زبرین دارد. او که در طبقات بالا، روپوش سفید پزشکان را بر تن دارد، در طبقات زیرین- یعنی به گونه ای نمادین در لایه ی زیرین شخصیتش- نه یک پزشک که یک سلاخ است و پیشبند قصاب ها را برتن دارد؛ درست مثل ساختمانی که در آن اقامت دارد.
گوسفند در حین فرار، سرداب و طبقات زیرین ساختمان را کشف می کند. ساختمانی که طبقه ی بالای آن، به ظاهر بیمارستان و مطب پزشک است، در طبقات زیرین خود، محل سلاخی گوسفندان و نگهداری لاشه هاست. گوسفند که قادر نیست از ساختمان بیرون بیاید و در راهروهای تو در توی آن گم شده است، سرانجام در دام نقشه ی پزشک می افتد و سلاخی می شود و تکه ای از گوشت او نیز جلوی گرگ انداخته می شود و این پایان تکان دهنده ی فیلم و پایان زندگی گوسفندی است که در جهان پیچیده ی فیلم به دام افتاده است!                                                                                     
وجود یک "نقشه" و "طرح" در تمامی عناصر فیلم خودش را نشان می دهد. نه فقط در داستان فیلم ، نه فقط در طراحی فضاهای فیلم( که در آنها  "نقشه" به مفهوم معمارانه اش وجود دارد) بلکه حتی در تکنیک فیلم.
پیپر(paper) تکنیکی است که بر اساس طرح و نقشه ی معینی جلو می رود. در ابتدا ،فریم های کلیدی طراحی می شوند، سپس فریم های میانی کشیده می شوند تا یک حرکت به وجود بیاید. حرکت، بر اساس یک نقشه به جلو می  رود. بدین طریق است که خود فیلم نیز، کلید به کلید و  فریم به فریم در جهت اجرا شدن هدف نهایی پزشک، یعنی سلاخی شدن گوسفند رو به جلو حرکت می کند. فیلم از لحاظ تکنیکی، اجرایی دقیق و کنترل شده  دارد و اگر چه با پاستل کار شده، ماهیت ظریف و وسواس گون  مدادرنگی را به خاطر می آورد. تاش های ظریف پاستلی، داخل فرم ها به دقت مهار شده اند. نظم و دیسیپلینی که در تکنیک فیلم مشهود است،  با محتوای فیلم هم سازگاری دارد؛ چرا که دراین  فیلم، کاراکتر پزشک، نظم و دیسیپلن خاصی را به گوسفند تحمیل می کند تا او را کنترل کند. همه چیز باید آهسته ،آرام و در یک فضای کنترل شده بر اساس یک هدف از پیش طراحی شده جلو برود. این تم فیلم است! جوهری است که فیلم بر آن بنا شده و در تکنیک و شیوه ی اجرا هم منعکس است.
  تاش های پاستلی، لایه ای از اضطراب را نیز بر این کنترل می افزایند و با لرزش خود  مخاطب را با نبض فیلم همراه می کنند.
در پایان فیلم، بیننده می تواند پیش خود تصور کند که انگار در این فیلم، داخل و خارج یا درون و بیرون با هم در تضاد نیستند. گویی کل جغرافیای فیلم، تله و میدانگاهی جهت اجرای یک نقشه برای به دام انداختن گوسفندی بوده است که  بر کل فضا و روابط پنهان میان شخصیت ها احاطه ای ندارد و نمی تواند از دنیایی که به دقت، برای قربانی شدن او طراحی شده بگریزد. دنیایی که طبقه به طبقه،  پله به پله و فریم به فریم او را به سوی قربانگاه و  مرگ هدایت می کند.

شیوا صادق اسدی، Feb 2018

این نوشته نخستین بار در فوریه ی 2018 در کانال تلگرامی من با عنوان "خوانش انیمیشن" منتشر شده بود.

این انیمیشن هم اکنون در وب سایت Rubika Vod در دسترس است.

فیلمنقد فیلمانیمیشن بزرگسالانایرانی
۲
۰
شیوا صادق اسدی
شیوا صادق اسدی
متولد ۱۳۶۲ کارشناس ارشد انیمیشن از دانشگاه هنر تهران، فیلمساز انیمیشن و داور جشنواره ی انیمیشن انسی در سال ۲۰۲۵
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید