آن چه می خوانید، ترجمه ای است از یک گفت و گو میان استفان آرتور ( انیماتور مستقل کانادایی) و جین دتوكس(نقاش- انیماتور) بلژیکی) که در سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی کار می کند. این گفت و گو توسط استفان ایکس آرتور در سال 2001 گردآوری شد و در همان سال در خبرنامه ی آسیفا به چاپ رسید. ترجمه ی فارسی این گفت و گو بخشی از پایان نامه ی دوران کارشناسی ارشد من در دانشکده ی سینما -تئاتر دانشگاه هنر با عنوان " درک انیمیشن های نقاشانه- ۱۳۸۸" به راهنمایی سارا خلیلی بود.
استفان آرتور در ورک شاپ خود در اتاوا نمونه هایی از آنچه که " انیمیشن انتزاعی" نامیده می شود را به جین دتوکس نشان می دهد. جین دتوکس که نگاه یک نقاش را دارد آن فیلم ها را نمی پسندد و آنها را مورد انتقاد قرار می دهد.
جین دتوكس: من امیدوارم که بتوانم در این جا کاملا صادق باشم. این نسبتاً مهم است. ابتدا از شما به خاطر چیزهایی که به من نشان دادید و من در هیچ کجای دیگری شانس دیدن آن ها را پیدا نمی کردم، تشکر می کنم: انیمیشن انتزاعی والتر روتمن 1921، اسکار فیشینگر(Allegretto)، جان ویتنی (Moon Drum)، جردن بلسون، کلورینا وارنی (Premier Jours)، ویبکه سورنسن، خوان گرتز (Dowager's Feast)،و ریچارد ریوز (Linear Dreams). اما من از آن چه که دیده ام بسیار ناامیدم. تمام چیزهایی که شما برای من فرستاده اید، از زاویه دید یک نقاش بسیار ضعیف است؛ بیشتر از ضعیف، باعث تأسف است! من واقعاً می توانم ببینم که بسیاری از آن چه که توسط افرادی انجام می شود که تکنولوژی را به عنوان پس زمینه ی خود دارند، فاقد چارچوب و قاعده ای است که مبنای ارجاع باشد و به ارتقای سطح آن، حدأقل تا حدی که به فرم مربوط است، کمک کند.

استفان: من با داشتن زمینه ی فیلمسازی، و نه نقاشی، فکر می کنم که ذهنیت یک نقاش را نمی فهمم. به هر حال، انگیزه ی من بیشتر این بود که به شما طیفی از فیلم هایی را نشان دهم که آن ها را "انیمیشن انتزاعی" یا "انیمیشن هنرهای زیبا" می نامند. به علاوه، می خواستم آثاری را به شما نشان دهم که تصور می کردم می توانند الهام بخش شما در خلق روش هایی از متحرک سازی باشند. مسلماً هر کس که انیمیشن می سازد، یعنی هنری که نه با زمان واقعی، که با زمان مجازی سر و کار دارد، همچنان که فیلم های شما چنین اند، باید پایه ی فنی قوی تر یا حدأقل متفاوتی از یک نقاش داشته باشد؛ به نحوی که بتواند از عهده ی مسائل فنی کار برآید و در عین حال با وجود درگیر بودن در این بخش فنی و تکنیکال، انگیزش هنری خود را در هر آن به همراه داشته باشد. شما در خط مقدم نقاشی های انیمه شده ی اصیل هستید که تنها به واسطه ی ابزارهای دیجیتال ریل تایم امکان پذیر شده اند. من بسیار متأسفم که شما فیلم های آرتیست- انیماتورها را ماأیوس کننده یافتید. با این حال بسیار علاقه مندم که از شما بشنوم این فیلم ها واقعا فاقد چه چیزی بودند؟ شما فیلم" پاییز پیش رو، بهار پشت سر"، انیمیشن من از دوازده نقاشی آبستره ی نقاش کانادایی "پیتر وورميج "را به خاطر می آورید؟ این فیلم در اتاوا و در ورک شاپ من که درباره ی انیمیشن تجربی بود، به نمایش درآمد. یکی از مقاصد اظهار شده ی این همکاری این بود که دریابیم اگر یک فیلم از انیمه کردن سلسله نقاشی هایی به وجود بیاید که توسط یک نقاش حقیقتاً انتزاع گرا، دقیقاً برای این هدف خلق و ساماندهی شده اند، نتیجه به طرز قابل توجهی متفاوت و در حقیقت نقاشانه تر از فیلمی همچون "تغییر شکل یافته" خواهد بود که تنها یک انیماتور آن را با نقاشی های از پیش موجود ساخته است. پاسخ شما احتمالا این خواهد بود که نه، تفاوتی نمی کند. اما این طور نیست. در فیلم ما، به وضوح فقدان همین جنبه های نقاشانه و دغدغه های نقاشانه حس می شود. این تجربه اساساً ثابت می کند که هنر انیمه شده یک چیز دیگر است، همچنان که سینما اساساً مقوله ای متفاوت است. هرچه بیشتر در این باره متمرکز می شوم، نسبت به صحت بیانیه ای که در مخالفت با شما در وب سایتم گذاشته بودم اطمینان بیشتری می یابم: "چرا هنر انیمیشن، هنری موزه ای نیست؟" اگر شما انیمیشن های دیجیتالی انتزاعی خودتان را به عنوان فیلم می سازید، می توانید اثبات کنید که من اشتباه می کنم. اما اگر محصول نهایی شما اینستالیشن های کامپیوتری (برای نمایش) در گالری ها باشند، هرگز نمی توانیم مطمئن باشیم. چرا که این دو مدیوم و زمینه ی یکسانی ندارند.
جین دتوكس: نقاشی در طی چند صد سال اخیر به طرز وحشتناکی پیچیده شده و به زبانی دست یافته که متأسفانه من در هیچ کدام از نمونه های شما آن را نمی بینم. من واقعاً اهمیتی نمی دهم که یک فضای تصویری ثابت است یا متحرک. در هر صورت یک فضای تصویری است و الزامات خاص خودش را دارد، که من در هیچ یک از نمونه های شما آن را نمی یابم. چیزهای زیادی دارم که در این باره بگویم، اما فقط تعداد اندکی را نام می برم: یک رنگ، رنگی فی نفسه نیست. فقط آن چیزی نیست که به نظر می آید. نه فقط به خاطر تأثیر متقابلی که بین آن و رنگ های دیگر وجود دارد، بلکه همچنین به علت مکانی که در صفحه دارد. برای یک چشمِ پرورش یافته، فرمی قرمز رنگ در وسط تصویر، همان فرم قرمز رنگ در کنار صفحه نیست. مسیری که یک فرم در طی آن به صفحه داخل یا از آن خارج می شود، تمام انواع انرژی ها را آگاهانه سازماندهی می کند، و این هوشیاری چیزی است که من آن را در تمام نمونه های شما غایب می بینم. من به مکتب فکری ای تعلق دارم (که کاندینسکی و دیگران را شامل می شود)، که هر تصویری را به مثابه جهانی در خود فرض می کند؛ یک جهان کاملا خود شمول. تمام تصاویری که من در فیلم های شما دیدم، بخش هایی از تصاویری بزرگ تر بودند که من هرگز نمی توانستم آن ها را ببینم. مثل این که از یک روزنه به یک نقاشی بزرگ نگاه کنید و هرگز نتوانید کل آن را ببینید. برای من، یک فضای تصویری راستین، دوبعدی و دارای ابهام است، نه این که سعی داشته باشد (همچون نمونه هایی که شما فرستادید) به طرزی ساختگی و مجازی به القای فضای سه بعدی بپردازد. از زمان سزان به بعد، کارهای زیادی در نقاشی برای دستیابی به این فضای دوبعدی انجام شده است. فضایی که در آن عمق، منحصراً روانشناختی، و شاید هم بتوان گفت که روحانی است. اما عمقی که من در آن فیلم ها دیدم، به طرز مضحکی از نوع واقعی و بی روح بود؛ یعنی از آن نوعی که تا مدت ها در قلمرو دیسنی و هنر تجاری دیده می شد، و همچنین درتمام نقاشی های "سالنی" قرن نوزدهم.


استفان: من می فهمم که شما سعی دارید چه چیزی را تشریح کنید. من آن را از کتاب های رودولف آرنهایم فهمیده ام و باید بگویم که خودم حسی ذاتی درباره ی آن دارم. اما می توانم بفهمم که چه دلایلی می تواند وجود داشته باشد که این گرایش ها کنار گذاشته شوند. هنگام ساخت یک انیمیشن، و همچنین فیلم، ما به این گرایش داریم که به جای یک فضای بسته، یک فضای باز به وجود بیاوریم، چون این کار امکانات وسیع تری را برای اکشن فراهم می آورد. من فکر می کنم که ورمیج تمام آن چه را که شما نهی می کنید، انجام داده است. شاید او تا حدی تحت تأثیر نقطه نظرات انیماتورهای من قرار گرفته باشد. آیا با این وجود انیمیشن ورمیج یک استثنا است؟ بسیار عجیب خواهد بود اگر نقاشی که به کار انیمیشن مشغول است، نتواند دانشی را که در زمینه ی نقاشی دارد در انیمیشن پیاده کند. آیا این تصادفی است؟ یا توجیه قانع کننده ای برای این مسئله وجود دارد؟ چرا باید این طور باشد؟ شاید انگیزه و نیت نقاشان وقتی در حال متحرک سازی هستند (و نه نقاشی) متفاوت است.
جین دتوکس: من ناچارم یک بار دیگر کاملاً رک باشم. من بیشتر از ده سال بر روی این مسائل به طرزی طاقت فرسا کار کردم، تا این که کم کم احساس کردم شروع به درک نمودن آن ها کرده ام (و فکر نمی کنم که بیش از دیگران کند ذهن باشم). همچنین یک دوره ی کاری ده ساله ی دیگر را پشت سر گذاشتم تا بتوانم آن چه را درک کرده ام به صورت عملی انجام دهم. تفاوت عظیم و در واقع بسیار عمیقی بین آن چیزی که یک نفر می فهمد و آن چه که می داند وجود دارد. من آرنهایم و دیگران را سال ها سال پیش از آن که واقعاً بگویم می دانستم آن ها از چه چیزی حرف می زنند، می فهمیدم. فضای تصویری بسته یا باز تا حدودی قابل قیاس با باردار بودن است؛ یا یک نفر باردار هست یا نیست! من فکر می کنم شیفته شدن به جنبه های مکانیکی انیمیشن می تواند باعث از دست رفتن آن دیدگاهی شود که هنرمند در وهله ی اول به منظور آن مجذوب انیمیشن می شود. اگر همان طور که کموس به درستی می گوید، "شکست معیار سنجش موفقیت است"، بهتر است شخص با اساتید مقایسه شود و شکست بخورد، تا این که موفق باشد ولی نقش یک ماهی بزرگ در حوضی کوچک را ایفا کند. روبرتو ماتا یکی از استادان زنده ی زمان ما است که پا به عرصه ی انیمیشن گذاشته است. من بخش کوتاهی از کار جدید او را دیدم، و همین به من نشان داد که می توان انیمیشن ساخت و نقاش ماند.

استفان: من فقط می خواهم بدانم "پاییز پیش رو، بهار پشت سر (Fall forward Spring back)" از نظر شما چگونه می توانست بهتر باشد؟ حقیقتاً هدف اصلی ساخت این اثر این بود که برایمان روشن شود آیا ممکن است شخصی با دانش و تجربه ی شما، آن را از نظر ترکیب بندی هنرمندانه در انیمیشن فاقد ارزش بداند؟
جین دتوکس: این اثر به هیچ وجه بر روی من مؤثر واقع نمی شود. این فیلم نمونه ای عالی برای از قلم انداختن کیفیت های نقاشانه به قصد دستیابی به تصاویر متحرک بود. هیچ کدام از آن تصاویر مرا تکان نمی داد: چه وقتی که ثابت بودند و چه وقتی که از هیچ کجا بیرون می آمدند، که من دوست دارم آن را چنین بنامم. هنگامی که در نیویورک کار می کردم، در مدرسه دوستی صمیمی داشتم که بر علیه طیف وسیعی از آثاری که ما در گالری ها، موزه ها و نمایشگاه های هنری پیرامونمان می دیدیم مخالفتی این چنینی داشت. او آن ها را متظاهرانه و پر دبدبه و کبکبه می نامید، و من هنوز هم با او موافقم. برای من، نقاشی اثرات یک سفر روحی (ماهیتاً خطرناک) است. اثر را به معنی یک محصول فرعی غیر ارادی به کار بردم، و در تمام سال هایی که درگیر نقاشی بوده ام، آثار زیادی را ندیده ام که به ارتقای سطح نقاشی کمک کرده باشند (که البته این انتقاد، بسیاری از آثار خودم را نیز را در بر می گیرد). آن فیلم به هیچ وجه در من اثر نکرد، اما با این حال دو لحظه ی جادویی در ورک شاپ شما وجود داشت، البته با شدتی متفاوت. یکی در قطعه ی آثار شادبلت بود (هنگامی که مورف حقیقتاً در خدمت نقاشی ها عمل می کرد)، و دیگری در رانندگی در طول کانادا (در فیلم Vision Point)، که در آن لحظاتی وجود داشت که در آن، جا به جایی لمس می شد، که در آن یک دروغ، واقعیت را واقعی تر ساخته بود. من به مکتبی قدیمی تعلق دارم که اعتقاد دارد هنر آن چیزی است که ما را وادار به دیدن می کند. بیشتر چیزهای دیگر، به نظرم روشنفکرانه یا هوشمندانه می آید، ولی نه تجربه شده/ احساس شده/ بایسته.
استفان: واقعا به نظر می آید که این بیشتر در ارتباط با فضای بسته باشد. اما من تأکید بیش از حدی بر انتخاب فضاهای باز، و هنرمندی دارم که مسیرش به سوی آن جهت است. در صورتی که هر تابلوی نقاشی یک ترکیب بندیِ در خود کامل باشد، برخی از دغدغه هایی را که شما تشریح کردید نشانه می گیرد.
جین دتوکس: من آن تصاویر را به عنوان ترکیب بندی هایی که در خودشان کامل اند دریافت نکردم. نقاشی یک مدیوم بی نهایت طاقت فرسا و دعوت کننده است. به خصوص هنگامی که نیاز باشد آن را در جهت نمونه های بهتری که داریم (اساتیدی همچون بیكن) طرح بریزیم. به نظرم می آید که انیمیشن می تواند برای یک نقاش اغواکننده باشد و می تواند موجب شود که او همه چیز را با هم از قلم بینندازد. "ماتا" این کار را انجام نمی دهد. آن انیمیشنی که من شخصاً از او دیدم، به همراه تعداد اندکی از تصاویر ثابت آن، نشان می دهد که او در تمام زندگی اش، در مدیوم دیجیتال نیز به اندازه ی آنالوگ دقیق بوده است. امیدوارم بتوانم حدأقل به اندازه ی او تمرکز و وضوح داشته باشم. همچنان که او برای بیش از نود سال داشته است.
استفان : به خاطر انتقاد شما متشکرم. انیماتورها واقعا انتقاد پذیرند، و من امیدوارم که ورک شاپم یک تجربه ی آموزنده بوده باشد.