«زبان برنامه نویسی پایتون» (Python Programming Language)، زبانی با یادگیری آسان محسوب میشود و از همین رو بسیاری از برنامهنویسهای تازهکار آن را به عنوان اولین زبان برنامهنویسی خود برمیگزینند، زیرا پایتون به عنوان یک «زبان همهمنظوره» (General-Purpose Language) ساخته و توسعه داده شده و محدود به توسعه نوع خاصی از نرمافزارها نیست. به بیان دیگر، میتوان از آن برای هر کاری، از «تحلیل داده» (Data Analysis) گرفته تا ساخت بازیهای کامپیوتری استفاده کرد. بنابراین، یادگیری پایتون بسیار حائز اهمیت است.
به بیان فنی، «پایتون» (Python) یک زبان برنامهنویسی «شیگرا» (Object-Oriented) و «سطح بالا» (High-Level) با «معناشناسی» (Semantic) پویای یکپارچه شده برای وب و ساخت و توسعه «نرمافزارهای کاربردی» (Application software) است. این زبان برنامهنویسی در زمینه «توسعه سریع نرمافزارهای کاربردی» (Rapid Application Development) دارای جذابیت بالایی محسوب میشود زیرا دارای «انواع پویا» (Dynamic Types) و «انقیاددهنده پویا» (Dynamic Binding) است.
پایتون، زبان برنامهنویسی نسبتا سادهای محسوب میشود که یادگیری آن به دلیل دارا بودن «نحو» یکتایی که بر قابلیت خوانایی تمرکز و تاکید دارد آسان است. خواندن و ترجمه کدهای نوشته شده به زبان برنامه نویسی پایتون نسبت به دیگر زبانها برای «توسعهدهندگان» (Developers) سادهتر محسوب میشود. این موضوع به نوبه خود هزینههای نگهداری و توسعه برنامههای نوشته شده به این زبان را کاهش میدهد زیرا امکان همکاری تیمها بدون مواجهه با موانع زبانی و وجود تجربیات کاری متفاوت در میان اعضای تیم را به دست میدهد.
علاوه بر این، زبان برنامه نویسی پایتون از «ماژولها» (modules) و «بستهها» (packages) استفاده میکند، بدین معنا که برنامههای این زبان قابل طراحی به سبک «ماژولار» (modular) هستند و کدهای نوشته شده در یک پروژه در پروژههای گوناگون دیگر نیز قابل استفاده مجدد محسوب میشوند. هنگامی که کاربری ماژول یا بسته مورد نیاز خود را توسعه داد، خودش یا دیگر علاقمندان (در صورتی که کد در اختیار عموم قرار بگیرد) میتوانند آن را برای استفاده در دیگر پروژهها گسترش دهند. «ایمپورت» (Import) و «اکسپورت» (Export) کردن این ماژولها نیز کار آسانی است.
یکی از قابل توجهترین مزایای زبان برنامه نویسی پایتون آن است که «کتابخانه» (Library) و «مفسر استاندارد» (Standard Interpreter) آن، هم به صورت «دودویی» (binary) و هم «منبع» (source) به رایگان در دسترس همگان قرار دارند. در پایتون هیچ انحصاری وجود ندارد، زیرا همه ابزارهای لازم برای آن در کلیه «پلتفرمهای اصلی» (Main Platforms) موجود هستند. بنابراین، پایتون برای توسعهدهندگانی که نمیخواهند دغدغه هزینههای بالای توسعه را داشته باشند گزینهای جذاب به شمار میآید.
برای افرادی که تصور میکنند مطالبی که بالاتر پیرامون زبان برنامه نویسی پایتون ارائه شد فراتر از دانش آنها است جای نگرانی وجود ندارد. کلیه جزئیات لازم در این رابطه در ادامه همین مطلب به طور کامل و به بیان ساده تشریح خواهد شد. آنچه افراد برای ادامه مطالعه این مطلب نیاز دارند بدانند این است که پایتون یک زبان برنامهنویسی برای توسعه نرمافزارهای وب و نرمافزارهای کاربردی از جمله برنامههای موبایل محسوب میشود، یادگیری آن آسان و ابزارهای اساسی آن به رایگان در دسترس است. این امر موجب میشود که زبان برنامه نویسی پایتون تقریبا برای همه افراد در دسترس و قابل استفاده باشد. افرادی که زمان کافی را به یادگیری زبان برنامه نویسی پایتون تخصیص دهند، میتوانند برنامههای جالبی با این زبان خلق کنند.

میانگین درآمد برنامهنویسهای پایتون ممکن است بالا باشد، اما این موضوع نمیتواند چرایی اینکه بسیاری از افراد آن را به عنوان زبان برنامهنویسی محبوب خود انتخاب میکنند توضیح دهد. در ادامه دلایل محبوبیت زبان برنامه نویسی پایتون به طور جزئیتر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
۱. غولهای فناوری دنیا این زبان را دوست دارند: «گوگل» (Google)، «یوتیوب» (YouTube)، «فیسبوک» (Facebook)، «ناسا» (NASA)، «دراپباکس» (Dropbox)، «یاهو» (Yahoo)، «موزیلا» (Mozilla)، «کورا» (Quora)، «اینستاگرام» (Instagram)، «ردیت» (Reddit) و IBM تنها برخی از نامهای بزرگ فناوری به شمار میآیند که از زبان برنامه نویسی پایتون به طور گسترده برای اهداف گوناگون استفاده میکنند و به طور مستمر به دنبال استخدام مهندسهای پایتون هستند. (آمارهای ارائه شده در نمودارهای آتی مربوط به سال ۲۰۱۸ است.)

گوگل از زبان برنامه نویسی پایتون برای هر کاری از پیادهسازی الگوریتمهای «هوش مصنوعی» (Artificial Intelligence) گرفته تا «موتور اجرای برنامه گوگل» (App Engine Cloud) استفاده میکند. این در حالیست که ۹۹/۹٪ کد دراپباکس شامل «بکاند سرور» (server backend)، کلاینت دسکتاپ، «منطق کنترلگر وبسایت» (website controller logic)، «بَکاند رابط برنامهنویسی کاربردی» (API backend) و ابزارهای تحلیلی آن به زبان برنامه نویسی پایتون نوشته شدهاند.
۲. به طور گسترده در یادگیری ماشین مورد استفاده قرار میگیرد: با رشد علم داده، محبوبیت زبان برنامه نویسی پایتون به عنوان یک زبان علمی اوج گرفت. کتابخانههای «یادگیری ماشین» (Machine Learning) بسیار زیادی به زبان برنامه نویسی پایتون نوشته شدهاند. در عین حال، ابزارهای زیادی نیز با فراهم آوردن امکان استفاده از زبان برنامه نویسی پایتون، انجام پروژههای یادگیری ماشین را آسانتر میسازند.

۳. مناسب بودن برای مبتدیها: زبان برنامه نویسی پایتون انتخاب خیلی خوبی برای برنامهنویسهای مبتدی محسوب میشود زیرا ساده است و نحو انعطافپذیری دارد. با زبان برنامه نویسی پایتون، میتوان به سرعت و سادگی برنامههای قابل استفادهای ساخت. احساس دستاورد داشتن سریع فاکتور بسیار مهمی در یادگیری برنامهنویسی است.

۴. پایتون میتواند تنها زبان مورد نیاز کاربر باشد: از آنجا که پایتون یک زبان برنامهنویسی همه منظوره است، کاربر میتواند تقریبا برای کلیه پروژهها از آن استفاده کند. مطابق گزارش «Skill Up 2018: Developer Skills»، پایتون زبان برنامهنویسی اسکریپتی است که به همه از «کارشناسان تست نفوذ» (pentesters) گرفته تا مهندسان «دواُپس» (DevOps engineers) درجه قابل توجهی از کنترل کردن را میدهد و آنها را قادر به حل مسائل گوناگون میسازد. میتوان از زبان برنامه نویسی پایتون برای ساخت وبسایتها، توسعه «واسط گرافیکی کاربر» (GUI | Graphical User Interface) و تحلیل داده استفاده کرد. این یعنی پایتون قابلیتهای زبانهای برنامهنویسی گوناگون را در یکجا گرد هم آورده و در واقع آنچه خوبان همه دارند زبان برنامه نویسی پایتون به تنهایی دارد و بنابراین میتواند تنها زبانی باشد که یک برنامهنویس برای کلیه وظایف لازم در حین توسعه به آن نیاز دارد.

شرکتهای نرمافزاری، پایتون را به این دلیل میپسندند که دارای ویژگیهای متنوع و در عین حال نیازمند نوشتن کدهای کمتری است. نزدیک به ۱۴٪ برنامهنویسان از این زبان روی سیستمعاملهایی مانند یونیکس، لینوکس، ویندوز و Mac OS استفاده میکنند. برنامهنویسهای شرکتهای بزرگ از پایتون به دلیل ویژگیهای گوناگون از جمله موارد زیر بهره میبرند:
در ادامه مزایا و معایب بهرهگیری از این زبان به طور مشروح بیان شده است.
زبان پایتون دارای کاربردهای متنوعی در شرکتهای توسعه نرمافزار مانند بازیسازی، چارچوبهای وب، برنامههای کاربردی، توسعه زبانی، پیشنمونهسازی، برنامههای طراحی گرافیکی و دیگر موارد است. این موارد موجب شدهاند پایتون جایگاه ویژهای در میان زبانهای برنامهنویسی پیدا کند. در ادامه برخی از مزایای این زبان بر شمرده میشوند.

پایتون دارای کتابخانههای استاندارد بسیاری در زمینههای گوناگون مانند عملیات روی رشتهها، اینترنت، ابزارهای وب سرویس، رابطهای سیستمعامل و پروتکلها است. اغلب وظایف برنامهنویسی که زیاد مورد استفاده قرار میگیرند در پایتون اسکریپتنویسی شدهاند تا تعداد خطوط کد مورد نیاز برای نوشتن یک برنامه کاهش پیدا کند.
پایتون «Enterprise Application Integration» را یکپارچه میسازد و توسعه سرویسهای وب را با فراخوانی مولفههای COM یا COBRA افزایش میدهد. این زبان دارای تواناییهای کنترلی قدرتمندی است، زیرا قابلیت فراخوانی مستقیم توسط C++ ،C یا جاوا با «جایتون» (Jython) را دارد. پایتون همچنین میتواند XML و دیگر «زبانهای نشانهگذاری» (Markup Language) را پردازش کند تا روی سیستمعاملهای مدرن از طریق بایت کد مشابهی اجرا شوند.
زبان برنامهنویسی پایتون دارای کتابخانههای پشتیبان گسترده و طراحی شیگرای تمیزی است که بهرهوری برنامهنویسها را به نسبت کار با زبانهایی مانند VB، «پِرل» (Perl)، جاوا، C++ ،C و C# دو تا ده برابر میکند.
فرآیندهای یکپارچهسازی قدرتمند، «چارچوب تست واحد» (Unit Testing Framework) و تواناییهای کنترل بهبود یافتهای که پایتون دارد، موجب افزایش سرعت و بهرهوری برنامههای کاربردی میشود.
پایتون دارای مزیتهای بسیار زیاد و متنوعی است و برنامهنویسان این زبان را نسبت به دیگر زبانها به دلیل سادگی یادگیری و کد نویسی ترجیح میدهند. اگرچه این زبان هنوز جایگاه خود را در برخی حوزههای پردازش کامپیوتری مانند «Enterprise Development Shops» به دست نیاورده است. بنابراین، ممکن است پایتون قادر به حل برخی از راهکارهای سازمانی نبوده و با محدودیتهایی مواجه باشد که برخی از آنها در ادامه ذکر شدهاند.
عاشقان پایتون که با ویژگیها و کتابخانههای گسترده این زبان اُنس گرفتهاند ممکن است در کار یا یادگیری دیگر زبانهای برنامهنویسی دچار مشکل شوند. متخصصان پایتون ممکن است اعلان مقادیر یا نوع متغیرها و الزام به افزودن آکولاد یا «نقطه ویرگول» (semi colons) در بخشهایی از کد را دشوار و بیدلیل بپندارند (چون انجام چنین کارهایی در پایتون نیاز نیست).
پایتون جایگاه خود را در بسیاری از سکوهای دسکتاپ و سرور به دست آورده و تثبیت کرده، اما در پردازش موبایل ضعیف به نظر میرسد. به همین دلیل است که برنامههای کاربردی موبایل کمی با استفاده از آن ساخته میشوند. از جمله برنامههای موبایل ساخته شده با پایتون میتوان به Carbonnelle اشاره کرد.
پایتون به جای استفاده از کامپایلر با بهرهگیری از یک مفسر اجرا میشود و این امر میتواند موجب کاهش سرعت آن شود. از سوی دیگر، پایتون برای بسیاری از کاربردهای وب سریع به شمار میآید.
زبان پایتون به طور پویایی تایپ میشود، بنابراین دارای محدودیتهای طراحی زیادی است که توسط برخی توسعهدهندگان این زبان بیان شدهاند. حتی مشاهده شده که این زبان نیاز به زمان تست بیشتری دارد و هنگامی که برنامهها در نهایت اجرا میشوند خطاهایی بروز میکنند.
در مقایسه با دیگر فناوریهای محبوب مانند JDBC و ODBC، لایه دسترسی به پایگاه داده پایتون اندکی تحت توسعه و ابتدایی به نظر میرسد و از همین رو قابل اعمال بر کسبوکارهایی نیست که نیاز به تعاملهای روان برای دادههای میراثی پیچیده دارند.
پایتون یک زبان برنامهنویسی همه منظوره است. به عبارت دیگر، میتوان از پایتون تقریبا برای همه کار استفاده کرد. نکته حائز اهمیت آن است که پایتون یک «زبان تفسیری» (interpreted language) به شمار میآید، بدین معنا که کد نوشته شده به این زبان در زمان اجرا واقعا به فرمت قابل خواندن برای کامپیوتر ترجمه نمیشود. این در حالی است که اغلب زبانهای برنامهنویسی این تبدیل را حتی پیش از اجرا انجام میدهند. این نوع از زبان با عنوان «زبان اسکریپتنویسی» (scripting language) نیز نامیده میشود زیرا هدف از ساخت آن در ابتدا برای استفاده در پروژههای کوچک بوده.
مفهوم «زبان اسکریپتنویسی» از بدو پیدایش آن به شکل قابل توجهی تغییر کرده، زیرا پایتون برای نوشتن نرمافزارهای کاربردی و تجاری بزرگ به جای پروژههای کوچک مورد استفاده قرار میگیرد. استفاده از پایتون در پروژههای گوناگون با افزایش محبوبیت آن رشد قابل توجهی کرده است. بسیاری از برنامههای کاربردی و پلتفرمهای تحت وب از پایتون استفاده میکنند، از این جمله میتوان به «موتور جستوجوی گوگل» (Google’s Search Engine)، «یوتیوب» (YouTube) و سیستمهای تراکنش مبتنی بر وب «بازار بورس نیویورک» (New York Stock Exchange | NYSE) اشاره کرد. برکسی پوشیده نیست که زبان برنامهنویسی که برای سیستم بازار بورس مورد استفاده قرار میگیرد باید بسیار قدرتمند باشد.
«ناسا» (NASA) نیز از پایتون برای برنامهنویسی تجهیزات و ماشینآلات فضایی خود بهره میبرد. فوقالعاده است، نه؟ پایتون همچنین برای پردازش متن، نمایش اعداد یا تصاویر، حل معادلات علمی و ذخیرهسازی داده مورد استفاده قرار میگیرد. به بیان کوتاه، این زبان در پشت صحنه برای پردازش عناصر زیادی که کاربر ممکن است نیاز داشته باشد یا در دستگاه خود با آن مواجه شود – از جمله دستگاههای موبایل- مورد استفاده قرار میگیرد. پایتون در دامنههای وسیعی کاربرد دارد. در ادامه برخی از این موارد بیان میشوند.
پایتون قابلیتهای زیادی را برای توسعه وب فراهم میکند که از این جمله میتوان به مواردی که در ادامه آمده اشاره کرد.

کتابخانههای استاندارد پایتون از پروتکلهای اینترنتی متعددی پشتیبانی میکنند که برخی از آنها در زیر آمدهاند.
و دیگر بستههای قدرتمندی که برای توسعه وب قابل استفادهاند از جمله موارد زیر:
اغلب افراد هنگام انتخاب زمینه فعالیت و یادگیری مهارتهای مرتبط، با این پرسش مواجه میشوند که فرصتهای شغلی موجود و درآمد فعالان آن حوزه چگونه است. این موضوع قطعا برای علاقمندان به فراگیری برنامهنویسی پایتون نیز صادق است. بنابراین در ادامه توضیحاتی پیرامون شرایط شغلی برنامهنویسان پایتون در ایران ارائه شده است.
دیگر راه برای تشخیص پیشرفت زبان برنامه نویسی پایتون مشاهده شاخص محبوبیت زبانهای برنامهنویسی (PYPL | PopularitY of Programming Language) است که فرکانس جستوجوی راهنماهای (tutorials) زبانهای برنامهنویسی گوناگون در گوگل را در نشان میدهد. بر اساس این آمار، در سال ۲۰۱۸، پایتون به جایگاه اول صعود کرده و به محبوبترین زبان برنامهنویسی برای یادگیری مبدل شده است.

مزایای زیادی برای یادگیری زبان برنامه نویسی پایتون به ویژه به عنوان زبان برنامهنویسی اول یک فرد وجود دارد که در ادامه تشریح خواهند شد. یادگیری این زبان به طور قابل توجهی آسان است و از آن میتوان به عنوان مبنایی برای یادگیری دیگر زبانهای برنامهنویسی نیز بهره برد. اگر فردی حقیقتا در یادگیری زبانهای برنامهنویسی مبتدی است و این اولین باری محسوب میشود که با یک نوع از زبانهای کد زدن آشنا میشود، زبان برنامه نویسی پایتون قطعا بهترین گزینه برای او خواهد بود.
زبان برنامه نویسی پایتون به طور گستردهای توسط شرکتهای بزرگی مانند گوگل، پینترست، اینستاگرام، دیزنی، یاهو!، نوکیا، IBM و بسیاری از دیگر شرکتها مورد استفاده قرار میگیرد. «رزبری پای» (Raspberry Pi) که یک مینی کامپیوتر بسیار محبوب است نیز بر زبان برنامه نویسی پایتون به عنوان زبان اصلی تکیه دارد. احتمالا بیان این نکات برخی افراد را متعجب کند و به طرح این پرسش وادارد که بیان این موارد چه اهمیتی دارد؟ پاسخ این پرسش آن است که هنگامی که فردی پایتون میآموزد، هیچ وقت با کمبودی در به کارگیری مهارتهای خود مواجه نخواهد شد. لازم به ذکر نیست که وقتی بسیاری از شرکتهای بزرگ بر استفاده از یک زبان تکیه و تاکید دارند، یادگیرندگان آن میتوانند پول خوبی به دست آورند.
دیگر مزایای یادگیری این زبان عبارتند از: