جرثقیل ماشینی است که برای حرکت دادن اجسام از مکانی به مکان دیگر مانند بالابردن، پایینآوردن و جابجایی در راستای افقی، به کار برده میشود.
واژهی (crane) در زبان انگلیسی به معنای جرثقیل بوده و این واژه به دلیل شباهت ظاهری این گونه ماشینها با نوعی از پرندگان گردندراز ماهیخوار، به این ماشینها داده شده است. اولین جرثقیلهای ساختمانی توسط یونانیان باستان ابداع شد و بوسیلهی انسآنها یا حیوانات بارکش مانند الاغها و اسبها به حرکت درآورده میشد.

از این نوع حمل بار برای ساخت ساختمآنهای بلند استفاده میشد؛ این نوع حمل بار باگذشت زمان توسعه یافت و پیشرفت نمود.
در قرون وسطا جرثقیلهای بندری برای بارزدن و تخلیهی بار کشتیها رایج شد و با ساختاری که داشتند کمک زیادی برای حمل کالا میکردند. جرثقیلهای ساختمانی در ابتدا از چوب و بعدها از سنگ ساخته میشدند.
بطور کلی اجاره جرثقیل در تهران جرثقیل به ۹ دسته تقسیم میشوند که در این مطلب آنها را نام برده و کاربرد هر یک را شرح می دهیم:
معمولی ترین نوع جرثقیل شامل یک پلتفرم متحرک است که بر روی آن یک تیر تلسکوپی و یا یک خرپا نصب شده است. این نوع جرثقیلها میتوانند دارای چرخ – ریل و یا حتی سوار بر یک کامیون باشند. در این نوع جرثقیلها جابجایی بارها یا بوسیله کابل و یا با سیلندرهای هیدرولیکی صورت میگیرد
۲-جرثقیل تلسکوپی :
این نوع جرثقیل دارای یک تیر (بازو) است که ساخته شده از چندین تیر آهن قوطی شکل است که به داخل یکدیگر میروند. یک سیستم مکانیکی هیدرولیکی این تیرهای قوطی شکل را کنترل میکند تا بتوان بازوی جرثقیل را بلند و کوتاه کرد.
این نوع جرثقیل در بیشتر پروژهای عمرانی بزرگ مورد استفاده قرار میگیرد. زمانی که این جرثقیل بر روی زمین نصب میشود بهترین ترکیب از ارتفاع و قدرت جابجایی را تامین میکند. در قسمت پشت این جرثقیل وزنه هایی (معمولا از جنس بلوکهای سیمانی) وصل میشود که به وزنه های تعادل معروفند.
همچنین کابلی که دو قسمت جرثقیل را به یکدیگر متصل میکند برای تعادل جرثقیل است.
جرثقیلهای کامیونی با چرخ امکان جابجایی سریع و همچنین مانور زیاد دارند اما به دلیل قدرت کم آنها بیشتر برای کارهای کوچک مورد استفاده قرار میگیرند. در ضمن پایه های تعادل باید در زمان استفاده از آن بر روی زمین محکم شوند تا علاوه بر ایجاد تعادل برای جرثقیل از ترکیدن لاستیکهای آن جلوگیری شود.
جرثقیلهای سقفی: سازه ای است که به مرور زمان توسعه یافته و امروزه در انواع مختلفی عرضه و استفاده می شود و ابزاری است جهت جابجایی و حمل اجسام سنگین در صنعت استفاده می شود و شامل اجزای از تیرآهن ، یک عدد قلاب و یک عدد کابل برای حمل که به تیرآهن وصل می شود. که از این قلاب برای بلند کردن اجسام استفاده می شود. و برای محیط های سرپوشیده مانند سالن ها ، کارخانه ها تعمیرگاه ها و … استفاده می شود .
جرثقیلهای آویز: این جرثقیلها درسالنها و مکانهای با محدودیت ارتفاع و خطوط مونتاژ سری (خودروسازی و…) در ظرفیت تا ۵ تن قابل استفادهاند.
موارد کاربرد : خطوط مونتاژ، انبارها، ایستگاه های ماشین آلات و…
جرثقیل دروازهای: این نوع جرثقیلها به دو صورت دروازهای و نیم دروازهای قابل استفاده هستند.
جرثقیل دروازهای جهت جابجایی بار در محیط های باز و در داخل سالنها کاربرد دارند. جرثقیل دروازهای قابلیت نصب بالابرهای سیم بکسلی تک و دو پل در گروههای کاری مختلف را دارا میباشد.
این نوع از جرثقیلها شباهت زیادی به جرثقیلهای کامیونی دارند؛ با این تفاوت که دارای توان حمل پایینتری هستند. از این نوع جرثقیلها بیشتر برای جابهجایی و حمل خودرو و بارهای سبک استفاده میگردد. مزیت این نوع جرثقیلها در سرعت کار، راحتی کار با دستگاه، فضای کم مورد نیاز و جابهجایی سریع ماشین از مکانی به مکان دیگر میباشد.
جرثقیل متحرک دیواری نوعی جرثقیل است که به لحاظ استفاده بهینه از کنارههای سالن کاربرد دارد. ظرفیت این نوع جرثقیل از ۱۲۵کیلوگرم تا ۱۰تن و طول بازوی آن ۲ تا ۷ متر است و به صورت تک پل و جفت پل طراحی میشود. در سالنهای عریض، جهت تجهیز بخشی از عرض سالن به دلیل حذف ستون یک سمت این نوع جرثقیلها به صورت مستقل یا کمکی بهترین گزینه بوده و به لحاظ اقتصادی به صرفهتر هستند.