ویرگول
ورودثبت نام
Shimah_design
Shimah_designUX/UI دیزاینر و علاقه مند به مطالعه
Shimah_design
Shimah_design
خواندن ۱۲ دقیقه·۳ ماه پیش

پانتو واژه - بازی حدس کلمه‌ و پانتومیم

از تصمیم اولیه تا لانچ بازی در اپ‌استورهای ایرانی


نقش من: Product Designer — مسئول تصمیمات محصول، هدایت اجرای فنی کامل پروژه (از طراحی رابط تا build بازی و آماده‌سازی برای انتشار) از طریق ابزارهای AI، بدون داشتن دانش کدنویسی حرفه‌ای

لینک: pantovaje.ir


خلاصه پروژه

  • طراحی و ساخت بازی — از ایده‌ی اولیه تا نسخه‌ی نصب‌شدنی روی موبایل — بدون دانش کدنویسی حرفه‌ای، با هدایت کامل هوش مصنوعی برای اجرای فنی

  • نزدیک به ۲۰۰۰ کارت بازی فارسی در ۸ دسته‌بندی، با لحنی ساده و صمیمی متناسب با مخاطب فارسی‌زبان

  • دو دور تست کاربردپذیری (۸ و ۱۰ نفر) که نتیجه‌ی آن بازطراحی کامل بخش راهنمای بازی بود

  • مستندسازی دقیق تمام تصمیمات، از جمله تصمیم‌هایی که بعداً تغییر کردند یا کنار گذاشته شدند

  • در نهایت: اپلیکیشنی کامل و آماده برای انتشار در کافه‌بازار و مایکت و نسخه‌ی PWA

زمینه — Context

بازی‌های مهمانی مبتنی بر حدس کلمه (مثل Monikers) در دنیا محبوبیت زیادی دارند، اما نسخه‌ای با زبان فارسی و محتوایی متناسب با جمع‌های دوستانه و خانوادگی ایرانی وجود نداشت. پانتو واژه با هدف پر کردن همین خلأ ساخته شد.

از همان ابتدا، دسترس‌پذیری برای مخاطب ایرانی یک دغدغه‌ی جدی بود؛ به همین دلیل، برخلاف رویه‌ی رایج، زیرساخت نهایی پروژه (وب‌سایت و نسخه‌ی PWA) به‌جای سرویس‌های میزبانی بین‌المللی، روی یک سرویس‌دهنده‌ی داخلی قرار گرفت تا در دسترس بودن اپلیکیشن برای کاربران داخل ایران تضمین شود.

محدودیت اصلی پروژه از همان ابتدا مشخص بود: طراحی و ساخت این اپلیکیشن به دانش فنی نیاز داشت که در دسترس نبود. تصمیم گرفته شد این محدودیت با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برطرف شود.


محدودیت و رویکرد — Constraint → Approach

محدودیت اصلی این پروژه، نبود دانش کدنویسی حرفه‌ای بود. ساخت یک اپلیکیشن کامل — از طراحی رابط کاربری تا معماری فنی، build اندروید، و آماده‌سازی برای انتشار — معمولاً نیازمند یک تیم توسعه است.

به‌جای صرف زمان طولانی برای یادگیری کدنویسی حرفه‌ای یا استخدام تیم فنی، رویکرد انتخاب‌شده استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی به‌عنوان لایه‌ی اجرا بود. تقسیم نقش به این صورت شکل گرفت: تصمیمات محصولی، طراحی، و قضاوت نهایی بر عهده‌ی من بود؛ اجرای فنی (نوشتن کد، پیاده‌سازی، رفع باگ) از طریق ابزارهای هوش مصنوعی و تحت هدایت مستقیم من انجام می‌شد.

این رویکرد در طول پروژه به‌صورت یک چرخه‌ی تکرارشونده عمل کرد: تصمیم محصولی می‌گرفتم، آن را برای اجرا به ابزار هوش مصنوعی می‌سپردم، نتیجه را از نظر طراحی و تجربه‌ی کاربری بررسی و اصلاح می‌کردم، و این چرخه ادامه پیدا می‌کرد.

برای اینکه همه‌چیز کاملاً مستند باشد و در صورت نیاز بتوان با کمترین تغییر، پروژه را به ابزار یا سشن هوش مصنوعی دیگری سپرد، دو سند اصلی نگهداری می‌شد: یک سند تصمیمات که هر تصمیم و دلیل آن را ثبت می‌کرد، و یک پرامپت مرجع (master prompt) که به‌صورت کاملاً خودکفا تمام مشخصات پروژه را در بر می‌گرفت — به‌گونه‌ای که حتی یک ابزار هوش مصنوعی بدون هیچ سابقه‌ای از پروژه، تنها با همین سند می‌توانست کار را به‌درستی ادامه دهد.

چرخه طراحی پانتو واژه
چرخه طراحی پانتو واژه

محصول — Product / Solution

۱- مکانیک اصلی بازی

پانتو واژه یک بازی لوکال (بدون نیاز به اینترنت) است که در آن تیم‌ها باید کلمه‌ی روی کارت را حدس بزنند. بازی در سه راند با سختی افزایشی انجام می‌شود:

راند اول: توضیح آزاد

راند دوم: فقط یک کلمه

راند سوم: فقط پانتومیم

یک دسته کارت مشترک بین هر سه راند استفاده می‌شود؛ به همین دلیل هر راند به‌طور طبیعی سخت‌تر از راند قبل است، چون کلماتی که پیش‌تر دیده شده‌اند دیگر قابل استفاده به شکل ساده نیستند.

۲- تصمیمات کلیدی که رویکرد بازی را شکل دادند

  • از سه مود به دو مود. در ابتدا سه مود بازی طراحی شده بود: کلاسیک، چیل، و دلخواه. پس از بررسی و تست، مود چیل به‌طور کامل حذف شد و برای نسخه‌های بعدی کنار گذاشته شد؛ نسخه‌ی نهایی تنها دو مود دارد: کلاسیک (شروع سریع بدون تنظیمات) و دلخواه (امکان تعیین تعداد راند، زمان هر راند، و جریمه‌ی رد کردن کارت).

  • ساده‌سازی سیستم امتیازدهی. در نسخه‌های اولیه، هر کارت بر اساس سطح دشواری امتیاز متفاوتی داشت. این سیستم در تست کاربردپذیری باعث سردرگمی شد و به سیستم ساده‌تری تغییر یافت که در آن هر کارت یک امتیاز دارد.

  • محتوا در هشت دسته‌بندی. نزدیک به ۲۰۰۰ کارت در دسته‌بندی‌هایی مانند اطلاعات عمومی، سلبریتی‌ها، شغل‌ها، اماکن، و سینما و تلویزیون طراحی شد، با در نظر گرفتن این محدودیت که هر دسته باید در هر سه راند (از جمله راند پانتومیم) قابل‌اجرا باشد. همچنین از ابتدا این نکته در نظر گرفته شد که در بازی‌های متعدد، کارت‌های تکراری برای کاربر نمایش داده نشود.

۳-رعایت استانداردهای دسترسی‌پذیری (Accessibility) به‌صورت سیستمی. برای تضمین خوانایی متن روی پس‌زمینه‌های رنگی متنوع (رنگ‌های تیم، رنگ‌های مود بازی)، یک قاعده‌ی ثابت تعریف شد: رنگ متن به‌صورت خودکار بر اساس روشنی پس‌زمینه تعیین می‌شود، به‌گونه‌ای که همیشه حداقل استاندارد WCAG برای کنتراست رعایت شود. این قاعده در تمام بخش‌های بازی که رنگ پس‌زمینه متغیر است به‌کار گرفته شد.


فرآیند — Process

متدولوژی تست کاربردپذیری

پیش از قطعی‌شدن تصمیمات طراحی، یک روش مشخص برای تست کاربردپذیری در نظر گرفته شد: به‌جای نمایش صفحه از راه دور، لینک واقعی بازی به هر شرکت‌کننده ارسال می‌شد تا خودش روی گوشی خودش امتحان کند؛ از شرکت‌کننده خواسته می‌شد در حین انجام هر کار، افکارش را با صدای بلند بیان کند؛ و به‌جای درخواست‌های کلی، چند وظیفه‌ی مشخص (مانند راه‌اندازی یک بازی در مود کلاسیک با دو تیم) تعریف می‌شد.

دو دور تست واقعی انجام شد:

  • دور اول با هشت شرکت‌کننده، که مشکلاتی در فهم امتیازدهی و تشخیص گذار بین نوبت‌ها و راندها را نشان داد.

  • دور دوم با ده شرکت‌کننده، پس از اصلاحات اولیه، که مشکلات باقی‌مانده عمدتاً در بخش راهنمای بازی (آنبوردینگ) بود.

یافته‌های دور دوم مستقیماً به بازطراحی کامل بخش راهنمای بازی منجر شد.

نمونه‌هایی از اولویت‌بندی

در طول پروژه، برخی تصمیمات آگاهانه کنار گذاشته شدند یا بعداً تغییر کردند:

  • معمولاً برای اضافه‌کردن کارت‌های جدید به بازی، باید یک نسخه‌ی جدید از اپلیکیشن ساخته و دوباره در کافه‌بازار و مایکت منتشر شود که فرآیندی زمان‌بر است. ایده‌ای مطرح شده بود که کارت‌های جدید بتوانند مستقیماً برای کاربران نمایش داده شوند، بدون این‌که این فرآیند انتشار مجدد طی شود. این ایده بررسی و به‌طور آگاهانه برای این مرحله از پروژه کنار گذاشته شد، چون نیاز به زیرساخت سرور اضافی داشت که ارزش فوری برای نسخه‌ی فعلی نداشت.

  • یک مکانیک دیگر بررسی شد: پیش از شروع بازی، هر بازیکن مجموعه‌ای از کارت‌ها را می‌دید و از میان آن‌ها، کارت‌هایی را که فکر می‌کرد گروهش نمی‌شناسد کنار می‌گذاشت؛ کارت‌های باقی‌مانده از همه‌ی بازیکنان ترکیب می‌شد و دسته‌ی نهایی بازی را می‌ساخت. هدف این بود که هر گروه بتواند دسته‌ی کارت را متناسب با آشنایی‌های خودش بسازد. این مکانیک برای پانتو واژه ارزشمند تشخیص داده شد، اما چون بازی روی یک گوشی مشترک اجرا می‌شود (نه هر بازیکن روی گوشی جداگانه)، پیاده‌سازی آن به یک رابط کاربری کاملاً جدید نیاز داشت. به همین دلیل، این ایده برای این مرحله از پروژه کنار گذاشته شد.

  • در ابتدا تصمیم گرفته شده بود که اتصال به درگاه پرداخت واقعی باید پیش از انتشار نسخه‌ی اول تکمیل شود. این تصمیم بعداً به‌طور کامل تغییر کرد: بخش پرداخت و حمایت مالی به‌طور کامل از این مرحله از پروژه خارج شد تا روند رسیدن به انتشار سریع‌تر انجام شود. کد مربوط به این بخش حذف نشد و برای مرحله‌ی بعدی نگه داشته شد.

کار با هوش مصنوعی — Collaboration / Execution

سیستم انتخاب ابزار

در طول پروژه، برای هر نوع کار از ابزار متفاوتی استفاده می‌شد. برای ساخت اولین نسخه‌ی نمایشی (پروتوتایپ) از Fable 5 استفاده شد. در ادامه‌ی پروژه، کارهایی که نیاز به بررسی و ارزیابی عمیق داشتند (مانند تحلیل معماری کدبیس یا طراحی چند نسخه‌ی متفاوت از یک صفحه) به مدل Opus سپرده می‌شد؛ کارهای مشخص و تکراری (مانند اعمال یک اصلاح معین یا رفع یک باگ شناخته‌شده) با مدل Sonnet انجام می‌شد. پیاده‌سازی و اجرای فنی نیز از طریق Claude Code صورت می‌گرفت. این تقسیم‌بندی یک تصمیم آگاهانه بود که با توجه به نوع هر کار انجام می‌شد.

در کنار این ابزارها، Figma برای ساخت کتابخانه‌ی کامپوننت‌ها و تعریف دقیق توکن‌های طراحی (رنگ، فونت، فاصله‌گذاری) استفاده شد تا یکپارچگی بصری بین طراحی و پیاده‌سازی نهایی حفظ شود.

مستندسازی به‌عنوان زیرساخت کار

سند تصمیمات پروژه به‌مرور به‌صورت نسخه‌بندی‌شده نگهداری شد؛ هر تصمیم جدیدی که یک تصمیم قبلی را تغییر می‌داد، به‌جای بازنویسی، به‌صورت جداگانه و با ارجاع صریح به تصمیم قبلی ثبت می‌شد. این ساختار کمک کرد که تاریخچه‌ی کامل هر تصمیم (چرا ابتدا آن‌طور بود، چرا بعداً تغییر کرد) همیشه قابل مراجعه باقی بماند.

نمونه‌ای از تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد

در نقطه‌ای از پروژه، لازم بود تصمیم گرفته شود که آیا کدبیس موجود اصلاح شود یا از نو بازنویسی شود. به‌جای طرح این سؤال به‌صورت کلی، یک ارزیابی ساختاریافته با چند محور مشخص (وضعیت مدیریت داده‌ها، ساختار کامپوننت‌ها، بدهی فنی، آمادگی برای انتشار) درخواست شد. نتیجه یک گزارش مستند بود که نشان می‌داد بخش اصلی کدبیس (مدیریت داده‌ها) به‌خوبی طراحی شده و نیازی به بازنویسی کامل ندارد، اما بخش دیگری (استایل‌دهی) نیمه‌کاره است و باید تکمیل شود. تصمیم نهایی بر اساس همین شواهد گرفته شد، نه بر پایه‌ی حدس.

الگوی مقایسه‌ی چند نسخه‌ی موازی

برای تصمیمات طراحی که چند راه‌حل ممکن داشتند، به‌جای درخواست یک راه‌حل واحد و پذیرفتن آن، یک روش تکرارشونده استفاده می‌شد: چند نسخه‌ی موازی از همان راه‌حل ساخته می‌شد، هرکدام در یک مسیر جداگانه و مستقل از نسخه‌ی اصلی اپلیکیشن (تا هیچ‌کدام روی تجربه‌ی کاربر واقعی اثر نگذارد)، سپس نسخه‌ها کنار هم مقایسه و بهترین گزینه انتخاب می‌شد. برای مثال، برای طراحی حالت خطای «بدون اینترنت» در بخش پرداخت، سه رویکرد کاملاً متفاوت ساخته و مقایسه شد؛ پس از انتخاب نهایی، نسخه‌های رد‌شده و مسیرهای موقتشان به‌طور کامل از پروژه حذف شدند تا کد اضافی باقی نماند. این روش برای چندین تصمیم طراحی دیگر در طول پروژه هم تکرار شد و به یک الگوی کاری ثابت تبدیل شد.


چالش‌های فنی — Deep-Dive

باگ اول: جابه‌جایی نامناسب محتوا در نسخه‌ی نصب‌شده روی iOS

علامت: در حالت نصب‌شده روی صفحه‌ی اصلی آیفون (نه در مرورگر)، محتوای اپلیکیشن از بالا فشرده و در پایین با یک نوار خالی نمایش داده می‌شد. این مشکل فقط در این حالت خاص دیده می‌شد.

فرضیه‌ها و تلاش‌های اولیه: چند فرضیه به‌ترتیب بررسی و رد شدند: تنظیم فاصله‌گذاری برای نواحی امن صفحه، تغییر نحوه‌ی مدیریت اسکرول، و اندازه‌گیری مستقیم ارتفاع صفحه با کد به‌جای اتکا به واحدهای استاندارد مرورگر. هیچ‌کدام مشکل را به‌طور کامل حل نکردند.

روش نهایی: به‌جای ادامه‌ی حدس‌زدن، یک پنل موقت روی صفحه اضافه شد که مقادیر واقعی مرتبط با اندازه‌ی صفحه را مستقیم روی گوشی نمایش می‌داد. این کار مشخص کرد که یک تنظیم مشخص در متادیتای صفحه باعث می‌شد صفحه در فضایی کوچک‌تر از حد واقعی رندر شود. تغییر همین یک تنظیم، مشکل را به‌طور کامل و تأییدشده روی دستگاه واقعی حل کرد.

درس: برخی باگ‌ها فقط با حدس‌زدن پیاپی حل نمی‌شوند؛ گاهی لازم است داده‌ی واقعی از خود دستگاه جمع‌آوری شود.

باگ دوم: مشکل مشابه در اندروید، با علتی متفاوت

علامت: پس از رفع باگ iOS، مشکل مشابهی (فاصله‌ی نامناسب بالا و پایین صفحه) در نسخه‌ی اندروید هم مشاهده شد.

بررسی: علت این باگ در اندروید، یک مشکل ساختاری در نحوه‌ی نوشتن استایل صفحه بود که از قبل در کد وجود داشت اما چون فیکس جداگانه‌ی iOS از مسیر دیگری مشکل مشابه را حل کرده بود، این مشکل زیرین تصادفاً پنهان مانده بود.

روش نهایی: فاصله‌گذاری مربوط به نواحی امن صفحه مستقیماً روی خود المان تنظیم شد، نه روی والد آن.

درس: گاهی علت واقعی یک مشکل، جایی متفاوت از جایی است که مشکل خودش را نشان می‌دهد.

باگ سوم: کیبورد روی فیلد ورودی رو می‌پوشوند

علامت: در صفحات ورود اطلاعات، وقتی کاربر روی فیلد متنی ضربه می‌زد، کیبورد باز می‌شد اما همان فیلد را می‌پوشاند. این مشکل فقط در نسخه‌ی نصب‌شده روی اندروید وجود داشت، در نسخه‌ی وب درست کار می‌کرد.

بررسی: در نسخه‌های جدید اندروید، تغییری در نحوه‌ی مدیریت صفحه توسط سیستم‌عامل باعث می‌شد وقتی کیبورد باز می‌شود، اندازه‌ی واقعی صفحه تغییر نکند؛ در نتیجه مکانیزمی که برای تشخیص باز شدن کیبورد استفاده می‌شد، فعال نمی‌شد.

روش نهایی: از یک افزونه‌ی اختصاصی که مستقیماً رویداد «باز شدن کیبورد» را از سیستم‌عامل اندروید دریافت می‌کند استفاده شد.

درس: رفتار یکسان در وب و اپلیکیشن نصب‌شده تضمین‌شده نیست، حتی با کدبیس مشترک.

مسئله‌ی فونت و دسترس‌پذیری

روی بعضی گوشی‌ها، فونت فارسی بازی گاهی درست نمایش داده نمی‌شد. بررسی نشان داد فونت از یک سرویس آنلاین خارجی لود می‌شد، نه از خودِ اپلیکیشن — یعنی در صورت قطع اینترنت یا فیلترشدن این سرویس برای کاربر ایرانی، فونت جایگزین سیستم نمایش داده می‌شد؛ این با اصل «بازی باید کامل آفلاین کار کند» در تناقض بود. راه‌حل: فایل‌های فونت مستقیماً داخل اپلیکیشن قرار گرفتند. این موضوع، کنار توجه به کنتراست رنگ و اندازه‌ی مناسب دکمه‌ها، بخشی از یک نگاه گسترده‌تر به دسترسی‌پذیری بود: هم به‌معنای در دسترس‌بودن بازی برای همه‌ی کاربران، و هم به‌معنای مستقل‌بودن از عوامل بیرون از کنترل پروژه مانند فیلترشدن یا قطعی اینترنت.


نتیجه — Outcome

وضعیت فعلی

پروژه به‌طور رسمی منتشر شده است. نسخه‌ی PWA از طریق pantovaje.ir در دسترس است و اپلیکیشن اندروید در کافه‌بازار و مایکت۷ تأیید و منتشر شده و در حال حاضر در دسترس کاربران است.

اعداد پروژه

  • نزدیک به ۲۰۰۰ کارت بازی، در ۸ دسته‌بندی

  • دو دور تست کاربردپذیری کامل، با مجموع ۱۸ شرکت‌کننده

  • بیش از ۳۰ صفحه و حالت مختلف در اپلیکیشن، از صفحه‌ی خانه تا پایان بازی

  • نزدیک به ۵۰ دانلود در کافه‌بازار و مایکت تا این لحظه (نیمه‌ی اول مرداد ۱۴۰۵)


جمع‌بندی — Reflection

نکاتی که از این پروژه یاد گرفتم

مهم‌ترین درس، اهمیت مستندسازی دقیق بود. در ماه‌های اول پروژه، تصمیمات به‌صورت پراکنده گرفته می‌شدند و بعضی وقت‌ها یک تصمیم قبلی به‌اشتباه دوباره زیر سؤال می‌رفت یا نادیده گرفته می‌شد، چون سابقه‌ی روشنی از آن وجود نداشت. با شکل‌گیری یک سیستم مستندسازی مشخص (سند تصمیمات و پرامپت مرجع)، این مشکل برطرف شد. اگر از اول پروژه شروع می‌کردم، این سیستم را از همان روز اول ایجاد می‌کردم، نه بعد از این‌که چند بار هزینه‌ی نبودنش را دیدم.

نکته‌ی دوم، اهمیت این بود که خروجی هوش مصنوعی را کورکورانه نپذیرم. چند بار در طول پروژه، نتیجه‌ای که ارائه می‌شد در ظاهر درست به‌نظر می‌رسید اما با بررسی دقیق‌تر مشخص می‌شد که مشکلی دارد یا با یک تصمیم دیگر در تناقض است. توانایی تشخیص این موارد و درخواست بررسی مجدد، بخش مهمی از کاری بود که من به‌عنوان مسئول قضاوت نهایی انجام می‌دادم.

آنچه این پروژه نشان می‌دهد

این پروژه نشان می‌دهد که نبود دانش کدنویسی حرفه‌ای، مانعی برای ساختن و انتشار یک محصول واقعی نیست، به‌شرط آن‌که فرآیند تصمیم‌گیری دقیق، مستند، و قابل‌پیگیری باشد. توانایی من در این پروژه نه در نوشتن کد، بلکه در هدایت درست یک فرآیند طولانی و پیچیده، و در کنجکاوی و پیگیری برای رسیدن به علت واقعی هر مسئله بود. بارها با مشکلاتی روبه‌رو شدم که راه‌حل اول یا دوم آن‌ها را حل نمی‌کرد؛ به‌جای پذیرفتن یک راه‌حل ناقص، هر بار تا رسیدن به علت واقعی پیگیری کردم. برای مثال، در جریان باگ‌های iOS و اندروید، چند بار اعلام شد که مشکل برطرف شده، اما به‌جای پذیرفتن این ادعا، هر بار خودم روی دستگاه واقعی تست می‌کردم؛ همین پیگیری بود که نشان داد مشکل واقعاً حل نشده و باید ریشه‌ی دقیق‌تری پیدا می‌شد. همین ترکیب — تعریف مسئله پیش از هر تصمیم، اعتبارسنجی با تست واقعی، و مسئولیت‌پذیری در قبال هر خروجی — به من اجازه داد مشکلاتی را که در ظاهر کاملاً فنی به‌نظر می‌رسیدند، بدون دانش کدنویسی حرفه‌ای شناسایی و حل‌شده ببینم.


همکاری

این پروژه با همکاری امیرحسین فهیمی، به‌عنوان هم‌طراح محصول (Co-Product Designer)، انجام شده است. هر دوی ما نقش یکسانی در تصمیم‌گیری‌های محصولی و طراحی داشتیم و تصمیمات و جهت‌دهی پروژه به‌صورت مشترک شکل می‌گرفت.


من طراحی‌ام که دوست دارم جزئیات رو بنویسم، نه فقط نتیجه رو. اگه چیزی از این متن ذهنت رو قلقلک داد یا سوالی پیش اومد، خوشحال می‌شم بشنومش.

لینک پورتفولیوم

هوش مصنوعیطراحی محصولuxdesign
۰
۰
Shimah_design
Shimah_design
UX/UI دیزاینر و علاقه مند به مطالعه
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید