خبر، نخ تسبیح است و یادداشت، گزارش و تحلیل، دانههای آن. خبرنگار نیز هنرمند سازندۀ این تسبیح است. شریف تعدادی از این هنرمندان خبر یا همان خبرنگار-دانشجو را در دل خود جای داده است که شاید خود را خبرنگار ندانند ولی به طریقی در دستۀ خبرنگاران طبقهبندی میشوند. عمدۀ این افراد در دل نشریات دانشجویی به عنوان خانۀ دوم خود در دانشگاه زیست میکنند. به مناسبت روز خبرنگار، این یادداشت وضعیت نشریات دانشجویی را بررسی میکند و زیست آنها را زیر ذرهبین قرار میدهد.

نشریات در سال تحصیلی جاری یا گذشته (با صرفنظر از امتحانات دیرهنگام) دورهای متفاوتتر از قبل به خود دیدند. شاید این تفاوت در نگاه اول اینطور به دیدگان برسد که هر لحظه نسبت به لحظهای دیگر یکتا است. کاملاً درست است؛ اما در این یادداشت، در این شماره و در این صفحه، خیر. شریف در سال گذشته برای اولین بار طی چند سال اخیر به مدت تقریبی یک سال دارای کارشناس نشریات ثابت بوده است. همچنین برای اولین بار در تاریخ کشور، کمیتهای داخلی برای سازماندهی فضای رسانهای و نشریاتی دانشگاه راهاندازی شد تا به زیست و تنفس اندک نشریات فعال و رسانههای دانشجویی کمک کرده و سعی کند سایر نشریات مرده (یا همان غیرفعال) را احیا (یا همان فعال) کند. اگر از بحث کارشناس نشریات به دلیل مبتدیترین وظیفۀ معاونت فرهنگی اجتماعی دانشگاه در قبال نشریات عبور کنیم، به کمیتۀ حمایت میرسیم که به نوبۀ خودش قابل تقدیر است؛ اما در عمل نقدهایی با آن همراه است.
کمیتۀ حمایت از نشریات ساختاری قابلحدس از دل معاونت به همراه دو نمایندۀ دانشجویی داشته که یکی از آنها منصوب کمیته و دیگری نمایندۀ منتخب مدیرمسئولان هستند. خروجی این کمیته و جلسات متعدد و تقریباً منظم آن را میتوان در شیوهنامۀ حمایتی رسانههای دانشجویی شریف دید که در آن نشریات و رسانههای برتر براساس تعدادی مشخصه در پایان هر ترم رتبهبندی شده و امتیازاتی که اهم آنها حمایت مالی (برای اولین بار در سدۀ جاری) است، تخصیص داده میشود. حمایت مالی معاونت از نشریات برای ترم پاییز به صورت 12، 9.5 و 4.5 میلیون تومان به ترتیب برای نشریات اول، دوم و سوم بوده که البته تا الان، در این برهۀ حساس کنونی مانند هر زمان دیگری، این مبالغ بهطور کامل پرداخت نشده است. مهمترین دلیل این اتفاق هم حساسیتها و قوانین سختگیرانۀ معاونت و دانشگاه در پرداخت مبالغ و دریافت فاکتورها است که باعث شده نشریات نتوانند مبلغ حمایتی خود را بعد از گذشت 6 ماه دریافت کنند.
جشنوارۀ سالانۀ رسانۀ شریف که قبل از ایام کرونا با عنوان جشنوارۀ نشریات شناخته میشد، نیز دیگر خروجی کمیتۀ حمایت از فعالیتهای رسانهای بوده که هنوز، بعد از گذشت یک سال جامۀ عمل به آن پوشانده نشده است و معلوم نیست قرار است چه زمانی و در چه مکانی مجدداً از آن به عنوان برنامههای پیشرو یاد شود.

فضای رسانهای امروز برخلاف گذشته دیگر محدود به کاغذ نیست. از دهۀ نود، رسانههای دیجیتال، صوتی و مجازی ظهور کردهاند و دانشگاه نیز این تحولات رسانهای جا نمانده است. همچنین طی سه-چهار سال اخیر، حرکت جمعی رسانهها به سمت رسانههای فردی (مدیریتشده توسط افراد مستقل) به جریان غالب جهانی تبدیل شده که در گوشهوکنار دانشگاه هم دیده میشود. با یک جستوجوی ساده در هر شبکۀ اجتماعی و موتور جستوجو میتوان خیل عظیم رسانههای دانشجویی فعال در دانشگاه را پیدا کرد که در برخی از آنها با وجود نامشخص بودن مبدا رسانه یا همان صاحب آن، مقصد محتوا و گیرندۀ آنها کاملا مشخص است: شریفیها.
با همۀ این اوصاف، دانشگاه همچنان بر انتقال نشریات کاغذی به قالبهای دیجیتال اولیه تمرکز دارد و به رشد این رسانههای نوپا بیتوجه مانده است. هرچند معاونت فرهنگی دانشگاه و اعضای کمیتۀ حمایتی با جایگزینی واژۀ «رسانه» به جای «نشریه» در نامگذاری کمیتۀ حمایتی، به این بعد از این ظاهر چندبعدی دنیای امروز توجه کردند، اما در عمل نتوانسته از عهدۀ وظایف خود برآیند و در یک سال اخیر تلاشها برای هدایت نشریات به سمت تولید محتوای مدرن (مانند پادکست و ویدئوکست) نیز کافی نبوده است. این کمیته نه تنها نتوانسته رسانههای دانشجویی را بهطور جامع شناسایی و پشتیبانی کند، بلکه همچنان محور فعالیتها و صحبتهایش محدود به نشریات سنتی باقی مانده است. البته این عدم کفایت در حوزۀ رسانههای جدید و محصورماندن رسانه به نشریات، به معنی بینقص بودن حمایتها از نشریات و فعالین مکتوبات نیست و خداییناکرده اینگونه تعبیر نشود!
حال باید دانست علت این ناکامی در رشددادن و تقویت رسانههای دانشجویی در چیست. مهمترین دلیل این ناکامی، ضعف در تدوین آییننامهای شفاف برای فعالیت رسانههای دانشجویی توسط معاونت فرهنگی وزارت علوم بوده تا بدین ترتیب هیچگاه نتواند رسانههای دانشجویی را زیر چتر حمایتی/مقرراتی خود جمع کند. نبود زیرساختهای لازم در دانشگاه برای حمایت از رسانههای نوین و کمتجربگی اعضای کمیته و حتی دانشجویان در مدیریت رسانههای دیجیتال، از دیگر عوامل این ضعف در مدیریت رسانههای دانشجویی هستند تا به تبع یک فضای مجهول و ناهماهنگ بر فضای رسانههای مجازی، فردی و تصویری دانشجویی حاکم شود.
در واقع، تا زمانی که معاونت فرهنگی وزارت علوم و فناوری نتواند چارچوبی منسجم برای فعالیت رسانههای دانشجویی تعریف کند، این کمیتۀ حمایتی تنها در حد یک نام باقی خواهد ماند و نه شریف، بلکه هر دانشگاه دیگری نمیتواند آنطور که باید و شاید روی رسانهها مانور دهد.

تشکیل «کمیتۀ حمایت از فعالیتهای رسانهای» هرچند گامی روبهجلو (با وجود نقدهای گفته و ناگفته در این یادداشت) است، اما رویکرد کنونی دانشگاه در مدیریت رسانههای دانشجویی (مانند پادکستها) چالشهایی دارد که در آینده با فراگیرشدن دیگر رسانهها زیادتر خواهد شد. تمرکز انحصاری بر نشریات سنتی همراه با اعمال مقررات سختگیرانه، درحالیکه رسانههای فردی بدون چارچوب حمایتی یا نظارتی هستند، نه تنها به افول تدریجی نشریات مکتوب میانجامد، بلکه فضای رسانههای جدید را دچار آشفتگی میکند. ریشۀ این ناکارآمدی را باید در نبود برنامهریزی راهبردی وزارت علوم برای رسانههای دانشجویی و بهروزنبودن دستورالعملهای نظارتی جستجو کرد. برای خروج از این بنبست، لازم است سیاستگذاریها بر مبنای کیفیت محتوا و اصول رسانهای (نه شکل رسانه) بازتعریف شود.
سامان اسماعیلی | ۱۴۰۰ مهندسی شیمی