«رشته ریاضی که پسرونه است.» ، «تو محیط کاری مهندسی تعداد آقایون بیشتره» ، «پزشکی و تدریس برای دختر بهتره!» و باورهایی از این دست اولین مواجهه یک دختر با مسیر مهندسی است. پیش از اعلام نتایج کنکور و در میان صحبت با مشاور و دوست و آشنا نیز بارها و بارها دچار تردید میشوند. در آخر اگر پیروز این نبرد باشند تازه به سر خط میرسند؛ جایی که با ورود به دانشگاه و رشته مورد علاقهشان حالا باید با کسانی رقابت کنند که در نگاه جامعه برای مهندس شدن از خودشان بهتر و مناسبتر هستند.
اگر نگاهی به آمار تعداد ثبت نامی های ترم بهار پارسال داشته باشیم، در مقطع کارشناسی به جز رشته شیمی در باقی رشته ها تعداد پسران بیشتر از دختران است. اما بیشترین تفاوت در رشته های برق، کامپیوتر و مکانیک دیده میشود؛ به عبارتی همان رشته هایی که جامعه بیشتر به عنوان رشته های مخصوص پسران آنها را میشناسد. در مقطع ارشد نیز این اختلاف حفظ شده و در همه رشتهها، تعداد دانشجویان پسر بیشتر است. اما نکته قابل توجه دیگری که وجود دارد این است که به نظر میرسد در دختران تمایل به تحصیل در رشته های علوم پایه بیشتر از رشته های مهندسی است که میتواند براساس علاقهمندی بیشتر آنها به پژوهش و تحقیق، فرصت های شغلی این رشته ها و شاید راهنمایی های هنگام انتخاب رشته دانشگاه باشد.


در اینجا بهتر است نگاهی به تفاوت نمرات داشته باشیم تا درستی یا نادرستی باورهای معمول را هم بررسی کنیم. مطابق آماری که در شماره ۹۳۹ روزنامه آمده، در دانشگاه شریف و در دوره کارشناسی میانگین معدل دختران ۰.۴۸ کمتر از پسران است. تفاوتی که وجود دارد یک تفاوت آشکار و دلسرد کننده نیست؛ چرا که شاید بتوان تعداد بیشتر پسران در مقطع کارشناسی را هم عاملی برای این تفاوت در نظر گرفت. با این حال در دوره کارشناسی ارشد میانگین معدل دختران ۰.۲۸ بیشتر از پسران است که این میتواند نشانهای از عمق یادگیری و پشتکار دخترانی باشد که تصمیم به ادامه مسیر میگیرند.
گرچه چالش هایی که دختران مهندس در طول تحصیل دارند جزئی تر و مفصل تر از این است که در اینجا به تمام آنها بپردازیم اما بد نیست در ادامه به مسیر شغلی و وضعیت استخدام و درآمد دختران نیز نگاهی داشته باشیم. بر اساس آمار، در رشته های علوم پایه و فنی و مهندسی رشد حضور دختران از سال ۶۶ تا ۹۶ ، ۷ تا ۸ برابر شده است. این در حالی است که مطابق گزارش حقوق و دستمزد جاب ویژن ۱۴۰۴، متوسط حقوق زنان ۲۸٪ از متوسط حقوق مردان کمتر است که از مجموع ۷.۶ میلیون تومان اختلاف حقوق بین زنان و مردان، ۱.۶ میلیون تومان به دلیل سابقه کاری بیشتر مردان، ۱.۵ میلیون تومان به دلیل حضور زنان در سطوح ارشدیت پایینتر و ۱.۱ میلیون تومان به دلیل انتخاب گروه های شغلی متفاوت است. ۳.۴ میلیون تومان از اختلاف باقی مانده نیز مربوط به عواملی مانند ساعات کاری کمتر، قدرت چانهزنی و سوگیری جنسیتی است.
هر چند مسائل مالی برای پسران و مردان دغدغه جدی تری محسوب میشود اما وقتی در شرایط برابر تحصیلی مزایای کمتری برای دختران و زنان در نظر گرفته شود بدون شک آنها را نسبت به آینده خود دلسرد میکند. به همین خاطر، شرایط نابرابر در میزان حقوق دریافتی یکی از دلایلی است که دختران تمایل بیشتری به اپلای و مهاجرت دارند.
از آنجا که گروهی از دختران و زنان پس از اتمام تحصیلات عالی تصمیم به ادامه فعالیت در فضای آموزشی و دانشگاهی میگیرند، پرداختن به این موضوع اهمیت ویژهای دارد. خوشبختانه، در سالهای اخیر شاهد رشد قابل توجه حضور بانوان در عرصههای علمی کشور بودهایم. بر اساس آمارها، سهم زنان از اعضای هیئت علمی دانشگاهها که در سال ۱۳۵۷ حدود ۱۹درصد بود، امروز به ۳۲ درصد افزایش یافته است. همچنین، در حوزه پژوهش، ۶۶۵بانوی پژوهشگر ایرانی در میان چهار هزار و ۸۱۸پژوهشگر پراستناد کشور قرار دارند که بیش از ۱۳ درصد از کل پژوهشگران پراستناد ایران را تشکیل میدهند. این روند نشاندهنده افزایش چشمگیر نقشآفرینی زنان در تولید علم و ارتقای جایگاه علمی کشور است.
با این حال چالش اصلی تر و سخت تر دختران چه در مسیر تحصیلی و چه در مسیر شغلی، مدیریت همزمان نقش های متعددی است که دارند؛ آنها در کنار دانشجو و شاغل بودن میتوانند همسر و مادر نیز باشند، نقش هایی که هم برای خود آنها اهمیت بسیاری دارد هم با توجه به سهمی که در تربیت نسل آینده دارند، برای جامعه ارزشمند است. برای اینکه بتوانند سختی های این دوران را پشت سر بگذارند بدون شک نیاز است تا در محیط دانشگاه و کار از همراهی بیشتر اساتید و مدیران بهرهمند شوند تا فشارهای موجود کاهش یابد.
ایجاد انعطاف در برنامههای آموزشی و کاری، در نظر گرفتن تسهیلات حمایتی مانند مرخصیهای مناسب و مهدکودکهای در دسترس، و درک شرایط ویژه این گروه، میتواند در مسیر رشد تحصیلی و شغلی دختران بسیار اثرگذار باشد. در این بین نقش دوستان و همکاران دلسوز نیز قابل توجه است؛ داشتن شبکههای حمایتی دوستانه میتواند امید و انگیزه مضاعفی به آنها ببخشد تا در کنار ایفای نقشهای خانوادگی، همچنان در مسیر پیشرفت علمی و شغلی حرکت کنند.
مطهره یادگاری | 1402 مهندسی برق