فرض کنید دوستتان به سراغ شما آمده است و میگوید: «یک ایده طلایی دارم؛ میخواهم یک اَپ برای فیلم دیدن، پیام دادن، خرید، آموزش، گیم و خلاصه هر چیزی که فکرش را بکنی بسازم. شاید حتی در ادامه اپی که ساختم برود نان هم بگیرد!» شاید در ابتدا از شنیدن چنین اپ همهکارهای ذوقزده بشوید، ولی بعد از چند دقیقه یک سؤال جدی پیش میآید: اَه! این همه چیز در یک اپ، مگر میشود؟ این برنامه برای چه کسی قرار است باشد؟ واقعاً چه کسی برای کشف چنین چیزی وقت میگذارد؟

اینجا همان جایی است که خیلی از استارتاپها زمین میخورند. چون دقیقاً نمیدانند قرار است برای چه افرادی محصول بسازند. این یعنی نه بازار را خوب بخشبندی کردهاند، نه فهمیدهاند کاربر واقعی آنها چه کسی است، نه میتوانند پیام درستی را به مخاطب بدهند. با یک عالمه زحمت، نتیجه آن هم این میشود که مخاطب سرد، گیج، یا بیتفاوت نسبت به محصول آنهاست.
جالب است بدانید که مثال چنین رویکردی در دنیای واقعی هم وجود دارد: روبیکا، یک اپ ایرانی که تصمیم داشت همهکاره باشد. به این دلیل که معلوم نبود قصد دارد چه چیزی را دقیقاً حل کند و برای چه کسی ساخته شده است، ذهن کاربر از سؤالهایی پر میشد که بدون جواب بود. شاید امروز روبیکا بعضی بخشهایش را درست کرده باشد، ولی اشتباه اول، به ضررش تمام شد
داستان مشابه روبیکا در جهان هم زیاد است. مثلاً Quibi، یک پلتفرم پخش ویدئو بود که میلیاردی پول جمع کرد، اما به این دلیل که نمیدانست مخاطب او باید دقیقا چه کسی باشد، فقط ۶ ماه زنده ماند! نه جوانترها برای این پلتفرم وقت گذاشتند، نه بزرگترها. Quibi برای هیچکس نبود.
همین اتفاق برای چند اپ ایرانی دیگر هم افتاده است. یکی از این برنامهها میخواست یک بازار محلی آنلاین راه بیندازد، ولی متوجه نبود که در آن محله مردم بیشتر حضوری خرید میکنند تا اینترنتی. دیگری یک سرویس آموزشی ساخت، ولی بهجای شناخت دقیق نیازهای بچههای مدرسه، به سراغ کپیبرداری از ایدههای خارجی رفت، خب نتیجه آن هم معلوم است چه میشود!
خیلی از بچههای شریف هم ایدههایی دارند که واقعاً میتواند فرق ایجاد کند، اما اگر از همان اول ندانند که دقیقاً باید مسئله چه کسانی را حل کند، ممکن است این ایده خفن، هیچوقت هم دیده نشود. این درحالی است که یک مشاورۀ درست، یک نگاه بیرونی به محصول یا حتی بهرهگیری از ورکشاپهای مرتبط، میتواند جلوی خیلی از اشتباهات رایج در زمینه کارآفرینی را بگیرد. خیلی از اوقات فقط لازم است که با چند نفر دیگر که تجربه راهانداختن استارتاپ را دارند گفتگو کرد یا با کسانی که ابزار تحلیل بازار در دستشان است، یک جلسه گذاشت.
این کاری است که در مرکز کارآفرینی شریف در حال انجام است. اگر شما هم یک ایده برای کارآفرینی در ذهن دارید، یا تصمیم گرفتهاید با تیم کارآفرین خود، یک MVP بسازید، قبل از اینکه سراغ نسخه نهایی محصول بروید، بهتر است یکبار مفصل و دقیق بنشینید و با خودتان فکر کنید که: «این محصول برای چه افرادی مناسب است؟» اگر شک داشتید، بپرسید و به بخش کارآفرینی دانشگاهی مراجعه کنید. چون بازار، حوصله اشتباه ما را ندارد.
دینا دانشور | روابط عمومی پارک علم و فناوری