خیابان ضلع جنوبی دانشکده مکانیک از آنجاهایی است که گذر کمتر دانشجویی به آن می‌خورد؛ همان خیابانی که یک سمتش هم دیوار دانشگاه قرار دارد و ماشین‌ها با سرعتی بیش از دیگر قسمت‌های دانشگاه در آن تردد می‌کنند. سر پیچ این خیابان اتاقکی سفیدرنگ روی یک چهارچرخ پنچر جا خوش کرده؛ اتاقکی با یک مشت زلم زیمبو که بالای آن نصب شده، یک کولر گازی و نوشته‌ای با عنوان «ایستگاه سنجش آلودگی هوا».
ایستگاه مجهز شریف
تهران در مجموع 23 ایستگاه سنجش آلودگی هوا دارد که در مناطق مختلف آن تعبیه شده‌اند تا وضعیت آلودگی هوا اندازه‌گیری و گزارش شود. ایستگاه دانشگاه شریف در خرداد 91 آغاز به کار کرده و از جمله ایستگاه‌هایی است که دستگاه‌های اندازه‌گیری آن نسبتا کامل است. این دستگاه‌ها غلظت ازن، کربن مونواکسید، دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن و نیز ذرات معلق کمتر از دو و نیم میکرون و ذرات معلق کمتر از ده میکرون موجود در هوا را اندازه‌گیری می‌کنند. معیار اندازه‌گیری غلظت کربن مونواکسید ppm (قسمت در میلیون) و معیار اندازه‌گیری غلظت ازن، دی‌اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن نیز ppb (قسمت در میلیارد) است. غلظت ذرات معلق نیز بر اساس واحد میکروگرم در متر مکعب بیان می‌شود.
جالب آنجاست که عملکرد تجهیزات مختلف این ایستگاه‌ها در آزمایشگاه دانشگاه شریف سنجیده می‌شود. دادههای حاصل از هر ایستگاه به صورت آنلاین در وب‌سایت شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران قابل مشاهده است و در تابلوها و نمایشگرهای مختلف موجود در سطح شهر نیز نشان داده می‌شود. با استفاده از غلظت هر آلاینده شاخص کیفیت هوا (AQI) محاسبه شده که با توجه به آن وضعیت هوا در یکی از شش دسته پاک، سالم، ناسالم برای گروه‌های حساس، ناسالم، بسیار ناسالم و خطرناک قرار می‌گیرد.
پیش‌گویی‌های توییتری
دکتر وحید حسینی، استاد دانشکده مکانیک که متخصص سوخت و احتراق است و از زمستان 92 تا پاییز 97 مدیریت شرکت کنترل کیفیت هوای تهران را نیز به عهده داشته، روز 2 آبان در اولین نوشته‌اش در شبکه اجتماعی توییتر به موضوع آلودگی هوای تهران اشاره کرد: «آلودگي هواي تهران رسما آغاز بكار كرد». آلودگی هوا از همان روزها مثل هر سال کم‌کم به زندگی روزمره تهرانی‌ها اضافه شد تا در نهایت هفته قبل به اوج خودش رسید و مدارس را در روزهای مختلف به تعطیلی کشاند. شدت آلودگی هوا نهایتا به حدی رسید که مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها نیز روز شنبه، 9 آذر را با تعطیلی اجباری پشت سر گذاشتند و معلوم نیست ادامه روند کاری پایتخت در طول این هفته چگونه باشد؟
آزادی به رنگ دود
اگر به دادههای وب‌سایت کنترل کیفیت هوای تهران مراجعه کنیم، می‌بینیم که از روز اول مهر تا روز 8 آذر هوای تهران بر اساس دادههای مجموع ایستگاه‌ها 47 روز سالم، 20 روز ناسالم برای گروه‌های حساس و 1 روز ناسالم را تجربه کرده که این روز ناسالم همان جمعه، 8 آذر است. اما در مورد ایستگاه دانشگاه شریف وضعیت بدتر از میانگین کل شهر است و منطقی هم به نظر می‌رسد، چرا که ایستگاه دانشگاه شریف در نزدیکی خیابان و میدان آزادی واقع شده که از جمله مناطق آلوده تهران به حساب می‌آید.
دادههای ایستگاه دانشگاه شریف یک روز پاک را در بازه اول مهر تا 8 آذر نشان می‌دهند. 20 روز سالم، 38 روز ناسالم برای گروه‌های حساس و 8 روز ناسالم دیگر روزهای این بازه زمانی را تشکیل می‌دهد. چهارشنبه، پنج‌شنبه و جمعه گذشته هوای دانشگاه از نظر آلودگی در وضعیت ناسالم بوده؛ واقعیتی که آنچنان نیازی به دستگاه اندازه‌گیری و سنجش آلودگی هوا هم نداشت و با چشم غیرمسلح هم می‌شد آن را تشخیص داد.
وای از آذر
اگر دادههای آبان‌ماه چند سال اخیر را برای ایستگاه دانشگاه شریف با یکدیگر مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم که آبان امسال در کنار آبان 96 بدترین وضعیت را از نظر آلودگی هوا دارد و مجموع روزهای پاک و سالم آن تنها 8 روز است (آبان 96 تنها 2 روز سالم داشت). دادههای آذرماه سال‌های مختلف نیز همین‌طور است و آذر 98 پتانسیل قرار گرفتن در کنار آذر 96 و آذر 94 را به عنوان آلوده‌ترین آذرهای این چندسال اخیر دارد، چرا که با وجود گذشت 8 روز از این ماه هنوز روز پاک یا سالمی نداشته و می‌تواند رکورد 8 روز سالم و پاک آذر 96 یا حتی 6 روز پاک و سالم 94 را هم بشکند.
البته با توجه به اینکه معمولا آذر نسبت به آبان هوای آلوده‌تری دارد، باید منتظر هوای کثیف‌تری در روزهای باقی مانده این ماه باشیم. در سال 98 تعداد روزهای ناسالم فقط 8 روز بوده که سه روز آن سهم آذر است، در حالی که فقط 8 روز از آذر طی شده و این می‌تواند عمق فاجعه آذر امسال را نشان دهد.
از میان آلاینده‌های مختلف اندازه‌گیری شده در ایستگاه شریف، سهم ذرات معلق کمتر از ده میکرون در آلوده کردن هوا بیشتر بوده و آنها را می‌توانیم مسئول ناسالم بودن هوایی بدانیم که هر روز در محوطه شریف تنفس می‌کنیم.
در هر حال نفس کشیدن در این هوای آلوده اثرات جبران‌ناپذیری برای سلامتی همه اعضای خانواده شریف دارد و شاید تعطیل کردن دانشگاه نیازی بود که حتی قبل از 9 آذر هم می‌شد آن را توجیه کرد.
