اولین باری که واژه انیمه به گوشم خورد حدود ۷ سال پیش بود. آن موقع ها هنوز این واژه آنقدر معروف نبود، اما الان، به تعداد زیادی هستند که فرای سلایق و دیدگاهشان، انیمه را میشناسند. و تعداد بسیار زیادی که معمولاً از جوانترها هستند، انیمه میبینند. آمارهای جهانی حکایت از آن دارند که بازار انیمه در جهان ارزش ۳۱ میلیارددلاری با نرخ رشد ۹.۸ درصدی دارد. یعنی تا هشت سال دیگر اندازهٔ بازار جهانی انیمه ۲ برابر خواهد شد! اما این موجودات چشم درشت که به ژاپنی حرف میزنند، چه جذابیتی برای ما دارند؟ چرا گروهی از مردم جهان بهجای اینکه پای فیلم و سریال بنشینند، انیمه میبینند؟ اگر جوابتان جذابیت بصری این کارهاست پس چرا انیمیشنهای باکیفیت دیزنی و یا مارول که از لحاظ بصری نیز بسیار جذاب هستند جای آنها را پر نمیکنند؟!
دلیل اصلی تفاوت و جذابیت انیمه، ژاپنی بودن آن است! کلمه انیمه، به ژاپنی アニメ، در واقع کوتاه شده و ژاپنی شدهٔ کلمه انیمیشن است. در ژاپن برخلاف بقیه مناطق جهان، کلمه انیمه به تمام مدلهای انیمیشنی اعم از سهبعدی و دوبعدی اطلاق میشود. انیمهها، از ابتدا تا الان، برگرفته از «مانگا»ها هستند. مانگا به کتابهای مصور ژاپنی گفته میشود. مورخان زمان تولید اولین مانگاها را از ۴۰۰ سال تا ۸۰۰ سال پیش میدانند. البته آنچه امروزه بهعنوان مانگا میشناسیم در اواخر قرن ۱۹ میلادی شکل گرفت. امروزه ارزش بازار مانگا را در ژاپن ۶۷۵ میلیارد ین (۴.۷ میلیارد دلار) برآورد شده است. مانگا، و بهتبع آن انیمه، زاده فرهنگ و سبک زندگی ژاپن هستند. یکی از مهمترین دلایل جذابیت آنها نیز همین تفاوت است. صنعت انیمه و یا انیمیشن نیز در ژاپن تاریخچهای بیش از صدسال دارد. یکی از بزرگترین دلایل رشد صنعت انیمیشن ژاپن نیز جنگ جهانی دوم است؛ جایی که انیمیشنهایی برای تقویت روحیه همبستگی و ملیگرایی ایجاد میشود. امروزه استدیوهای انیمهسازی برای حفظ و رشد بازار میلیارددلاری خود در جهان نیز روی بزرگنمایی نمادهای ژاپنی که برای جهانیان جذاب است، تمرکز دارند.

فرض کنید در ابتدای امر، در همان زمانهایی که والت دیزنی با سبک خودش انیمیشنهای مشهور و پرفروشی میساخت، ژاپنیها خلا تکنیکی را با دنبالهروی از سبک مشهور آن زمان پر میکردند؛ احتمالا در این شرایط دیگر نامی از انیمه و به این سبک متفاوت که ریشه در فرهنگ شرقی دارد، شکل نمیگرفت. اما آنها با پیشگرفتن و استمرار در مسیر خودشان، مانگاها و سبک هنری زیبای دیگری را مطرح کردند.
اگر تابهحال انیمه یا فیلمی از سینمای ژاپن دیده باشید، حتی اگر داستان آن نیز یادتان رفته باشد، هنوز طرز صحبتکردن عجیب غریب ژاپنیها، آداب و رسومات جالب آنها و معماری مکانهایشان، چه قدیمی و چه جدید، در خاطراتتان هست. امروزه غذاهای ژاپنی در بسیاری از رستورانهای دنیا سرو میشود. بسیاری از جوانان سرتاسر دنیا فقط بهخاطر انیمه و مانگا شروع به یادگیری زبان ژاپنی کردهاند! صنعت گردشگری در ژاپن بیشازپیش رونق گرفته است. تاریخ ژاپن و شخصیتهای تاریخی آن را در سرتاسر دنیا بسیاری میشناسند. معروف بودن انیمه و مانگا در جهان تا آنجا پیش رفت که تعدادی از طرفداران خارجی انیمه، روز ۱۵ آوریل را بهعنوان روز جهانی انیمه نامگذاری کردند. روزی که هنوز در هیچ تقویم رسمی ثبت نشده؛ اما هر ساله در این ایام، طرفداران انیمه از آن یاد میکنند. فرهنگ هر کشور بهخودیخود جذاب است. در واقع در این فضایی که فیلم و انیمیشنهای هالیوودی با فرهنگ آمریکایی خود تمام فضای رسانه را پر کردهاند، انیمههای ژاپنی به نمایندگی از فرهنگ ژاپن، روزبهروز مخاطبین بیشتری را جذب میکنند.

ژاپنیها با کمک انیمه و مانگا غذاها، مکانها، زبان، شخصیتهای تاریخی و افسانههای خود را با ما به اشتراک میگذارند. البته که این کار را بهعمد انجام نمیدهد؛ اگر از شما هم بخواهند سفره شام خود را شرح دهید بهخودیخود فرهنگ ایرانی در کارتان نمود پیدا میکند. مثلاً انیمه Kimetsu no Yaiba شما را به دنیای افسانهای دیوان و ساموراییها میبرد. یا در Samurai Champloo با فرهنگ و آدابورسوم دوران ادو ژاپن آشنا میشوید. در Dororo همراه با هیاکیمارو به دنبال شکست شیاطین در دوران سنگوکوی ژاپن سفر میکنید. اصلاً چرا دنیای قدیم؟ Jujitsu Kaizen در توکیویی که میشناسیم اتفاق میافتد. یا انیمه steins gate در محله آکیهابارای توکیو داستان خود را شروع میکند. در Gintama شخصیت اصلی در محله کابوکیچوی شهر ادو (*ادو نام قدیمی توکیو است) زندگی میکند. در Drifters شخصیتهای تاریخی دوران سنگوکو مانند اودا نوبوناگای معروف به ما معرفی میشوند. انیمه Shouwa Genroku rakugo shinjuu نیز در تلاش است تا فرهنگ تقریباً مرده راکوگو را که چیزی شبیه به نقالی ما ایرانیها هست، زنده کند. این همه تفاوت بین انیمه و انیمیشنهای دیزنی و نمونههای مشابهش، ریشه در فرهنگهای متفاوت دارد. فرض کنید در ابتدای امر، در همان زمانهایی که والت دیزنی با سبک خودش انیمیشنهای مشهور و پرفروشی میساخت، ژاپنیها خلا تکنیکی را با دنبالهروی از سبک مشهور آن زمان پر میکردند؛ احتمالا در این شرایط دیگر نامی از انیمه و به این سبک متفاوت که ریشه در فرهنگ شرقی دارد، شکل نمیگرفت. اما آنها با پیشگرفتن و استمرار در مسیر خودشان، مانگاها و سبک هنری زیبای دیگری را مطرح کردند.


انیمه و مانگای ژاپنی بعد از جنگ جهانی دوم دستخوش تغییراتی شد. چیزهایی را از فرهنگ اروپایی و آمریکایی پذیرفت و درعینحال، هویت مستقل خود را پیدا کرد. انیمهها در قبل از سال ۱۹۵۰ به سبک طراحی مینیاتوری داشتند. مثال آن Namakura Gatana از اولین انیمههای ساخته شده است. اما با ایده آقای اوساما تنزوکا، انیماتور و مانگاکای ژاپنی، سبک آن را کمی به سبک دیزنی نزدیک کرد. این تغییر با اینکه باعث دوری از سبک نقاشیهای قدیم ژاپنی شد؛ اما درعینحال جذابیت انیمه و مانگاهای ژاپنی را افزایش داد. البته با گذر زمان هنرمندان ژاپنی سبک خاص خود را از دل این سبک طراحی القایی بیرون کشیدند. از مهمترین آثار آن دوران میتوان Astro boy را نام برد. در سالهای بعد از آن مانگا و به دنبال آن انیمه، رشد بسیار خوبی را در بازار ژاپن تجربه کردند. اولین اثرگذاری این صنعت بر روی مخاطب خارجی در دههٔ ۱۹۹۰ اتفاق میافتد، زمانی که انیمههایی مثل Sailor moon و Dragon Ball Z به زبانهای بسیاری ترجمه شدند و نسل اول طرفداران انیمه را در جهان شکل دادند. امروزه تأثیر انیمه را در بسیاری از کارها و انیمیشنهای تولید شده در دنیا میتوان دید. گویی این بار نوبت این پویانمایی ژاپنی رسیده تا سبک طراحی انیمیشنهای غربی را دستخوش تغییر کند.

رضا نظریه | ۱۴۰۱ مهندسی برق