موضوع: بررسی مسیر کارآفرینی و پیوند مهندسی نفت با فناوری و هوش مصنوعی
تهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"
درباره ایشان
مهندس امیرحسین حیدری، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت از دانشگاه صنعتی شریف، دارای بیش از ۶ سال تجربه در برنامه‌نویسی و ۳ سال فعالیت تخصصی در حوزه هوش مصنوعی در صنایع مختلف، است.
یکی از برجسته‌ترین دستاوردهای او، طراحی و توسعه پروژه‌ای بزرگ در صنعت نفت و گاز در زمینه بهینه‌سازی حفاری چاه‌های نفت و گاز با استفاده از هوش مصنوعی است که به افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و بهبود عملکرد عملیاتی کمک شایانی کرده است.(Drill AI)
مهندس حیدری با ترکیب مهارت‌های خود ازجمله مهندسی نفت، برنامه‌نویسی، علوم داده و هوش مصنوعی، الگویی از یک متخصص چندبعدی را نشان می‌دهد که می‌تواند آینده‌ای هوشمندتر برای صنایع ترسیم کند.
سوال اول
چه عواملی باعث شد در دوران دانشگاه رشته مهندسی نفت را انتخاب کنید؟
در سال ۱۳۹۳، اطلاعات چندانی درباره رشته مهندسی نفت نداشتم. در آن مقطع، بیشتر علاقه‌مند بودم در شهر شیراز تحصیل کنم و از طرفی شنیده بودم افرادی که در شرکت‌های نفتی فعالیت می‌کنند، از درآمد مناسبی برخوردارند. همین موضوعات در نهایت باعث شد رشته مهندسی نفت را برای ادامه تحصیل انتخاب کنم.
سوال دوم
در دوران تحصیل چه زمانی متوجه شدید که به حوزه فناوری، داده و هوش مصنوعی علاقه‌مند هستید؟
تقریباً از همان سال ۱۳۹۳ که وارد دانشگاه شدم، به حوزه فناوری علاقه پیدا کردم. در ابتدا به فکر طراحی و توسعه وب‌سایت افتادم و برای این منظور با WordPress و فناوری .NET کار می‌کردم و زبان برنامه‌نویسی C# را نیز یاد گرفتم تا بتوانم وب‌سایت طراحی کنم و از این طریق درآمدی داشته باشم.
به‌تدریج این مسیر را ادامه دادم، دوره‌های مختلفی گذراندم و دانش خود را در حوزه فناوری و برنامه‌نویسی گسترش دادم. در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ با مفاهیم هوش مصنوعی و علم داده بیشتر آشنا شدم. در ادامه، موضوع پروژه دانشگاهی دوره کارشناسی ارشد خود در دانشگاه صنعتی شریف را نیز در حوزه هوش مصنوعی تعریف کردم و بر موضوع Automated Well Selection یا انتخاب چاه‌های مرجع (Offset Well Selection) متمرکز شدم.
سوال سوم
آیا از ابتدا قصد داشتید کارآفرین شوید یا این مسیر در طول فعالیت حرفه‌ای شما شکل گرفت؟
خیر، از ابتدا چنین هدفی نداشتم و مسیر کارآفرینی به‌مرور شکل گرفت. زمانی که وارد دانشگاه صنعتی شریف شدم، تصمیم داشتم از ایران خارج شوم، اما در ادامه متوجه شدم که علاقه‌ای به مهاجرت ندارم. بنابراین تصمیم گرفتم وارد بازار کار شوم.
با این حال، به‌مرور متوجه شدم زندگی کارمندی آن میزان از آزادی و استقلالی را که برای خودم مطلوب می‌دانستم، فراهم نمی‌کند. به همین دلیل تصمیم گرفتم کسب‌وکاری را راه‌اندازی کنم که متناسب با شرایط و ارزش‌های شخصی خودم باشد.
از طرف دیگر، با توجه به اینکه هوش مصنوعی در آن دوره یکی از مهم‌ترین ترندهای فناوری در جهان بود و خودم نیز در حوزه مهندسی نفت تحصیل کرده بودم، تصمیم گرفتم این دو حوزه را با یکدیگر ترکیب کنم و فعالیت خود را در زمینه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت نفت آغاز کنم.
سوال چهارم
چه مسئله‌ای در صنعت نفت و گاز باعث شد به استفاده از هوش مصنوعی و Data Science به‌عنوان یک راهکار جدی فکر کنید؟
هزینه‌های بسیار بالای عملیات حفاری یکی از مهم‌ترین عواملی بود که توجه من را به این حوزه جلب کرد. به همین دلیل به دنبال راهکاری برای کاهش هزینه‌های حفاری رفتم.
در واقع، در هر صنعتی که هزینه‌های عملیاتی بالا باشد، بهینه‌سازی یا Optimization می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری داشته باشد. صنعت نفت نیز از این قاعده مستثنی نیست و همین مسئله زمینه‌ای شد تا به کاربرد هوش مصنوعی و علم داده برای بهینه‌سازی عملیات فکر کنم.
سوال پنجم
به نظر شما مهم‌ترین فرصت‌های استفاده از هوش مصنوعی در صنعت نفت و گاز در حال حاضر کدام‌اند؟
در حال حاضر، به نظر من موضوع Optimization، به‌ویژه در حوزه تولید و بخش بالادستی صنعت نفت، یکی از مهم‌ترین فرصت‌های استفاده از هوش مصنوعی است.
با توجه به شرایط فعلی، امکان انجام حفاری‌های گسترده وجود ندارد و با محدودیت‌هایی مانند کمبود دکل‌های جدید مواجه هستیم. بنابراین باید بتوانیم از ظرفیت‌ها و زیرساخت‌هایی که در اختیار داریم، بهترین استفاده را ببریم و آن‌ها را تا حد امکان بهینه و هوشمند کنیم.
سوال ششم
یک مهندس نفت که بخواهد وارد حوزه هوش مصنوعی و علم داده شود، دقیقاً چه مهارت‌هایی باید یاد بگیرد؟
به نظر من، یک مهندس نفت باید از پایه و اساس شروع کند. پیشنهاد من این است که ابتدا یک زبان برنامه‌نویسی، ترجیحاً Python، را یاد بگیرد؛ زیرا پایتون در عین قدرتمند بودن، زبان نسبتاً ساده‌ای است و در حوزه هوش مصنوعی و علم داده نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.
پس از آن، باید مبانی ریاضی را به‌خوبی فرا بگیرد؛ از جمله جبر خطی (Linear Algebra)، آمار و احتمال (Probability and Statistics) و حسابان (Calculus).
پس از یادگیری ریاضیات و برنامه‌نویسی، می‌توان به‌ترتیب وارد حوزه‌های Machine Learning، یادگیری ماشین کلاسیک (Classic Machine Learning)، یادگیری عمیق (Deep Learning)، پردازش زبان طبیعی (NLP)، معماری‌های Transformer، هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، مدل‌های زبانی بزرگ (LLMها) و در نهایت Agentها شد.
به‌طور کلی، مسیر یادگیری امروز در حوزه هوش مصنوعی را می‌توان به این شکل ترسیم کرد.
سوال هفتم
آیا دانش مهندسی نفت برای ورود به حوزه فناوری یک مزیت محسوب می‌شود؟ اگر بله، این مزیت دقیقاً چیست؟
بله، قطعاً یک مزیت محسوب می‌شود؛ به‌خصوص در حوزه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت نفت.
افرادی که در رشته مهندسی نفت تحصیل کرده‌اند، می‌توانند مباحث فناوری، برنامه‌نویسی و هوش مصنوعی را به‌صورت خودآموز یاد بگیرند و در کنار دانش تخصصی خود، دانش فناوری را نیز به دست آورند. اما برای یک متخصص کامپیوتر، کسب دانش عمیق از حوزه‌ای مانند مهندسی نفت به این سادگی نیست.
در حوزه Data Science، داشتن دانش تخصصی از صنعت یا همان Domain Knowledge اهمیت بسیار زیادی دارد. داده‌ای که در یک صنعت یا کاربرد خاص به‌عنوان Noise در نظر گرفته می‌شود، ممکن است در صنعت دیگری نشانه یک پدیده مهم باشد یا حتی داده‌ای کاملاً طبیعی و عادی تلقی شود. بنابراین، درک درست داده بدون شناخت حوزه‌ای که داده از آن به دست آمده، بسیار دشوار است.
سوال هشتم
ایده اولیه کسب‌وکار شما چگونه شکل گرفت و چه مسئله‌ای را هدف قرار داد؟
ایده اولیه کسب‌وکار ما از مسئله Productive Time در عملیات حفاری شکل گرفت که ارتباط مستقیمی با ROP یا Rate of Penetration، یعنی سرعت حفاری، دارد.
اگر بخواهیم زمان و در نتیجه هزینه حفر یک چاه را کاهش دهیم، باید سه مؤلفه اصلی را در نظر بگیریم: Productive Time، Non-Productive Time و Invisible Lost Time.
ما تمرکز خود را روی Productive Time گذاشتیم؛ بخشی که حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد کل فرآیند حفاری را شامل می‌شود و ارتباط مستقیمی با پارامتر ROP یا سرعت حفاری دارد. هدف ما این بود که با استفاده از داده و هوش مصنوعی، سرعت حفاری را افزایش دهیم و از این طریق زمان و هزینه عملیات را کاهش دهیم.
سوال نهم
اولین قدم عملی برای تبدیل ایده به یک کسب‌وکار واقعی چه بود؟
اولین قدم این است که به‌جای تمرکز صرف بر اینکه فناوری ما چقدر پیشرفته یا از نظر تئوری چقدر جذاب است، به مشتری، بازار و نیاز واقعی آن توجه کنیم.
همچنین باید توجه داشت که Benchmarkهای خارجی لزوماً نمی‌توانند مبنای مناسبی برای تعیین پروژه و ایده در ایران باشند. صنایع مختلف از نظر بلوغ فناوری، زیرساخت، فرهنگ سازمانی و میزان پذیرش فناوری با یکدیگر تفاوت دارند.
بنابراین، محصولی که امروز در دنیا بسیار مورد استقبال قرار گرفته است، الزاماً در ایران نیز همان میزان موفقیت را نخواهد داشت. در نهایت، Product-Market Fit یا تناسب محصول با بازار، یکی از مهم‌ترین مسائل در هر استارتاپی است.
سوال دهم
پیدا کردن اولین مشتری یا پروژه چگونه اتفاق افتاد و چه چیزی به جلب اعتماد مشتری کمک کرد؟
در ابتدا، با انگیزه و انرژی زیادی به شرکت‌های مختلف مراجعه می‌کردم و محصول و ایده خود را برای آن‌ها ارائه می‌دادم. در آن زمان هنوز استراتژی مشخصی برای فروش نداشتم و حتی دقیقاً نمی‌دانستم Segment مناسب بازار ما چه کسانی هستند و باید با چه ادبیات و روشی با آن‌ها صحبت کنیم.
این فرآیند به‌صورت Test and Try پیش رفت و در طول مسیر، به‌تدریج یاد گرفتیم چگونه بازار را بهتر بشناسیم.
یکی از عواملی که به جلب اعتماد مشتری کمک کرد، مدل قرارداد ما بود. به شرکت‌ها پیشنهاد می‌دادیم که ابتدا یک Pilot در محل چاه اجرا کنیم. اگر واقعاً می‌توانستیم ROP یا سرعت حفاری را افزایش دهیم، هزینه خدمات را دریافت می‌کردیم و اگر نتیجه‌ای حاصل نمی‌شد، مشتری هیچ مبلغی پرداخت نمی‌کرد.
در واقع، مدل همکاری ما بر اساس مفهوم No Cure, No Pay بود؛ یعنی اگر می‌توانستیم مسئله را حل کنیم، در خدمت مشتری بودیم و اگر نمی‌توانستیم، هزینه‌ای دریافت نمی‌کردیم.
سوال یازدهم
بزرگترین چالش در تبدیل یک ایده فنی به یک محصول یا خدمت قابل فروش چه بود؟
بزرگترین چالش، صرفاً فنی نبود؛ بلکه بیشتر به درک بازار، نیاز واقعی مشتری و نحوه تبدیل یک ایده فنی به راهکاری که صنعت حاضر باشد برای آن هزینه پرداخت کند، مربوط می‌شد.
در واقع، فاصله میان یک فناوری جذاب از نظر فنی و محصولی که واقعاً برای مشتری ارزش اقتصادی ایجاد کند، بسیار زیاد است. مهم این است که بتوانیم این فاصله را با شناخت دقیق نیاز مشتری و دریافت مداوم بازخورد از بازار کاهش دهیم.
سوال دوازدهم
در ابتدای مسیر کارآفرینی چه اشتباه یا تصمیمی داشتید که بعدها تبدیل به یک تجربه مهم شد؟
این اشتباه بیشتر از آنکه فنی باشد، به تشخیص نیاز بازار مربوط می‌شد. شاید آن چیزی که برای من و حتی در سطح جهانی ارزشمند بود، لزوماً همان ارزش را برای صنعت نفت ایران نداشت.
یکی از اشتباهات مهم من این بود که در ابتدا هوش مصنوعی را به‌عنوان جایگزین نیروی انسانی و ابزاری برای Automation کامل و دائمی در نظر می‌گرفتم. اما در ادامه و با توجه به ماهیت صنعت نفت، متوجه شدم این نگاه چندان درست نیست.
صنعت نفت صنعتی تجربه‌محور است و بسیاری از تصمیمات آن به دانش و تجربه افراد متخصص وابسته است. همچنین افراد باتجربه ممکن است در برابر جایگزین شدن توسط یک سیستم کاملاً خودکار مقاومت کنند. بنابراین، به‌مرور به این نتیجه رسیدم که هوش مصنوعی در این صنعت بیشتر باید به‌عنوان ابزاری برای تقویت توانایی متخصصان و بهبود تصمیم‌گیری مورد استفاده قرار گیرد، نه صرفاً جایگزینی برای انسان.
سوال سیزدهم
برای تشکیل یک تیم مناسب در یک کسب‌وکار فناورانه، چه ویژگی‌هایی را در افراد جست‌وجو می‌کنید؟
به نظر من، در هر کسب‌وکاری Passion، علاقه و پای کار بودن اهمیت بسیار زیادی دارد.
امروزه با پیشرفت فناوری، مدل‌های زبانی و ابزارهای مختلفی که در اختیار افراد قرار گرفته‌اند، صرفاً داشتن دانش فنی نمی‌تواند معیار کافی برای تشکیل یک تیم موفق باشد. اعضای تیم باید Mindset مشترکی داشته باشند و نگاه کارآفرینانه در آن‌ها وجود داشته باشد.
در یک کسب‌وکار فناورانه، افراد باید آماده پذیرش مسئولیت، حل چالش‌های مختلف و سازگاری مداوم با تغییرات باشند. مسیر یک استارتاپ از ایده تا اجرا دائماً تغییر می‌کند و اعضای تیم باید بتوانند خودشان را با شرایط جدید و با یکدیگر تطبیق دهند.
از طرف دیگر، فشارهای روانی و عدم قطعیت بخشی از ماهیت فعالیت‌های استارتاپی است و اعضای تیم باید آمادگی مواجهه با این شرایط را داشته باشند.
مهم‌تر از همه، اعضای تیم باید Vision مشترکی داشته باشند. برای مثال، اگر هدف تیم این باشد که به بزرگترین شرکت فناوری در حوزه بالادستی صنعت نفت و حفاری تبدیل شوند، همه اعضا باید واقعاً همین هدف را دنبال کنند.
اگر یکی از اعضا صرفاً به دنبال حقوق بالاتر باشد، فرد دیگری به دنبال تبدیل شدن به Seniorترین فرد در یک حوزه باشد و فرد دیگری Vision متفاوتی داشته باشد، این تفاوت در اهداف می‌تواند به یکی از بزرگترین مشکلات تیم تبدیل شود.
سوال چهاردهم
اگر یک دانشجوی مهندسی نفت بخواهد مسیر مشابهی را طی کند، از دوران کارشناسی چه مهارت‌هایی را باید شروع به یادگیری کند؟
به نظر من، دانشجو باید هم‌زمان با یادگیری فناوری‌های روز و دنبال کردن ترندهای هوش مصنوعی، دانش مدیریتی و مهارت‌های نرم خود را نیز توسعه دهد.
برای این کار الزاماً نیازی نیست از همان ابتدا دوره‌های رسمی مدیریت را بگذراند. مهارت‌هایی مانند Communication، روابط عمومی و PR، Negotiation، صبوری و توانایی ارائه مؤثر اهمیت بسیار زیادی دارند.
نحوه Presentation نیز بسیار مهم است؛ چه در ارائه توانمندی‌های شخصی، چه در معرفی یک محصول و چه در معرفی یک تیم. یکی از مشکلاتی که من در برخی از افراد نخبه‌ای که در تیم ما حضور داشتند مشاهده کردم، این بود که ممکن بود فرد از نظر رزومه و توانمندی بسیار قوی باشد، اما نتواند توانایی‌های خود را در هنگام ارائه به‌درستی نشان دهد.
از نظر فنی نیز مسیر پیشنهادی من این است که فرد ابتدا یک زبان برنامه‌نویسی را انتخاب کند، مبانی ریاضی و علمی را به‌خوبی یاد بگیرد و سپس به‌ترتیب وارد حوزه‌های Machine Learning، Deep Learning، NLP، LLMها و Agentها شود.
سوال پانزدهم
به نظر شما ترکیب مهندسی نفت، برنامه‌نویسی، Data Science و دانش کسب‌وکار چه مزیتی برای یک کارآفرین آینده صنعت انرژی ایجاد می‌کند؟
در تمام صنایع، حرکت به سمت دانش میان‌رشته‌ای یک مزیت مهم محسوب می‌شود. هوش مصنوعی یک روند گذرا نیست و به‌سرعت در حال ورود به صنایع مختلف است؛ بنابراین فردی که می‌خواهد در این حوزه فعالیت کند، باید هم دانش تخصصی صنعت خود را داشته باشد و هم با فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی و Data Science آشنا باشد.
به نظر من، این موضوع حتی می‌تواند برعکس چیزی باشد که معمولاً تصور می‌شود. برای مثال، یک Data Scientist در صنعت معدن باید درک مناسبی از تئوری معدن و تجربه عملیاتی آن داشته باشد و سپس دانش هوش مصنوعی و فناوری را به آن اضافه کند.
در مقابل، برای یک مهندس کامپیوتر که بخواهد وارد یک صنعت پیچیده و تجربه‌محور مانند نفت یا معدن شود، کسب Domain Knowledge بسیار دشوارتر خواهد بود.
بنابراین، میان‌رشته‌ای بودن، توانایی انجام چند نوع فعالیت و ترکیب دانش صنعت با دانش فنی و فناوری، مزیت بسیار بزرگی برای یک کارآفرین آینده صنعت انرژی ایجاد می‌کند.
سوال شانزدهم
آیا برای کارآفرینی در صنعت نفت حتماً به سرمایه اولیه قابل توجه نیاز است، یا می‌توان با منابع محدود نیز شروع کرد؟
واقعیت این است که پاسخ به این سؤال تا حد زیادی به حوزه فعالیت بستگی دارد. اما به نظر من، همیشه اگر یک تیم از افراد با Passion بالا و Vision مشترک شکل بگیرد، می‌توان کار را با منابع محدود آغاز کرد.
برای مثال، اگر چهار یا پنج نفر در یک حوزه تخصصی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، زمان بگذارند، به اینترنت و سیستم‌های مناسب دسترسی داشته باشند و بتوانند از برخی ابزارها و سرویس‌های فناوری استفاده کنند، می‌توانند یک محصول اولیه خلق کنند و آن را به بازار معرفی کنند.
لزومی ندارد از همان ابتدا سرمایه بسیار زیادی در اختیار داشته باشید. تا زمانی که محصول به مرحله‌ای برسد که قابلیت ارائه و آزمایش در بازار را داشته باشد، می‌توان با منابع محدود پیش رفت. پس از آن، بسته به شرایط، می‌توان از سرمایه‌گذار جذب سرمایه کرد یا با فروش محصول و دریافت درآمد، مسیر توسعه کسب‌وکار را ادامه داد.
سوال هفدهم
مهم‌ترین تفاوت بین فعالیت به‌عنوان یک مهندس در یک شرکت بزرگ و راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی چیست؟
به نظر من، این موضوع بیش از هر چیز به Mindset افراد بازمی‌گردد.
من شخصاً توانایی‌های خودم را به‌گونه‌ای می‌بینم که ترجیح می‌دهم به‌جای اینکه صرفاً برای بزرگ‌تر شدن شرکت فرد دیگری تلاش کنم، برای توسعه شرکت خودم تلاش کنم. ترجیح می‌دهم Vision خودم را دنبال کنم و افرادی را نیز پیدا کنم که Vision مشترکی با من داشته باشند.
از نظر مالی نیز تفاوت قابل‌توجهی وجود دارد. وقتی فردی یک شغل کارمندی را انتخاب می‌کند، درآمد او تا حد زیادی به حقوق ثابت و ساختار رشد سازمانی وابسته است. اما در کارآفرینی، سقف رشد کسب‌وکار و درآمد به میزان موفقیت خود فرد و تیم او وابسته است.
البته کارآفرینی به‌مراتب با ریسک، مسئولیت و عدم قطعیت بیشتری همراه است، اما در مقابل، آزادی عمل بیشتری برای فرد ایجاد می‌کند.
سوال هجدهم
فکر می‌کنید در پنج تا ده سال آینده چه نوع استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای فناورانه‌ای در صنعت نفت و انرژی بیشترین فرصت رشد را خواهند داشت؟
به نظر من، کسب‌وکارهایی که بر فناوری‌های High-Tech تمرکز دارند، فرصت بسیار خوبی خواهند داشت؛ به‌خصوص در حوزه هوش مصنوعی و تمامی کاربردهای گسترده آن.
در کنار AI، فناوری‌هایی مانند Block chain نیز می‌توانند در صنعت نفت کاربردهای مهمی داشته باشند؛ از امنیت داده گرفته تا مدیریت زنجیره تأمین.
برای مثال، در مفهوم Digital Oil Field، امنیت داده اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند و فناوری‌هایی مانند Block chain می‌توانند در این حوزه مورد استفاده قرار گیرند.
من ترکیب AI و Block chain را در پنج تا ده سال آینده، هم در جهان و هم در ایران، بسیار مهم می‌دانم. البته نکته مهم این است که استفاده از فناوری نباید صرفاً به تولید مقاله و فعالیت‌های آکادمیک محدود شود.
هوش مصنوعی زمانی واقعاً ارزشمند است که به‌صورت عملیاتی به کار گرفته شود و بتواند یک مسئله واقعی را حل کند. در نهایت، در کسب‌وکار همه‌چیز به ارزش اقتصادی بازمی‌گردد؛ یعنی باید بتوانیم هزینه‌ها را کاهش دهیم یا درآمد را افزایش دهیم. اگر یک فناوری نتواند یکی از این دو هدف را محقق کند، ارزش تجاری آن محدود خواهد بود.
سوال نوزدهم
آیا هوش مصنوعی در آینده جایگزین بخشی از مشاغل مهندسی نفت خواهد شد یا بیشتر به‌عنوان ابزاری برای افزایش بهره‌وری مهندسان عمل خواهد کرد؟
به نظر من، در صنایع پیچیده‌ای مانند نفت که با عدم قطعیت زیادی همراه هستند، هوش مصنوعی در کوتاه‌مدت نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین مهندسان شود.
مهندسی نفت یک حوزه کاملاً Exact و قطعی نیست و بسیاری از تصمیمات آن بر اساس Correlation، تجربه و تحلیل مجموعه‌ای از داده‌ها و شرایط مختلف انجام می‌شود.
هوش مصنوعی می‌تواند این تجربه‌ها و داده‌ها را بهتر در کنار یکدیگر قرار دهد، قدرت پردازش را افزایش دهد و به تصمیم‌گیری سریع‌تر، دقیق‌تر و بهینه‌تر کمک کند.
در حال حاضر، به نظر نمی‌رسد صنعت نفت به سمت Fully Automated شدن حرکت کرده باشد؛ هرچند ممکن است در حدود ده سال آینده، در برخی بخش‌ها شاهد جایگزینی بخشی از نقش‌های مهندسی باشیم. با این حال، حتی در آن شرایط نیز نقش‌های Critical و تصمیم‌گیری‌های حساس همچنان اهمیت بسیار زیادی خواهند داشت.
سوال بیستم
اگر امروز دوباره دانشجوی مهندسی نفت بودید، چه مهارت‌هایی را از همان سال اول یاد می‌گرفتید؟
اگر امروز دوباره دانشجوی مهندسی نفت بودم، همچنان از همان سال اول برنامه‌نویسی و حوزه IT را دنبال می‌کردم و در کنار آن، مباحث مدیریتی و حوزه‌های مختلف کسب‌وکار را نیز یاد می‌گرفتم.
اما چیزی که نسبت به گذشته اهمیت بیشتری برایم پیدا کرده، ارتباط با بازار و دریافت Feedback واقعی از صنعت است.
امروز تلاش می‌کردم فاصله میان دانشگاه و صنعت را برای خودم تا حد ممکن کاهش دهم. سعی می‌کردم از همان سال‌های ابتدایی دانشگاه با صنعت ارتباط برقرار کنم، نیازهای واقعی آن را بشناسم و حداقل در یکی دو Use Case مشخص، دانش دانشگاهی و نیاز صنعتی را به یکدیگر نزدیک کنم.
این کار باعث می‌شود هنگام پیاده‌سازی یک فناوری جدید، مقاومت و گارد کمتری در صنعت وجود داشته باشد و پذیرش فناوری آگاهانه‌تر و آسان‌تر انجام شود.
سوال بیست و یکم
اگر بخواهید برای یک دانشجوی مهندسی نفت که هدفش راه‌اندازی یک کسب‌وکار فناورانه در حوزه انرژی است یک نقشه راه ارائه کنید، این مسیر را از سال اول دانشگاه تا تأسیس شرکت چگونه طراحی می‌کنید؟
من تمام این مسیرها را موازی با یکدیگر می‌بینم، نه به‌صورت کاملاً سلسله‌مراتبی.
یک دانشجو باید از یک طرف وارد حوزه فناوری شود، مبانی و پایه‌های تئوری آن را یاد بگیرد و برای خودش مشخص کند که می‌خواهد به چه سطحی از دانش تکنولوژیک برسد. سپس باید یک Roadmap مشخص برای یادگیری مهارت‌های فنی خود طراحی کند.
اما در کنار بخش فنی، دو ضلع دیگر کسب‌وکار نیز اهمیت بسیار زیادی دارند: بازار و بیزینس.
از یک طرف، فرد باید بازار، کاربر و صنعت را به‌خوبی بشناسد و بتواند نیاز واقعی آن‌ها را شناسایی کند. از طرف دیگر، باید با مفاهیم کسب‌وکار، روش‌های تأمین مالی، ثبت شرکت، مسائل اداری، قوانین و الزامات حقوقی آشنا باشد.
اگر فرد فقط بخش فنی را پیش ببرد و زمانی که به مرحله ثبت شرکت یا ورود به بازار برسد تازه به فکر قوانین و مسائل اداری بیفتد، احتمالاً با مشکلاتی مواجه می‌شود که زمان زیادی از او خواهد گرفت.
بنابراین، پیشنهاد من این است که از همان ابتدا، سه مسیر فنی، بازار و کسب‌وکار به‌صورت موازی دنبال شوند. شاید در ابتدا این روش سخت‌تر به نظر برسد، اما در نهایت باعث می‌شود فرد با دیدی جامع‌تر وارد مسیر کارآفرینی شود و فاصله میان ایده، محصول، بازار و تأسیس شرکت را بسیار سریع‌تر و آگاهانه‌تر طی کند.
