گردآورندگان:
مانی شیروانی بروجنی - دانشجوی کارشناسی مهندسی شیمی
نیما نوری - دانشجوی کارشناسی مهندسی شیمی
رزومه دکتر حسن اسعدی:
تحصیلات دانشگاهی: دکتری
دانشگاه: علم و صنعت ایران
رشته و گرایش تخصصی: مهندسی شیمی- طراحی فرآیند
سابقه تدریس/پژوهش: پژوهش صنعتی- 20 سال
سابقه فعالیت حرفهای خارج از دانشگاه: 26 سال
1) اگر بخواهید رشته مهندسی شیمی را از منظر بازار کار و آینده شغلی برای یک دانشآموز یا دانشجوی جوان توضیح دهید، این رشته چه حوزههایی را پوشش میدهد و فارغالتحصیل آن اساساً چه مسئلهای را برای جامعه یا سازمانها حل میکند؟
مهندسی شیمی با گرایش های مختلف در بخش صنعت، اعم از صنایع نفت، گاز و پتروشیمی و پالایش و پخش در زیرمجموعه وزارت نفت و همچنین صنایع شیمیایی و محیط زیست و کاهش آلاینده های زیست محیطی کاربرد دارد. در هر یک از این بخش ها؛ در مشاغل عملیاتی، مهندسی فرآیند، بازرسی فنی و محیط زیست و پژوهش و فناوری شرایط احراز دارد.
در دانشگاه ها؛ با دریافت مدارک تحصیلات تکمیلی برای تدریس و همچنین پارک های علم و فناوری و فعالیت های آزمایشگاهی کاربرد دارد.
2) مهمترین مسیرهای شغلی که یک فارغالتحصیل این رشته میتواند وارد آنها شود چیست؟(لطفاً مسیرها را به صورت دستهبندیشده توضیح دهید؛ برای مثال:
مشاغل تخصصی و مستقیم مرتبط با رشته
مشاغلی که ارتباط غیرمستقیم با رشته دارند
مشاغل مدیریتی
فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی
فعالیتهای کارآفرینان
همشاغل مرتبط با فناوری و حوزههای جدید)
در مشاغل مرتبط با حوزه وزارت نفت که دارای استاندارد خاصی شرایط احراز و پایه شغلی بوده با شروع کار در هر بخش مشاغل عملیاتی، مهندسی فرآیند، بازرسی فنی و محیط زیست و پژوهش و فناوری، بصورت مرحله ای و مطابق با ارزشیابی سالانه ارتقای پایه شخصی و ارتقای شغلی انجام می پذیرد.
در هر بخش هم رده های مختلف شغلی وجود دارد به عنوان مثال در پالایشگاه های گاز در بخش عملیاتی...با نوبتکار محوطه؛ نوبتکار ارشد محوطه، سرپرست نوبتکاران؛ مسئول واحد؛ رییس عملیات پالایش؛ رییس بهره برداری؛ مدیر پالایشگاه/معاون عملیات، مدیر عامل شرکت و یا در رسته مهندسی با کارمند ارشد مهندسی فرآیند و مسئول فرآیند پالایش و رییس مهندسی فرآیند و رییس مهندسی و خدمات فنی ادامه می یابد.
در سازمان های خصوصی؛ شرایط مطابق ساختار سازمانی می باشد ولی عموما مطابق همین چارچوب می باشد.
3) آیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است یا فرد باید مهارتها و دانشهای دیگری نیز کسب کند؟( مهمترین مهارتهای مکملی که یک دانشجوی این رشته باید در دوران دانشگاه یاد بگیرد چیست؟)
در بازار پر تلاطم کسب و کار؛ توجه به یادگیری مهارت های کاربردی ودوره های مرتبط با کسب و کار -MBA, DBA و همچنین مهارت های تخصصی در یادگیری نرم افزارهای کاربردی مهندسی شیمی و نحوه انجام پروژه های تخصصی ضروری می باشد.
4) به نظر شما دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود و چه کارهایی میتواند از دوران دانشجویی انجام دهد تا بعد از فارغالتحصیلی مزیت رقابتی داشته باشد؟( لطفاً درباره مواردی مانند کارآموزی، پروژه، فعالیت پژوهشی، شبکهسازی، شرکت در مسابقات، یادگیری مهارتهای مکمل و تجربه کاری توضیح دهید)
پیشنهادم اینست از شروع سال سوم؛ مهارت های کاربردی مرتبط با توضیحات سوال -3 را پیگیری نمایند.
5) لطفاً مهمترین مسیرهای شغلی مستقیم این رشته را به ترتیب اهمیت توضیح دهید.( برای هر مسیر، اگر امکان دارد به این موارد اشاره کنید: عنوان شغلی/ وظایف اصلی/ محیطهای کاری معمول/ سازمانها یا صنایعی که معمولاً چنین نیرویی استخدام میکنند/ مهارتهای موردنیاز/ مقاطع تحصیلی معمول/ وضعیت تقاضا در بازار کار/ امکان رشد و ارتقای شغلی)
با توجه به ظرفیت کشور ما در داشتن منابع عظیم نفت و گاز؛ بهترین مسیر شروع فعالیت در زیرمجموعه های وزارت نفت و در صورت محدودیت جذب در بخش دولتی؛ در بخش های خصوصی مرتبط با پالایشگاه ها و پتروپالایش ها و پتروشیمی ها هم بخش های عملیاتی و هم بخش طراحی پیشنهاد می گردد.
6) آیا فارغالتحصیل این رشته میتواند وارد حوزههایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با رشته ندارند؟( اگر بله، مهمترین نمونهها را توضیح دهید و بفرمایید دانش این رشته چگونه در آن مشاغل کاربرد پیدا میکند.)
با توجه به جامع بودن حوزه تخصصی مهندسی شیمی؛ در بخش های بازرسی فنی- خوردگی و محیط زیست و کاهش آلاینده های زیست محیطی و صنایع غذایی؛ پلیمر هم کاربرد دارد.
7) آیا بین مسیرهای شغلی فارغالتحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابلتوجهی وجود دارد؟( اگر بله، مسیر هرکدام را جداگانه توضیح دهید.)
عامل اصلی در انتخاب هر یک از بخش های مذکور؛ فارغ از فرصت و شانس برای حضور و فراخوان؛ علاقمندی شخصی می باشد. با توجه به اینکه اکثر تاسیسات نفت وگاز در بخش جنوب کشور واقع شده اند و محرمیت های این مناطق؛ بستگی به برنامه های شخص متقاضی می باشد که با پذیرش سختی ها در تاسیسات عملیاتی و پالایشگاه ها و پتروشیمی ها مشغول گردد یا اینکه در دفاتر ستادی.
8) اگر یک دانشجوی این رشته بخواهد از «ورود به بازار کار» تا «رسیدن به موقعیتهای ارشد و مدیریتی» پیش برود، مسیر شغلی معمول او چگونه میتواند باشد؟(برای مثال، یک مسیر احتمالی را از اولین موقعیت شغلی تا موقعیتهای ارشد، مدیریتی یا تخصصی توضیح دهید)
عطف به توضیحات در سوال -1 , در پالایشگاه های گاز در بخش عملیاتی...با شروع از نوبتکار محوطه؛ نوبتکار ارشد محوطه، سرپرست نوبتکاران؛ مسئول واحد؛ رییس عملیات پالایش؛ رییس بهره برداری؛ معاون عملیات/مدیر پالایشگاه ، مدیر عامل شرکت بر اساس ساختار سازمانی قابل ارتقا می باشد.
توجه شود که سمت های بالادستی محدود هست و از هر 1000 نفر در یک پالایشگاه؛ یک مدیر عامل وجود دارد.
9) چه فرصتهای شغلی در بخش دولتی، سازمانهای عمومی و نهادهای وابسته به دولت برای فارغالتحصیلان این رشته وجود دارد؟(لطفاً اگر ممکن است نام سازمانها یا حوزههای فعالیت مرتبط را نیز ذکر کنید.)
زیرمجموعه وزارت نفت در چهار بخش مشاغل مرتبط با نفت، گاز، پتروشیمی و پالایش و پخش و همچنین بخش های نیروگاهی- سیکل ترکیبی و سازمان حفاظت محیط زیست کاربرد دارد.
10) برای ورود به این مشاغل معمولاً چه شرایط، مهارتها، آزمونها یا مدارکی لازم است و مسیر رشد شغلی در آنها چگونه است؟
داشتن دانش تخصصی، مهارت کاربردی اعم از زبان تخصصی؛ نرم افزارهای کاربردی؛ مهارت های سرپرستی – دوره های کسب و کار می تواند در گزینش موثر باشد.
11) آیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی این رشته ضروری، مفید یا صرفاً برای بعضی مسیرها لازم است؟(لطفاً مشخص کنید برای کدام مسیرهای شغلی ادامه تحصیل اهمیت بیشتری دارد.)
برای مشاغل مرتبط با بخش های R&D ، شرکت های مرتبط با طراحی فرآیندها داشتن تحصیلات تکمیلی موثر هست.
12) آیا این رشته امکان ادامه تحصیل یا تغییر مسیر به رشتههای دیگر را نیز فراهم میکند؟ (اگر بله، مهمترین رشتهها یا حوزههای قابلانتقال را معرفی کنید)
رشته های مرتبط با بهینه سازی مصرف انرژی و از این قبیل که در دانشگاه شرایط احراز و ادامه تحصیل فراهم است.
13) با توجه به تغییرات فناوری، اقتصاد، هوش مصنوعی و نیازهای جامعه، به نظر شما بازار کار این رشته در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟
همه رشته ها در سال های آتی؛ با هوش مصنوعی و فرآیندهای بازار کسب و کار تغییر محسوسی خواهند داشت. در هوشمندسازی فرآیندها در آینده و نحوه کاربرد هوش مصنوعی در فرآیند کسب و کار برای دانشجویان دارای تحصیلات مهندسی شیمی هم ضروری است.
14) چه مشاغل یا تخصصهایی در این رشته احتمالاً در آینده اهمیت بیشتری پیدا میکنند؟
مشاغل مرتبط با مهندسی فرآیند؛ تحقیق و توسعه هوشمندسازی کسب و کار در آینده اهمیت بیشتری خواهد داشت.
15) آیا فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون یا سایر فناوریهای جدید ممکن است بعضی از مشاغل این رشته را کاهش دهند یا حذف کنند؟
قطعا بله. همانطور که تغییر انقلاب صنعتی نسل 2 ( سیستم های نئوماتیک) به نسل 3 ( سیستم کنترل DCS ) تغییراتی در ساختار ایجاد کرد در آینده هم اتوماسیون مرتبط با هوشمندسازی و هوش مصنوعی مشاغل را متاثر خواهد کرد.
16) آیا فارغالتحصیل این رشته میتواند به جای استخدام شدن، کسبوکار یا فعالیت حرفهای مستقل خودش را ایجاد کند؟(اگر بله، چه مدلهایی از کسبوکار یا فعالیت مستقل برای او وجود دارد؟)
برای ایجاد کسب و کار، نیاز به انجام فعالیت های مطالعه بازار، جذب سرمایه و .. دارد. اگر این شرایط فراهم باشد کسب و کار خصوصی موفق تر از بخش دولتی در آینده خواهد بود.
17) سه اشتباه رایجی که دانشجویان این رشته درباره آینده شغلی خود مرتکب میشوند چیست؟
عدم یادگیری مهارت های کاربردی حوزه کسب و کار- عدم یادگیری و مشارکت در فعالیت های صنعتی در بازه های تعطیلات تابستان؛ عدم ارتقای مهارت زبان انگلیسی.
18) اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول این رشته توصیه کنید که از همین امروز برای آینده شغلی خود برنامهریزی کند، چه مسیری را پیشنهاد میکنید؟(لطفاً یک مسیر تقریبی از دوران دانشجویی تا ورود به بازار کار را ترسیم کنید.)
بهینه کاوی از طرح های موفق در بخش خصوصی و انسان های موفق در کسب و کارها را پیشنهاد می دهم ارتباط موثر داشته باشد.
19) اگر بخواهید نقش مهندسان شیمی (و رشتههای مرتبط) را در یک مجتمع عظیم پتروشیمی توصیف کنید، فارغالتحصیلان این رشته دقیقاً چه ارزش افزودهای خلق میکنند و حضورشان کدام گلوگاههای حیاتی صنعت را برطرف میسازد؟
در مجتمع های صنعتی اعم از پتروشیمی و پالایشگاه ها؛ فرآیند تولید ایمن و پایدار و ارتقای کمی و کیفی محصولات بر عهده مهندسان فرآیند می باشد.
20) در فرآیند جذب و استخدام نیروی انسانی در مجموعه شما، صرفنظر از مدرک دانشگاهی، چه مهارتهای نرم (Soft Skills) و چه مهارتهای سخت یا نرمافزارهایی بیشترین اهمیت را دارند که معمولاً در دانشگاهها آموزش داده نمیشوند؟
مهارت های کاربردی کسب و کار- دوره های MBA,DBA و مهارت های حوزه مدیریت منابع انسانی اعم از برقراری ارتباط سازنده در سازمان و مهارتهای سرپرستی و ...و نرم افزارهای تخصصی پیشنهاد می نمایم.
21) مسیر پیشرفت یک مهندس تازهکار از زمان ورود به سایت پتروشیمی (مثلاً در جایگاه اپراتور سایت یا مهندس شیفت) تا رسیدن به موقعیتهای ارشد و مدیریتی چگونه است؟ از نگاه شما به عنوان یک مدیرعامل، چه ویژگیهایی باعث میشود یک فرد از کارهای روتین فاصله گرفته و به یک مدیر استراتژیک تبدیل شود؟
مسیر پیشرفت را در سوال های قبلی پاسخ دادم، نکته مهم پشتکار و تاب آوری در مدیریت شرایط اضطراری و اتخاذ تصمیم بهینه در کنار ارتقای دانش تخصصی و مهارت های مرتبط با حوزه کسب و کار می تواند در موفقیت تاثیرگذار باشد. با توجه به اینکه تاسیسات اکثرا در جنوب کشور واقع هستند؛ تطبیق با شرایط سخت آب و هوایی هم تاثیرگذار می باشد.
22) با توجه به گرایشهای متنوع مهندسی شیمی نظیر طراحی فرآیند، پلیمر، بیوتکنولوژی و محیطزیست، در حال حاضر صنعت پتروشیمی ایران بیشترین نیاز را به کدام تخصصها دارد؟ آیا انتخاب یک گرایش خاص در مقطع ارشد، مسیر شغلی فرد را در صنعت شما محدود میکند؟
گرایش های صنایع گاز، طراحی فرآیند و پتروشیمی به نسبت شرایط جذاب تری از نظر بازار کار دارند.
23) با توجه به تغییرات فناوری و ورود هوش مصنوعی و اتوماسیون پیشرفته به صنایع، آینده مجتمعهای پتروشیمی را در ۵ تا ۱۰ سال آینده چگونه میبینید؟ یک دانشجوی امروز برای جا نماندن از این تحولات چه مهارتهای مکملی باید بیاموزد؟
یادگیری و نحوه کاربرد هوش مصنوعی در فرآیندهای کسب و کار ضروری می باشد. دانشجوی مهندسی شیمی هم بایستی نحوه بکارگیری هوش مصنوعی در حوزه های مرتبط با مهندسی شیمی را با گذراندن دوره های آموزشی تخصصی و همچینین بازدید میدانی از صنایع پیشرو را حداقل بک یا دو بار در سال مد نظر داشته باشد که با شرایط کاربردی؛ فارع از موضوعات تئوری؛ اطلاعات تکمیلی را کسب نماید.
24) با توجه به فشارهای جهانی برای حرکت به سمت توسعه پایدار، انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش آلایندهها، صنعت پتروشیمی چه تغییراتی را تجربه میکند؟ آیا این موضوع جایگاه گرایشهای نوپدیدتر مانند مهندسی محیطزیست را در شرکتهای بزرگی مثل مجموعه شما پررنگتر کرده است؟
توسعه پایدار و رعایت الزامات محیطی زیستی و کاهش آلایندهای هوا، آب و خاک در سندهای بالادستی مصوب و ابلاغ می گردد. کاهش مشعل سوزی ها و کاهش پیامدهای زیست محیطی مرتبط با واحدهای تصفیه پساب صنعتی و همچنین در بحث استفاده از انرژی های تجدید پذیر و خورشیدی در سند برنامه هفتم توسعه بوده و همه شرکت ها در این مسیر گام برداشته اند و شرکت ما هم از این موضوع مستثنی نبوده و در بخش هایی هم پیشرو بوده است. سمت های کلیدی مرتبط با این بخش؛ مهندسی فرآیند؛ پژوهش ؛ بهینه سازی مصرف انرژی و محیط زیست می باشد.
25) از منظر شما، تفاوت کار و مسیر پیشرفت برای یک مهندس در صنایع بالادستی و مجتمعهای عظیم دولتی/خصولتی (مانند پارس جنوبی) در مقایسه با صنایع پاییندستی و شرکتهای کاملاً خصوصی چیست؟ هر کدام از این محیطها برای چه نوع روحیاتی مناسبتر هستند؟
شرکت های دولتی و مجموعه های عظیم مانند پارس جنوبی که ارتقای سازمانی منطبق با چارچوب ابلاغی وزارت نفت می باشد؛ ارتقای شغلی بر اساس نظام ارزیابی عملکرد و هر 2.5 تا 3 سال یک پایه شغلی ارتقا می یابد مشمول زمان بوده و بعد از 20 سال تجربه کاری با ارزیابی شایستگی سالانه با رتبه عالی توان راهبردی سمت های مدیریتی فراهم می باشد. استثنا همیشه و همه جا هست. تخصص و داشتن روحیه تلاش مضاعف، پشتکار بالا؛ اعتماد به نفس قوی توام با تعهد و تعلق سازمانی و مسئولیت پذیری بالا در کسب موفقیت ها موثر باشد.
در شرکت های خصوصی، چارچوب سازمانی بازتر است و با ارتباطات سازنده؛ کارها پیش می رود.
26) آیا در اکوسیستم پتروشیمی کشور، فضایی برای فعالیتهای کارآفرینانه و نوآورانه توسط مهندسان جوان وجود دارد؟ چگونه یک فارغالتحصیل میتواند به جای استخدام مستقیم، در قالب شرکتهای دانشبنیان، استارتاپها یا پیمانکار با مجتمعهای بزرگ همکاری کند؟
مشارکت افراد متخصص و دارای تجربه کاری در شرکت های دانش بنیان با برقراری ارتباط سازنده با صنعت و آگاهی از چالش ها و مشکلات صنعت و تعریف پروژها های پژوهشی در قالب سامانه ساتع می توان موثر باشد.
27) بر اساس تجربیات مدیریتی شما، سه اشتباه رایجی که مهندسان جوان در بدو ورود به صنعت پتروشیمی یا در برنامهریزی برای آینده شغلی خود مرتکب میشوند چیست؟
سهل انگاری ها؛ لزوم توجه به رعایت سلسله مراتب سازمانی؛ صبر و حوصله و پشتکار و حضور موثر در بخش عملیات.
28) اگر بخواهید به یک دانشجوی سال اول که رؤیای رسیدن به جایگاه مدیرعاملی یا مدیریت ارشد در صنعت نفت و گاز را دارد توصیهای داشته باشید تا از همین امروز برنامهریزی کند، چه نقشه راهی را برای دوران تحصیل و سالهای اولیه کار او پیشنهاد میدهید؟
توصیه برای دانشجویان سال اول؛ تمرکز بر افزایش دانش فنی و تخصصی دروس دانشگاهی بوده و گذراندن دوره کارآموزی در محیط صنعتی و یادگبری نرم افزارهای تخصصی و همچنین ارتقای مهارت های کاربردی محیط کسب و کار می باشد.