درباره جایگاه مهندسی نفت و زمین انرژی، آینده صنعت و مسیرهای شغلی
تهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"
رزومه استاد
زمینه های تحقیق:
· حرکت سیال در محیط متخلخل
· ازدیاد برداشت از مخازن نفتی
· انگیزش چاه و بهبود تولید.
سابقه تحصیلی:
· پسا دكتري، مهندسي نفت(ازدیاد برداشت)، کانادا، دانشگاه واترلو، 1373 تا 1374
· دكتري، مهندسي نفت، (ازدیاد برداشت)، کانادا، دانشگاه واترلو، 1396 تا 1373
· كارشناسي ارشد، مهندسي شيمي، ایران، دانشگاه شیراز، 1364 تا 1367
· کارشناسی، مهندسي شيمي، ایران، دانشگاه شیراز، 1356 تا 1364
سوابق دانشگاهی و پژوهشی:
استاد ممتاز دانشگاه صنعتی شریف (1403 تاکنون)
استاد مهندسی شیمی و نفت، دانشکده مهندسی شیمی و نفت، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، (1394 تاکنون).
مدیر پژوهشکده بالادستی نفتی شریف، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، 1394 تاکنون.
مدیر طرح ازدیاد برداشت از میدان نفتی کوپال، دانشگاه صنعتی شریف ، تهران ، ایران، 1394 تاکنون.
مامور از دانشگاه شیراز به دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه صنعتی شریف، 1392 تا 1394.
مؤسس ورئيس مرکز تحقيقات ازدياد برداشت از مخازن ، دانشگاه شيراز، 1385 تا 1394.
استاد مهندسی شیمی و نفت ، دانشکده مهندسی شیمی و نفت ، دانشگاه شیراز ، شیراز ، ایران، 1385 تا 1394.
دانشیار مهندسی شیمی ، دانشکده شیمی و مهندسی نفت ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، 1381 تا 1385
مشاور دانشگاه سلطان قابوس (عمان) در طرح قرن علم، دانشگاه سلطان قابوس، 138 تا 1384.
مدير مركز كامپيوتر، دانشگاه شيراز، 1377 تا 1381.
رئيس دفتر نظارت و ارزيابی ، دانشگاه شيراز، 1375 تا 1377.
استادیار مهندسی شیمی ، دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، ایران، 1374 تا 1375
دانشیار ، گروه نفت و مهندسی شیمی ، دانشگاه سلطان قابوس ، مسقط ، عمان ،1383 تا 1384
همکار پسا دکتری، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو، انتاریو، کانادا، خرداد تا مرداد1374.
دستیار تحقیقاتی، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو ، انتاریو، کانادا، 1372 تا 1373.
دستیار تدریس، گروه مهندسی شیمی، دانشگاه واترلو ، انتاریو ، کانادا، 1370 تا 1374.
محقق ( فوق دكتري )، دانشگاه واترلو(كانادا)، دانشگاه واترلو، 1373 تا 1374.
افتخارات و جوایز:
دریافت کننده جایزه بهترین پژوهشگر در دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، شیراز ، ایران،2006
دریافت کننده جایزه بهترین مدرس در دانشکده مهندسی ، دانشگاه شیراز ، دانشگاه ، شیراز ، ایران،2006
دریافت کننده جوایز مقام اول در دو کار مختلف در مسابقه طراحی محیط (EDC2006) در امارات متحده عربی (العین ، امارات متحده عربی)
- دریافت جایزه بین المللی پاکسازی آلودگي_های نفتی، 2006میلادی
دریافت کننده جایزه مقام دوم در مسابقه طراحی محیط (EDC2004) در امارات متحده عربی (العین ، امارات متحده عربی) ، با دانشگاه ایالتی اورگان به اشتراک گذاشته شد.
- دریافت جایزه بین المللی پاکسازی آلودگيهای نفتی، 2004میلادی
دریافت کننده سه بورسیه از دانشکده مهندسی،1991-1993
دریافت دو جایزه تحصیلیدانشجویی بین المللی دانشگاه واترلو،1994-1994
دریافت جایزه رتبه یک در مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، 1988
دریافت جایزه ملی در جشنواره های علم و عمل، 1390 شمسی (از رئیس محترم جمهور)، ایران
دریافت جایزه ملی در جشنواره هفته پژوهش، 1390 شمسی (از رئیس محترم جمهور)، ایران
پژوهشگر برتر کشوری در جشنواره هفته پژوهش، 1399 شمسی (دریافت جایزه از معاون محترم رئیس جمهور)، ایران
پیشگفتار
در بحثهای مربوط به نفت، گاهی نوعی بیانصافی در نگاه به این صنعت دیده میشود. نخست به این دلیل که شناخت دقیقی از جایگاه و نقش نفت در نظام انرژی جهان وجود ندارد و دوم آنکه بسیاری از مشکلات زیستمحیطی، بهصورت مستقیم به نفت نسبت داده میشوند؛ در حالی که واقعیت پیچیدهتر از این است.
نفت را میتوان به شمشیری دولبه تشبیه کرد. از یک سو، این منبع ارزشمند انرژی، چرخهای صنعت و اقتصاد را به حرکت درمیآورد و بخش بزرگی از نیازهای جوامع بشری را تأمین میکند؛ و از سوی دیگر، اگر فرآیندهای تولید، مصرف و بهرهبرداری از آن با کارایی و بهرهوری کافی انجام نشود، اتلاف منابع و ایجاد آلایندهها میتواند به مشکلات زیستمحیطی منجر شود. بنابراین، همه این مسائل را نمیتوان صرفاً به خود نفت نسبت داد؛ بلکه شیوه استفاده انسان از این منبع است که میتواند پیامدهای مثبت یا منفی به همراه داشته باشد.
جایگاه نفت در نظام انرژی جهان
برای درک بهتر جایگاه نفت در نظام انرژی جهان، کافی است به میزان انرژی نهفته در یک بشکه نفت توجه کنیم. انرژی موجود در یک بشکه نفت را میتوان بر حسب کالری بیان کرد و این انرژی قابلیت تبدیل شدن به حرارت، انرژی مکانیکی، انرژی شیمیایی و اشکال دیگر انرژی را دارد.
اگر بخواهیم انرژی یک بشکه نفت را با انرژی حاصل از کار انسان مقایسه کنیم، هر بشکه نفت تقریباً معادل ۳۲ هزار ساعت کار یک انسان، یعنی حدود ۱۲ سال کار مداوم، در نظر گرفته میشود. اگر این میزان کار را با دستمزدهای رایج در نظام اقتصادی جهانی مقایسه کنیم، ارزش معادل آن میتواند به حدود ۱۵۰ هزار دلار برسد؛ عددی که بهخوبی عظمت انرژی متمرکز در یک بشکه نفت را نشان میدهد.
امروزه روزانه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت در جهان مصرف میشود. به بیان دیگر، بشر هر روز از منبعی استفاده میکند که انرژی معادل میلیاردها ساعت کار انسانی را در خود متمرکز کرده است. این تمرکز عظیم انرژی، در کنار قابلیت انتقال و استفاده نسبتاً آسان، یکی از مهمترین ویژگیهایی است که نفت و گاز را به منابعی راهبردی تبدیل کرده است.
از این منظر، نفت و گاز را میتوان از مواهب طبیعی ارزشمندی دانست که در اختیار بشر قرار گرفتهاند. اگر چنین منابعی بهصورت طبیعی وجود نداشتند، بشر ناچار بود برای دستیابی به چنین حجم عظیمی از انرژی، روشهای بسیار پیچیدهتری برای تولید و ذخیره آن ابداع کند. حتی بسیاری از تحولات فناورانه جهان امروز، از جمله توسعه سامانههای هوش مصنوعی که به منابع عظیم انرژی برای راهاندازی و فعالیت خود نیاز دارند، بهصورت غیرمستقیم به همین زیرساختهای انرژی وابستهاند.
بنابراین، مسئله اصلی آن نیست که نفت را ذاتاً «خوب» یا «بد» بدانیم؛ مسئله این است که چگونه از آن استفاده کنیم تا ضمن بهرهگیری از ظرفیت عظیم انرژی آن، اتلاف منابع و آثار زیستمحیطی را به حداقل برسانیم.
جایگاه ایران
کشور ما نیز از ذخایر قابلتوجه نفت و گاز برخوردار است و در کنار این منابع، جمعیتی نزدیک به ۱۰۰ میلیون نفر دارد که هم مصرفکننده انرژی هستند و هم میتوانند با تبدیل این منابع به محصولات باارزشتر، برای کشور ارزش اقتصادی ایجاد کنند.
در بسیاری از کشورهای جهان، بهویژه کشورهای کمجمعیت و سردسیر، شرایط متفاوت است. برای مثال، در برخی کشورهای اسکاندیناوی، منابع انرژی از مناطق دیگری از جهان تأمین میشود و نیروی انسانی نیز از کشورهای مختلف به این کشورها میرود تا محصولاتی تولید شود که بخش قابلتوجهی از آنها برای مصرف در سایر کشورها صادر میشوند. در ایران، در مقابل، منابع انرژی، نیروی انسانی و بازار مصرف گسترده، در فاصلهای نسبتاً نزدیک از یکدیگر قرار گرفتهاند و این موضوع ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه صنعتی و اقتصادی ایجاد میکند.
در حال حاضر، کشور حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه معادل نفت در روز نفت و گاز مصرف میکند؛ رقمی که تقریباً شامل ۲ میلیون بشکه نفت و حدود ۳ میلیون بشکه معادل نفت از گاز، یعنی حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیون مترمکعب گاز و سایر منابع انرژی میشود.
سؤال اول
اگر بخواهید رشته «مهندسی نفت و زمین انرژی» را برای یک دانشجوی سال اول توضیح دهید، این رشته دقیقاً چه مسئلهای را در صنعت انرژی حل میکند و یک مهندس نفت چه نقشی در صنعت دارد؟
مهندس نفت متخصصی است که وظیفهاش مدیریت انرژی در اختیار انسان و حل چالشهای موجود در مسیر یافتن و تولید تا مصرف آن است. مهندس نفت باید منابع انرژی را پیدا و اکتشاف کند، امکان استخراج آنها را فراهم آورد، عملیات حفاری را مدیریت کند و در نهایت با بهرهبرداری صحیح، این انرژی را از حالت بالقوه به انرژی قابلدسترس تبدیل کند.
در این میان، مهندسی مخزن نقشی اساسی دارد؛ زیرا مهندس مخزن باید رفتار سیالات و شرایط مخزن را بشناسد و برای تولید بهینه از منابع زیرزمینی تصمیمگیری کند. در حقیقت، مهندس نفت حلقهای است که بخش مهمی از مسیر میان وجود یک منبع انرژی در اعماق زمین و تبدیل آن به انرژی قابل استفاده برای جامعه را تکمیل میکند.
بدون حضور مهندسان نفت، بخش بزرگی از این منابع عظیم انرژی عملاً در دسترس بشر قرار نمیگرفت.
البته میان رشتههای مختلف مهندسی، همپوشانیهایی وجود دارد. برای مثال، مهندسی کامپیوتر و برق یا مهندسی مکانیک و متالورژی در برخی حوزهها میتوانند بخشی از وظایف یکدیگر را پوشش دهند. اما در صنعت نفت، به دلیل ماهیت ویژه این صنعت و ضرورت استخراج محصول از اعماق زمین، مهندسی نفت جایگاه تخصصی و منحصربهفردی دارد. البته در حوزه علوم زمین، همپوشانی قابلتوجهی با مهندسی نفت وجود دارد، اما در بسیاری از حوزههای مرتبط با مهندسی نفت، چنین جایگزینی به همین سادگی امکانپذیر نیست یعنی نمیتوان این وظایف را به دیگر مهندسین سپرد.
سؤال دوم
آیا همچنان میتوان مسیرهای اصلی مهندسی نفت را در حوزههایی مانند حفاری، بهرهبرداری، مهندسی مخزن و اکتشاف خلاصه کرد، یا صنعت به سمت تخصصها و مسیرهای جدیدتری حرکت کرده است؟ چه موقعیتهای شغلی جدیدی خلق شدهاند؟
چرخه اصلی صنعت نفت همچنان بر پایه اکتشاف، حفاری، بهرهبرداری و مهندسی مخزن استوار است؛ اما با ظهور چالشهای جدید، این حوزهها نیز روزبهروز تخصصیتر میشوند.
برای نمونه، علوم زمین میتواند در عملیات حفاری مورد استفاده قرار گیرد؛ دانش سیالات و مکانیک در حوزه بهرهبرداری نقش مهمی پیدا میکند؛ علوم کامپیوتر میتوانند در شناخت و مدیریت مخازن به کار گرفته شوند و هوش مصنوعی نیز قابلیت آن را دارد که تقریباً در تمام این حوزهها وارد شود.
از سوی دیگر، باید توجه داشت که ما با یک سیستم طبیعی و پیچیده کار میکنیم. در زیر زمین، موجودی جوان و پرانرژی یعنی نفت وجود دارد که میخواهیم آن را بشناسیم و برای تولید محصولات دیگر استخراجش کنیم. این سیستم در طول زمان تغییر میکند و با چالشهای مختلفی مواجه میشود. از آنجا که تاریخ بهرهبرداری صنعتی بشر از نفت در مقایسه با عمر زمین بسیار کوتاه است، بسیاری از چالشهایی که امروز با آنها مواجهیم همچنان جدید و ناشناختهاند.
در کنار مسیرهای سنتی، حوزههایی مانند ذخیرهسازی انرژی، ذخیرهسازی کربن و انرژی زمینگرمایی نیز در حال گسترشاند. بهویژه انرژی زمینگرمایی میتواند بهعنوان یکی از منابع پاک و قابلاستفاده آینده مورد توجه قرار گیرد.
با توجه به آشنایی یک مهندس نفت با حرکت سیالات در محیط متخلخل، او حتی میتواند وارد علوم زیستی و سلامت بشود؛ مانند روش های بهبود انتقال دارو در بدن انسان که محیطی متخلخل است.
سؤال سوم
مهمترین مسیرهای شغلی که یک فارغالتحصیل این رشته میتواند وارد آنها شود چیست؟
مسیر شغلی یک دانشجوی مهندسی نفت الزاماً به یک مسیر خطی و سنتی محدود نمیشود. دانشجو میتواند پس از ورود به دانشگاه، در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تحصیل کند و در کنار آموزش دانشگاهی، از ظرفیت گسترده آموزشهای مجازی، نرمافزارها، دورههای تخصصی و ارتباط مستقیم با متخصصان استفاده کند.
پس از مقطع کارشناسی، یک مهندس نفت میتواند بهعنوان نیروی کارشناسی وارد شرکتهای نفتی شود و در بخشهای عملیاتی فعالیت کند؛ برای مثال در میدان نفتی، عملیات مانیتورینگ و تهیه گزارش انجام دهد یا در محل دکل حفاری حضور داشته باشد و بر عملیات نظارت کند.
با کسب تجربه و مهارتهای تخصصی، مسیرهای حرفهای متنوعتری نیز پیش روی او قرار میگیرد. برای مثال، فردی که در مقطع کارشناسی ارشد تخصص بیشتری کسب کرده است، میتواند وارد حوزههایی مانند اسیدکاری چاههای نفتی و تحریک چاه شود. همچنین فردی که تا مقطع دکتری ادامه تحصیل میدهد، میتواند وارد فعالیتهای پژوهشی و واحدهای تحقیق و توسعه شرکتها شود.
اما مسیرهای بینرشتهای نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. یک مهندس نفت میتواند در کنار دانش تخصصی خود، حوزههایی مانند کارآفرینی، هوش مصنوعی، اقتصاد، حقوق، مدیریت و صنایع را نیز بیاموزد.
برای مثال، یک مهندس نفت که دانش اقتصادی نیز دارد، میتواند برای شرکتهای نفتی برنامهریزی اقتصادی انجام دهد و در برخی موقعیتها ارزش بیشتری نسبت به فردی داشته باشد که صرفاً اقتصاد خوانده است؛ زیرا علاوه بر دانش اقتصادی، ماهیت فنی صنعت را نیز درک میکند. همین موضوع در حوزههایی مانند بیمه و مدیریت ریسک نیز صدق میکند.
بنابراین، توصیه مهم این است که دانشجویان، بهویژه دانشجویان دانشگاه شریف، خود را به انجام کارهای روتین محدود نکنند و از ظرفیتهای بینرشتهای دانشگاه استفاده کنند. میتوان این حوزهها را بهعنوان یک رشته یا مهارت مکمل در کنار مهندسی نفت دنبال کرد؛ چه از طریق ماینورکردن و یا چه از طریق انتخاب موضوعات بین رشته ای برای پروژه و پایاننامه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری.
موضوعاتی مانند مدیریت مالی، پشتیبانی و کارآفرینی در صنعت نفت و مدیریت ریسک میتوانند نمونههایی از همین مسیرهای جدید باشند.
سؤال چهارم
آیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است؟ کدام مهارتهای فنی و نرم برای ورود به بازار کار و موفقیت حرفهای یک مهندس نفت ضروری هستند؟
مهارت، از خود مدرک مهمتر است. البته مهارت صرفاً به معنای تسلط بر یک نرمافزار تخصصی نیست. آشنایی با نرمافزارها اهمیت زیادی دارد، اما مهارتهای انسانی و ارتباطی نیز نقشی تعیینکننده در موفقیت حرفهای دارند.
دانشجوی دانشگاهی مانند شریف، در محیطی قرار دارد که هزاران دانشجوی با سطح علمی و فرهنگی بالا در کنار او حضور دارند. توانایی برقراری ارتباط مؤثر با این افراد، ایجاد شبکه ارتباطی و شکل دادن به روابط حرفهای، خود یک مهارت مهم است.
دانشگاه فقط محل کسب دانش نیست؛ میتواند محل پیدا کردن دوستان، همکاران و حتی شرکای تجاری آینده نیز باشد.
دانشجویان همچنین میتوانند از دروس دانشکدههای دیگر استفاده کنند و با استادانی از حوزههای مختلف ارتباط بگیرند. حتی ارتباط با استادان و متخصصان خارج از حوزه مهندسی نفت میتواند افق فعالیتهای حرفهای آنان را گستردهتر کند.
سؤال پنجم
دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟
از سال دوم دانشگاه، معمولاً دروس عمومی و چالشی اولیه تا حد زیادی پشت سر گذاشته میشوند و دروس تخصصی آغاز میشوند. از همین مرحله میتوان ارتباط با صنعت نفت را آغاز کرد.
برای این کار الزاماً به امکانات پیچیدهای نیاز نیست؛ گاهی تنها چیزی که لازم است، کمی جسارت، کنجکاوی و بلندپروازی است.
دانشجو میتواند در کلاسهای تخصصی از استاد بخواهد مسائل صنعتی را نیز مطرح کند و تلاش کند دروس دانشگاهی را با مسائل واقعی صنعت پیوند دهد. برای مثال، در یکی از پروژههای درس موازنه انرژی، دانشجویان موظف بودند میزان آب سدها را برای شهرهای مختلف بررسی کنند و برای انجام این کار ناچار شدند با سازمانها و ادارات مرتبط، از جمله اداره آب، ارتباط برقرار کنند. جمع دیگری از همین دانشجو های جدیدالورود به موضوع بهینه سازی مصرف گاز از طریق جایگزینی بخاری های کم بازده با سیستم های پربازده پرداخته شد و با جمعآوری اطلاعات از ادارات شهر های مختلف به پیشنهادات خوبی در این زمینه دست یافتند که میتواند حتی در سطح ملی استفاده شود.
حتی اگر استادان بهصورت مستقیم چنین پروژههایی را تعریف نکنند، دانشجو میتواند خودش سؤال کند و درخواست کند مسائل واقعی صنعت نیز در کلاس مطرح شوند.
در نهایت، این تجربهها میتوانند در قالب کارآموزی، پروژه کارشناسی و فعالیتهای پژوهشی تکمیل شوند. دانشجو میتواند موضوعی را انتخاب کند که به آن علاقه دارد و سپس با همگروهی مناسب یا حتی یک شرکت مرتبط با همان حوزه همکاری کند.
بنابراین، لازم نیست دانشجو منتظر بماند تا وارد صنعت شود و سپس با مسائل واقعی آن آشنا شود. میتوان از همان سالهای ابتدایی، مسائل و چالشهای صنعت را شناسایی کرد و روی آنها کار کرد.
در این مسیر، کارآموزی، پروژههای دانشگاهی، شبکه دوستان و همگروهیها میتوانند تأثیر بسیار زیادی بر آینده شغلی داشته باشند.
سؤال ششم
آیا بین مسیرهای شغلی فارغالتحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابلتوجهی وجود دارد؟
برای یک دانشجوی شریف، توصیه نمیشود که هدف نهایی خود را صرفاً تبدیل شدن به یک کارمند دولتی قرار دهد. البته ورود به یک شرکت نفتی دولتی، کسب تجربه و آشنایی با صنعت میتواند در ابتدای مسیر مفید باشد؛ اما این تجربه میتواند سکوی پرتابی برای ورود به بخش خصوصی، مدیریت یا حتی راهاندازی یک کسبوکار فناورانه باشد.
در شرکتهای دولتی، به دلیل ساختار سازمانی، ممکن است فرصت رشد و انجام کارهای بزرگ و نوآورانه محدودتر باشد. در مقابل، شرکتهای خصوصی معمولاً فضای بیشتری برای ایدهپردازی، پذیرش مسئولیت و پیشرفت سریعتر فراهم میکنند.
یک فرد توانمند میتواند در یک شرکت خصوصی با ارائه ایدههای جدید، مسئولیت یک واحد را بر عهده بگیرد و در ادامه به سمتهای مدیریتی ارتقا پیدا کند. با این حال، هدف بلندمدت میتواند فراتر از این باشد: ایجاد یک شرکت مستقل و ارائه خدمتی جدید به صنعت.
برای مثال، شرکتهای E&P در کشور در کنار ساختار سنتی صنعت نفت شکل گرفتهاند و در حال فعالیت در میادین نفتی هستند. فعالیت در این شرکتها به ترکیبی از دانش فنی، حقوقی، اقتصادی و مدیریت ریسک نیاز دارد. فردی که علاوه بر مهندسی نفت، در حوزههای حقوق، اقتصاد و ریسک نیز مهارت داشته باشد، میتواند در چنین محیطهایی مزیت قابلتوجهی ایجاد کند.
سؤال هفتم
آیا ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری برای موفقیت شغلی ضروری است؟
اگر دانشجویان بتوانند بین مقاطع تحصیلی یعنی بین کارشناسی و کارشناسی ارشد یا به ویژه کارشناسی ارشد و دکتری، تجربه کاری کسب کنند، این تجربه بسیار ارزشمند خواهد بود.
در عین حال، بهتر است هر مقطع تحصیلی در زمان منطقی خود به پایان برسد و دانشجو از طولانی کردن غیرضروری دوره تحصیل پرهیز کند. برای مثال، اگر یک دوره کارشناسی ارشد به دو سال زمان نیاز دارد، منطقی نیست که دانشجو سه سال از مسیر حرفهای خود را صرف آن کند.
در واقع، ادامه تحصیل زمانی بیشترین ارزش را دارد که در کنار آن، تجربه عملی و حرفهای نیز شکل بگیرد.
سؤال هشتم
بازار کار این رشته در پنج تا ده سال آینده چگونه تغییر خواهد کرد؟
به نظر میرسد کشور همچنان چارهای جز تولید نفت و استفاده از منابع نفت و گاز خود ندارد. در حال حاضر، روزانه حدود 100 تا 130 میلیون لیتر بنزین و تقریباً همین میزان گازوئیل مورد نیاز است و در کنار آن، حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون مترمکعب گاز تولید و مصرف میشود.
کشوری با جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر که بخش بزرگی از آن جمعیت فعال است، همچنان به انرژی برای زندگی، تولید و حرکت چرخهای اقتصادی خود نیاز دارد. بنابراین، تولید نفت و گاز همچنان اهمیت خود را حفظ خواهد کرد.
حتی در شرایط فشار و تحریم نیز میتوان با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، دانش موجود و تجربه متخصصان کشور، مسیر تولید و توسعه را ادامه داد. ایران بیش از یک قرن تجربه در صنعت نفت دارد و این تجربه سرمایهای ارزشمند است.
گاهی نوعی خودکمبینی در میان دانشجویان شکل میگیرد و تصور میشود ایران در بسیاری از فناوریها فاقد توانمندی است؛ در حالی که در برخی حوزهها، کشور تجربهای بسیار ارزشمند دارد. برای مثال، ایران در زمینه تزریق گاز به مخازن نفتی از کشورهای پیشرو محسوب میشود و چندین دهه تجربه در این زمینه دارد. این موضوع بخصوص با در نظر گرفتن موضوعات جدید ذخیره سازی کربن انرژی در زیر زمین جذابیت بیشتری دارد.
از سوی دیگر، کشورهای پیرامون ایران، بهویژه در غرب و جنوبغربی و منطقه خلیج فارس، از تولیدکنندگان نفت و گاز هستند. اگر ارتباطات اقتصادی و حرفهای میان کشورها توسعه پیدا کند، نیروی متخصص ایرانی میتواند مزیت قابلتوجهی داشته باشد؛ زیرا هم به منطقه نزدیک است، هم تجربه ارزشمند نفت و گاز دارد و هم هزینه نیروی انسانی آن در مقایسه با بسیاری از بازارهای بینالمللی رقابتی است.
در کنار این ظرفیتها، بسیاری از متخصصان و فارغالتحصیلان ایرانی در صنعت نفت و گاز در نقاط مختلف جهان فعالیت میکنند. این پراکندگی خود نشان میدهد که مهارتهای مهندسی نفت قابلیت انتقال به بازارهای مختلف را دارند.
سؤال نهم
برای دانشجویی که علاقهمند به فعالیت در شرکتهای بینالمللی نفت و گاز است، چه مسیری پیشنهاد میکنید؟
برای ورود به شرکتهای بینالمللی، مهارتهای بینرشتهای اهمیت بسیار زیادی دارند. زبان، توانایی برقراری ارتباط، مهارت ارائه و پرزنت کردن، تسلط بر نرمافزارهای تخصصی و مهارتهای آزمایشگاهی از جمله توانمندیهایی هستند که میتوانند یک دانشجو را برای حضور در محیطهای بینالمللی آماده کنند.
همچنین تجربه کاری در داخل کشور میتواند یک مزیت باشد. ایران کشوری با سابقه طولانی در صنعت نفت و گاز است و تجربهای که فرد در این محیط به دست میآورد، در بسیاری از موارد قابلیت انتقال به محیطهای بینالمللی را دارد.
بنابراین، دانشجو نباید تصور کند که برای ورود به یک شرکت بینالمللی، تجربه داخل کشور بیارزش است؛ برعکس، تجربه واقعی صنعت میتواند یکی از نقاط قوت رزومه او باشد.
سؤال دهم
آیا فارغالتحصیل این رشته میتواند به جای استخدام شدن، کسبوکار یا فعالیت حرفهای مستقل خود را ایجاد کند؟
بله. مهندسی نفت تنها به استخدام در شرکتهای نفتی محدود نمیشود و ظرفیتهای متنوعی برای فعالیت مستقل و کارآفرینی دارد.
یک فارغالتحصیل میتواند بر اساس تخصص خود در حوزههایی مانند آموزش، خدمات نرمافزاری، فناوریهای نوین، خدمات آزمایشگاهی و انتقال فناوری کسبوکار ایجاد کند.
همچنین میتوان از ظرفیت ارتباط با کشورهای دیگر برای انتقال فناوریهای مورد نیاز صنعت به داخل کشور استفاده کرد. اگرچه محدودیتها و تحریمهایی وجود دارد، اما امکان همکاری با کشورهایی که در حوزه نفت و گاز از توانمندی بالایی برخوردارند نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، مهم این است که دانشجو از همان دوران دانشگاه تنها به گرفتن مدرک فکر نکند؛ بلکه تلاش کند دانش، مهارت، تجربه، ارتباطات و ایدههای خود را همزمان توسعه دهد.
سخن پایانی
در پایان باید بر یک نکته مهم تأکید کرد: دانشجویان، در کنار پیش بردن مسیر دانشگاهی خود، باید از حداکثر تواناییها و امکاناتی که در اختیارشان قرار گرفته استفاده کنند. دانشگاه تنها محل درس خواندن نیست؛ فرصتی برای ساختن آینده است.
حتی ارتباطاتی که در دوران دانشجویی شکل میگیرند اهمیت زیادی دارند. دوستی که امروز در کنار شما در یک کلاس یا پروژه حضور دارد، ممکن است فردا به شریک حرفهای، همکار یا بنیانگذار یک کسبوکار تبدیل شود. بنابراین، انتخاب دوستان و ساختن شبکهای از افراد توانمند، بخشی از سرمایهگذاری برای آینده است.
و در کنار همه اینها، چیزی که بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم، انرژی مثبت و روحیه ساختن است.
درست است که امروز شرایط دشواری را تجربه میکنیم و مشکلات متعددی پیش روی کشور وجود دارد؛ اما تاریخ بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان، از آلمان و چین گرفته تا کره، نشان میدهد که ملتها میتوانند از دل جنگها، بحرانها و دشواریهای بزرگ عبور کنند و دوباره مسیر توسعه را در پیش بگیرند.
ما نیز کشوری بزرگ و قدرتمند با منابع طبیعی، نیروی انسانی متخصص و تجربهای طولانی در صنعت نفت و گاز هستیم. بنابراین، باید خود را برای روزهای بهتر و برای مدیریت شرایط پس از بحران آماده کنیم.
آینده را کسانی خواهند ساخت که در روزهای دشوار، به جای تسلیم شدن در برابر شرایط، دانش خود را افزایش دهند، مهارت بیاموزند، ارتباط بسازند، ایدهپردازی کنند و برای ساختن فردای بهتر آماده باشند.