درباره جایگاه مهندسی نفت و زمین انرژی، آینده صنعت و مسیرهای شغلی
تهیه کننده: نیکا محسنی، دانشجوی وروردی 1403 کارشناسی رشته "مهندسی نفت و زمین انرژی"
اگر بخواهید رشته «مهندسی نفت و زمین انرژی» را برای یک دانشجوی سال اول توضیح دهید، این رشته دقیقاً چه مسئلهای را در صنعت انرژی حل میکند و یک مهندس نفت چه نقشی در صنعت دارد؟
رشته مهندسی نفت و زمین انرژی، برخلاف تصور رایج، تنها به مطالعه و استخراج نفت و گاز محدود نمیشود. دانشجویان و فارغالتحصیلان این رشته باید بتوانند هم منابع انرژی فسیلی، اعم از نفت و گاز، و هم منابع غیرفسیلی زیرزمینی را شناسایی، مطالعه و ارزیابی کنند. در سالهای اخیر، موضوعاتی همچون هیدروژن طبیعی، منابع زمینانرژی و حتی برخی منابع ناشناخته زیرزمینی نیز به حوزههای مهم پژوهشی این رشته افزوده شدهاند. جنبه های محیط زیستی و بین رشتهای هم اهمیت بسیاری در این رشته دارد.
یک فارغالتحصیل این رشته میتواند در زمینههایی همچون اکتشاف منابع، ارزیابی مخازن، بهینهسازی تولید و انتخاب روشهای مناسب برای برداشت از منابع زیرزمینی فعالیت کند. در واقع، نقش مهندس نفت آن است که با تکیه بر دانش مهندسی و شناخت رفتار مخازن و محیطهای زیرزمینی، راهکارهایی برای شناسایی بهتر منابع و بهرهبرداری بهینه، اقتصادی و پایدار از آنها ارائه دهد.
آیا همچنان میتوان مسیرهای اصلی مهندسی نفت را در حوزههایی مانند حفاری، بهرهبرداری، مهندسی مخزن و اکتشاف خلاصه کرد، یا صنعت به سمت تخصصها و مسیرهای جدیدتری حرکت کرده است؟
برای آنکه فردی بتواند بر مهندسی نفت اشراف پیدا کند، همچنان لازم است با حوزههای اصلی این رشته آشنا باشد؛ از جمله مهندسی مخزن، شناخت سیستمهای محیط متخلخل که منابع انرژی در آنها قرار دارند، روشهای حفاری برای دسترسی به سازندهای زیرزمینی و همچنین روشهای مختلف بهبود تولید از چاهها.
تا زمانی که به مهندسی نفت و زمین انرژی نیاز داشته باشیم، این تخصصهای اصلی نیز مورد نیاز خواهند بود. با این حال، مسیرهای شغلی این رشته دیگر به همین حوزهها محدود نمیشوند. مهندسی نفت ماهیتی عمیقاً بینرشتهای دارد و موفقیت در آن، مستلزم توجه جدی به دانشها و فناوریهای مرتبط با رشتههای دیگر است.
مسائل زیستمحیطی، سیستمهای زیرزمینی انرژی، علوم داده و هوش مصنوعی، علوم کامپیوتر، اتوماسیون و بسیاری از حوزههای نوظهور، امروز بیش از گذشته با مهندسی نفت پیوند خوردهاند. اگر بخواهیم یک منبع زیرزمینی را بهطور کامل مطالعه کنیم، دانش مهندسی نفت بهتنهایی کافی نیست و در کنار آن، به دانش مهندسی عمران و سازه، مکانیک، شیمی، برق و الکترونیک، علوم داده، مهندسی انرژی، مدیریت، مهندسی صنایع و سیستمها و بسیاری از حوزههای دیگر نیاز خواهیم داشت.
از این منظر، میتوان گفت مهندسی نفت نهتنها در چهار حوزه اصلی خود، بلکه در طیف گستردهای از حوزههای بینرشتهای نیز به دانش و تخصص نیاز دارد.
مهمترین مسیرهای شغلی که یک فارغالتحصیل این رشته میتواند وارد آنها شود چیست؟
با توجه به تحولات گستردهای که در سالهای اخیر در سطح جهان رخ داده است، عنوان و محتوای رشته مهندسی نفت در دانشگاه صنعتی شریف نیز به «مهندسی نفت و زمین انرژی» تغییر کرده است. این تغییر نام صرفاً یک تغییر عنوان نیست؛ بلکه نشاندهنده گسترش افقهای این رشته و فراهم شدن زمینههای تازه برای فعالیتهای حرفهای، پژوهشی، بینرشتهای، بیندانشگاهی و بینالمللی است.
اگر بخواهیم مسیرهای شغلی را بررسی کنیم، بخشی از آنها کاملاً شناختهشدهاند؛ برای مثال، صنایع نفت، شرکت ملی نفت و شرکتهای تابعه آن که بهصورت سنتی بخش مهمی از بازار کار این رشته را در اختیار داشتهاند.
با این حال، همواره به دانشجویان و فارغالتحصیلان توصیه میکنم که نگاه خود را تنها به بخش دولتی محدود نکنند. ظرفیت استخدامی دولت محدود است و به همین دلیل، توجه به بخش خصوصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. خوشبختانه در کشور ما نیز شرکتهای خصوصی فعال در حوزه نفت و زمین انرژی بسیار گسترده شدهاند.
امروزه شرکتهای متعددی در زمینه مطالعات میادین، خدمات مهندسی، تأمین تجهیزات، آزمایشهای آزمایشگاهی، خدمات نرمافزاری و طراحی و ساخت تجهیزات فعالیت میکنند. در کنار آنها، شرکتهای دانشبنیان نیز در سالهای اخیر نقش پررنگی پیدا کردهاند. بسیاری از تجهیزاتی که در گذشته عمدتاً وارداتی بودند و به دلیل تحریمها دسترسی به آنها دشوار بود، اکنون توسط شرکتهای داخلی در حال بومیسازی هستند.
برای مثال، میتوان به تجهیزات و سامانههای مربوط به سیلابزنی، تجهیزات آزمایشگاهی مرتبط با خواص سیالات و PVT، سیستمهای درونچاهی، انواع شیرها، ولوها، چوکها، تیوبینگها و پکرها و همچنین تجهیزات لاگینگ درونچاهی اشاره کرد.
در کنار تجهیزات، شرکتهای دانشبنیان وارد حوزه تولید مواد شیمیایی و افزودنیهای مورد استفاده در سیالات حفاری، سیمانکاری پشت جداریها، روشهای ازدیاد برداشت، اسیدکاری، شکاف هیدرولیکی و سایر فرایندهای صنعت نفت نیز شدهاند.
به همین دلیل، میتوان گفت صنعت نفت در ایران از نظر گستردگی و تنوع زمینههای اشتغال، همچنان یکی از بزرگتریم و مهمترین صنایع کشور است و فرصتهای شغلی آن بسیار گستردهتر از چیزی است که بسیاری از دانشجویان تصور میکنند.
از سوی دیگر، حوزههای جدیدی نیز در حال شکلگیری هستند؛ از جمله زمینانرژی، هیدروژن، انرژیهای پاک و کمکربن و انرژی زمینگرمایی. در سالهای اخیر، فعالیتهایی نیز برای توسعه پروژههای زمینگرمایی در کشور، از جمله در مشکینشهر، انجام شده است. در چنین پروژههایی میتوان از گرمای زیرزمین برای تولید بخار، به حرکت درآوردن توربینها و در نهایت تولید انرژی استفاده کرد.
یکی دیگر از حوزههای مهم، جذب، استفاده و ذخیرهسازی دیاکسیدکربن یا CCUS است. این حوزه از یک سو میتواند در کاهش انتشار آلایندهها و مقابله با گرمایش زمین نقش داشته باشد و از سوی دیگر، امکان استفاده از CO₂ در فرایندهای ازدیاد برداشت نفت را فراهم میکند. به این ترتیب، یک فناوری میتواند همزمان چند هدف را دنبال کند.
اگرچه این حوزهها هنوز در کشور به بلوغ صنعت نفت سنتی نرسیدهاند، اما با توجه به افزایش نیاز به ازدیاد برداشت از مخازن قدیمی، ضرورت کاهش انتشار کربن و جایگاه ایران بهعنوان یکی از کشورهای بزرگ تولیدکننده کربن، انتظار میرود اهمیت آنها در سالهای آینده افزایش یابد.
بنابراین، زمین انرژی را باید یکی از حوزههای روبهرشد آینده دانست؛ حوزهای که میتواند برای فارغالتحصیلان فرصتهای جدیدی در بخشهای صنعتی، پژوهشی و فناورانه ایجاد کند.
آیا برای ورود به بازار کار، صرفاً داشتن مدرک این رشته کافی است؟ کدام مهارتهای فنی و نرم برای ورود به بازار کار و موفقیت حرفهای یک مهندس نفت ضروری هستند؟
از آنجا که مهندسی نفت یک رشته مهندسی است، برخورداری از دانش نظری و فنی بهتنهایی کافی نیست. آنچه یک مهندس را از صرفاً یک دانشآموخته دانشگاهی متمایز میکند، توانایی و مهارت او در بهکارگیری دانش برای حل مسائل واقعی صنعت است.
در کنار مهارتهای فنی که دانشجویان در دوران کارشناسی فرا میگیرند، مهارتهای حرفهای و نرم نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. حتی در بسیاری از موارد، این مهارتها میتوانند پیششرط استخدام فرد در یک شرکت باشند.
زمانی که خودم برای استخدام در شرکت Shell اقدام میکردم، توجه شرکت به مهارتهای حرفهای و فردی بسیار جدی بود و حتی پیش از بررسی عمیق تواناییهای علمی، درباره این مهارتها سؤال میشد. بنابراین، مهارتهای نرم را باید نه یک ویژگی جانبی، بلکه یکی از ارکان اصلی موفقیت حرفهای دانست.
از مهمترین این مهارتها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
حل مسئله (Problem Solving)
مهندس باید بتواند مسائل پیچیده را شناسایی، تحلیل و برای آنها راهکار مناسب پیدا کند.
تفکر انتقادی و خلاق (Critical & Creative Thinking)
فرد باید بتواند دادهها و اطلاعات را بهدرستی تحلیل کند، روابط میان آنها را تشخیص دهد و در صورت امکان، راهکارهای نوآورانه ارائه کند.
کار تیمی (Teamwork)
بخش قابل توجهی از پروژههای صنعتی بهصورت گروهی انجام میشود و توانایی تعامل مؤثر با اعضای تیم اهمیت فراوانی دارد.
مهارتهای ارتباطی (Communication Skills)
یک مهندس باید بتواند دانش و ایدههای خود را بهصورت روشن و مؤثر منتقل کند. سخنرانی، ارائه، مذاکره و برقراری ارتباط حرفهای از جمله این مهارتها هستند.
مهارتهای نوشتاری (Writing Skills)
تهیه گزارشهای فنی، مستندات علمی، گزارشهای سرویس، مقالات و سایر اسناد تخصصی بخش مهمی از فعالیت حرفهای یک مهندس است.
مهارتهای ارائه (Presentation Skills)
توانایی ارائه اطلاعات، بهویژه با استفاده صحیح از ابزارهای بصری، در محیطهای دانشگاهی و صنعتی بسیار اهمیت دارد.
مهارتهای سازمانی (Organizational Skills)
فرد باید بتواند در یک سازمان، ساختار، مقررات و سلسلهمراتب آن را بشناسد، جایگاه خود را بهدرستی درک کند و شیوه تعامل حرفهای با مدیران، همکاران و زیردستان را بیاموزد.
رهبری (Leadership)
کسی که قصد دارد در آینده به جایگاههای مدیریتی برسد یا حتی کسبوکار خود را راهاندازی کند، باید توانایی هدایت افراد و ایجاد هماهنگی میان اعضای تیم را داشته باشد.
مدیریت زمان (Time Management)
این مهارت بهویژه در مدیریت پروژهها و انجام بهموقع وظایف اهمیت زیادی دارد.
مذاکره (Negotiation)
در محیطهای صنعتی، بهخصوص هنگام انعقاد قراردادها و تعامل میان شرکتها، توانایی مذاکره یک مهارت بسیار ارزشمند است.
علاوه بر این موارد، آشنایی نسبی با مسائل قراردادی و حقوقی نیز میتواند بسیار مفید باشد. برای مثال، در ثبت شرکت، قراردادهای استخدامی، قراردادهای تأمین یا فروش و بسیاری از تعاملات تجاری، ناآگاهی از مفاد و شرایط قرارداد ممکن است خسارتهای جدی به همراه داشته باشد.
در نهایت، مهارتهای کارآفرینی و کسبوکار یا Business Skills نیز برای افرادی که قصد دارند در آینده کارآفرین شوند، اهمیت ویژهای دارند.
نکته مهم این است که بسیاری از این مهارتها Transferable Skills یا مهارتهای قابل انتقال هستند؛ یعنی میتوان آنها را آموخت، تمرین کرد و در دورههای آموزشی مختلف توسعه داد.
به نظر شما دانشجوی این رشته از چه سالی باید برای ورود به بازار کار آماده شود؟
دنیایی که امروز در آن زندگی میکنیم، با چند دهه گذشته تفاوت زیادی دارد و سرعت تحولات علمی و فناوری بسیار بالا رفته است. به همین دلیل، پیشبینی اینکه بازار کار چهار یا پنج سال آینده دقیقاً چه شکلی خواهد داشت، کار سادهای نیست.
ممکن است دانشی که دانشجو امروز فرا میگیرد، چند سال بعد کاربرد کمتری داشته باشد یا فناوریها و علوم جدیدی وارد صنعت شوند که آشنایی با آنها برای ادامه فعالیت حرفهای ضروری باشد.
با وجود این، توصیه من به دانشجویان این است که در هر شرایطی، ابتدا پایههای علمی رشته خود را بهخوبی فرا بگیرند و بر مبانی و مفاهیم نظری مسلط شوند.
در کنار آن، بهتر است از همان سالهای ابتدایی دانشگاه، مهارتهای حرفهای و غیرتخصصی خود را تقویت کنند و یادگیری این مهارتها را به بعد از فارغالتحصیلی موکول نکنند.
فعالیت در تشکلهای دانشجویی، انجمنهای علمی، فعالیتهای تیمی، شرکت در مسابقات، کنفرانسها و رویدادهای علمی و حرفهای، همگی میتوانند فرصت مناسبی برای تمرین این مهارتها باشند.
دانشگاه را باید محیطی برای تمرین، تجربه و حتی آزمون و خطا دانست. زمانی که فرد وارد صنعت میشود، دیگر فرصت تمرین به آن معنا وجود ندارد و از او انتظار میرود که آمادگی لازم برای انجام وظایف حرفهای را داشته باشد.
بنابراین، هدف اصلی دانشجو نباید صرفاً پیدا کردن شغل باشد؛ بلکه باید تلاش کند به فردی ماهر تبدیل شود؛ یعنی کسی که بتواند دانش خود را در حل مسائل واقعی صنعت به کار بگیرد.
از سوی دیگر، بهروز بودن نیز اهمیت زیادی دارد. دانشجو باید تحولات جدید حوزه تخصصی خود و حوزههای مرتبط را دنبال کند؛ حوزههایی مانند علوم داده، هوش مصنوعی، محیط زیست و فناوریهای جدید انرژی.
البته توصیه نمیکنم دانشجویان از همان سالهای ابتدایی، بازار کار را به اولویت اصلی خود تبدیل کنند؛ زیرا ممکن است این موضوع به روند تحصیلی و یادگیری علمی آنها آسیب بزند. بهتر است تمرکز اصلی بر تبدیل شدن به یک دانشجوی توانمند باشد و در عین حال، فرصتهای شغلی و صنعتی موجود نیز مورد توجه قرار گیرند.
اگر فرصتی مانند کارآموزی یا کوآپ، مشارکت در یک پروژه صنعتی یا همکاری با استادی که با صنعت در ارتباط است، بدون لطمه زدن به تحصیل فراهم شد، استفاده از آن میتواند بسیار ارزشمند باشد. حتی دانشجویانی داشتهایم که عملکرد خوبشان در دوره کارآموزی باعث شده همان شرکت پس از فارغالتحصیلی آنها را استخدام کند.
آیا بین مسیرهای شغلی فارغالتحصیلان این رشته در بخش خصوصی، دولتی، دانشگاهی و پژوهشی تفاوت قابلتوجهی وجود دارد؟
پیش از آنکه فرد تصمیم بگیرد در کدام بخش مشغول به کار شود، بهتر است ابتدا شناخت مناسبی از خود داشته باشد. دانشجو باید بداند چه تواناییهایی دارد، به چه فعالیتهایی علاقهمند است، چه چیزهایی برایش لذتبخش یا ناخوشایند است و در چه محیطی میتواند بهترین عملکرد را داشته باشد.
آزمونهای شخصیتشناسی، تیپ شخصیتی و روانشناختی (مانند DISC و MBTI) نیز میتوانند تا حدودی در این مسیر کمککننده باشند؛ نه برای اینکه مشخص کنند کدام شخصیت «خوب» یا «بد» است، بلکه برای آنکه فرد شناخت دقیقتری از ویژگیها و ترجیحات خود پیدا کند.
اگر فرد در مسیری شغلی قرار گیرد که با علایق و ویژگیهایش سازگار نباشد، شاید در کوتاهمدت بتواند آن را تحمل کند، اما در بلندمدت ادامه دادن آن مسیر دشوار خواهد شد.
از این رو، تقریباً تمام مسیرهای شغلی این رشته میتوانند ارزشمند باشند و هرکدام نیز نیازهای خاص خود را دارند. تفاوت اصلی را اغلب تواناییها، علایق و روحیات فرد تعیین میکنند.
مهندسی نفت و زمین انرژی نیز حوزهای بسیار گسترده است و فرصتهای شغلی فراوانی دارد. مشکل اینجاست که بسیاری از دانشجویان تنها فرصتهای استخدامی شرکت ملی نفت یا سایر شرکتهای دولتی را میبینند و در نتیجه، فرصتهای جذاب بخش خصوصی، شرکتهای دانشبنیان، خدمات مهندسی، پژوهش و فناوری را از دست میدهند. در کنار این تاسیس شرکت و کارافرینی توسط فارغ التحصیلان بیش از پیش اهمیت دارد.
چه فرصتهای شغلی در بخش دولتی، سازمانهای عمومی و نهادهای وابسته به دولت برای فارغالتحصیلان این رشته وجود دارد؟
فرصتهای استخدامی در شرکتهای دولتی، با توجه به سیاستهای کوچکسازی دولت، در سالهای اخیر محدودتر شدهاند. با این حال، همچنان موقعیتهایی از طریق مسیرهای استخدامی، آزمونها و سازوکارهای رسمی جذب نیرو وجود دارد.
صنعت نفت بسیار گسترده است و فارغالتحصیلان میتوانند در بخشهای مختلف زنجیره صنعت فعالیت کنند.
در بخش بالادستی (Upstream)، فرصتهایی در حوزههای اکتشاف و توسعه، مطالعات میدان، مطالعات توسعه مخازن، روشهای مختلف تولید از مخازن، حفاری، تولید و مهندسی مخزن وجود دارد. این بخش مناسبترین محل برای کار و فعالیت علمی فارغ التحصیلان مهندسی نفت است.
در بخش میاندستی (Midstream)، زمینههایی مانند فرآورش تولیدات چاهها، تأسیسات سرچاهی و انتقال محصولات مطرح هستند.
در بخش پاییندستی (Downstream) نیز فرصتهایی در پالایشگاهها، پتروشیمیها و زنجیرههای مرتبط با آنها وجود دارد؛ هرچند این بخشها تا حدودی از حوزه تخصصی اصلی مهندسی نفت فاصله میگیرند.
در کنار تخصص فنی، برخی فارغالتحصیلان نیز به دلیل برخورداری از تواناییهای مدیریتی و ارتباطی مناسب، به سمتهای مدیریتی یا مسئولیتهای بخش تحقیق و توسعه (R&D) در شرکتها رسیدهاند.
توصیه من این است که دانشجویان در سالهای دانشگاه تلاش کنند فردی چندبعدی باشند. دوران دانشگاه، زمان مناسبی برای آزمون و خطا، یادگیری تعامل با دیگران، شبکهسازی و کشف تواناییهای فردی است.
دانشجویی که فقط درس میخواند و صرفاً برای امتحان آماده میشود، لزوماً برای بازار کار امروز آماده نیست. توسعه مهارتهای حرفهای، فعالیت در تشکلها و انجمنهای دانشجویی نیز میتواند به ایجاد ارتباطات حرفهای و شبکهسازی کمک کند و حتی در برخی موارد، مستقیماً به فرصت شغلی منجر شود.
شرکتهای E&P، شرکتهای خدمات نفتی و شرکتهای دانشبنیان چه فرصتهایی برای فارغالتحصیلان مهندسی نفت ایجاد میکنند؟
فرصتهای موجود در این شرکتها بسیار گسترده است. در کشور، شرکتهای با مجوز E&P متعددی در بخشهای خصوصی و دولتی فعالیت میکنند و برخی از آنها در زمینه اکتشاف و توسعه میدانها فعال هستند. این شرکتها میتوانند مقصد مناسبی برای بسیاری از فارغالتحصیلان مهندسی نفت باشند.
در کنار آنها، شرکتهای دانشبنیان نیز در زمینه تولید نرمافزارها و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت فعالیت میکنند.
شرکتهای فنی-مهندسی (EPC) نیز الزاماً مجوز اکتشاف و تولید ندارند، اما میتوانند طراحی سیستمها، تجهیزات و نقشههای فنی را انجام دهند و سپس ساخت آنها را خودشان یا از طریق شرکتهای دیگر دنبال کنند.
صنعت نفت به انواع تجهیزات درونچاهی و سرچاهی و دیگر تجهیزات تخصصی نیاز دارد و شرکتهای مهندسی میتوانند در طراحی و ساخت این تجهیزات نقش مهمی داشته باشند.
بخش دیگری از این بازار نیز در اختیار شرکتهای خدماتی یا Service Companies است. برخی از این شرکتها خدمات مهندسی ارائه میکنند، برخی آزمایشهای تخصصی انجام میدهند، برخی تجهیزات آزمایشگاهی میسازند و برخی نیز تجهیزات خاصی را توسعه داده و پس از آمادهسازی، خدمات خود را به طیف گستردهای از مشتریان ارائه میکنند. برخی نیز نرم افزار تولید کرده یا دورهای تخصصی برگزار میکنند.
این شرکتها میتوانند از نظر درآمدی نیز بسیار جذاب باشند و برای فارغالتحصیلان فرصتهای متنوعی ایجاد کنند.
اگر دانشجویی به مدیریت و رهبری علاقهمند باشد، مسیر رسیدن از مهندسی نفت به مدیریت ارشد صنعت چگونه است؟
مدیریت، خود یک تخصص است و معمولاً نمیتوان انتظار داشت که یک دانشجوی مهندسی نفت بلافاصله پس از فارغالتحصیلی وارد جایگاههای مدیریتی شود.
فرد باید ابتدا دانش و مهارتهای مدیریتی لازم را کسب کند. این آموزش میتواند از طریق دورههای تخصصی، آموزشهای حرفهای و دریافت گواهینامههای مرتبط یا در ادامه، از طریق دورههای MBA و DBA انجام شود.
با این حال، از نظر من، تجربه عملی در صنعت پیش از ورود به حوزه مدیریت بسیار مهم است. خود من نیز ترجیح میدهم پیش از ورود به لایههای مدیریتی، مدتی در سطوح عملیاتی و فنی یک مجموعه فعالیت کنم تا با سازوکار واقعی آن و چالشها آشنا شوم.
این موضوع برای افرادی که قصد راهاندازی شرکت دانشبنیان دارند نیز اهمیت زیادی دارد. بدون داشتن تجربه اولیه در یک شرکت، راهاندازی یک کسبوکار موفق بسیار دشوار خواهد بود. فرد باید بداند یک سازمان چگونه فعالیت میکند، پروژه چگونه جذب میشود، نگارش پروپزال موثر چگونه است، أمور مالی، پرداختها و تعاملات چگونه شکل میگیرند و چه ظرافتهایی در اداره یک مجموعه وجود دارد.
به همین دلیل، مسیر مناسب میتواند از یک موقعیت فنی آغاز شود و فرد پس از کسب تجربه، بهتدریج وارد لایههای مدیریتی شود.
دورههای MBA و DBA نیز در این مسیر میتوانند مفید باشند، بهخصوص زمانی که فرد پیش از ورود به این دورهها، تجربه واقعی از صنعت و سازمان داشته باشد. در چنین شرایطی، مفاهیم مدیریتی را بهتر درک و جذب خواهد کرد.
در نهایت، مدیریت صرفاً با داشتن دانش مدیریتی شکل نمیگیرد؛ توانایی تعامل با افراد، ایجاد اعتماد، رهبری تیم و برقراری ارتباط مؤثر نیز ضروری است. بنابراین، رشد مدیریتی باید مرحلهبهمرحله و همراه با تجربه عملی شکل بگیرد. صنعت به مدیران فنی نیازمند است که فهم خوبی از أمور فنی و مدیریتی داشته باشد.
آیا فارغالتحصیل این رشته میتواند وارد حوزههایی شود که در نگاه اول ارتباط مستقیمی با رشته ندارند؟
با توجه به ماهیت گسترده و بینرشتهای مهندسی نفت و زمین انرژی، پاسخ مثبت است.
رشته ما در سالهای اخیر با حوزههایی مانند محیط زیست، آب و مدیریت منابع آب زیرزمینی، انرژی و حتی سلامت و پزشکی پیوندهای قابلتوجهی پیدا کرده است.
یکی از مفاهیم بنیادی در این رشته، شناخت محیطهای متخلخل (Porous Media) است؛ یعنی شناخت اینکه محیط متخلخل چگونه شکل میگیرد، چگونه میتوان ویژگیهای آن را تعیین و ارزیابی کرد و سیالات مختلف، از آب و نفت گرفته تا گاز طبیعی، هیدروژن و دیاکسیدکربن، چگونه در آن حرکت میکنند.
این دانش قابلیت انتقال به حوزههای مختلف را دارد. برای مثال، پژوهشگرانی در کشورهای مختلف از دانش محیطهای متخلخل برای مدلسازی جریان خون در رگها، سیستم تنفسی، فرایندهای جداسازی در کلیهها، گردش خون، شبکه نورونهای مغز و حتی ساختارهایی مانند پوست و ماهیچه استفاده میکنند.
در واقع، در این حوزه، محیط متخلخل تغییر نمیکند؛ آنچه تغییر میکند، نوع سیال و کاربرد موردنظر است.
تشکیل انجمن علمی بینالمللی حوزه محیطهای متخلخل (Interpore) نیز نمونه روشنی از این ماهیت بینرشتهای هستند؛ در چنین مجامعی متخصصانی از مهندسی نفت، زمین انرژی، عمران، مهندسی پزشکی، آب، محیط زیست، داروسازی، صنایع غذایی، مواد و بسیاری حوزههای دیگر در کنار یکدیگر فعالیت میکنند.
از این منظر، مهندسی نفت را میتوان تا حد زیادی مهندسی محیطهای متخلخل نیز دانست؛ زیرا دانشآموخته این رشته میتواند از حفاری و بهرهبرداری گرفته تا مهندسی مخزن، رفتار سیالات و خواص سنگ را مطالعه کند.
همچنین، دانشجویانی که به علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی، مهندسی مکانیک، ریاضی، فیزیک، شیمی یا برق علاقه دارند، میتوانند این علاقه را در بستر مهندسی نفت دنبال کنند.
امروزه حتی افرادی با دانش محیطهای متخلخل در سازمانها و صنایع خارج از حوزه سنتی نفت، از جمله حوزههای هوافضا، دارویی و پزشکی، فعالیت میکنند. در مأموریتهای مربوط به ماه، مریخ و دیگر اجرام آسمانی نیز دانش حفاری، نمونهبرداری، زمینشناسی و تعیین خواص سنگها کاربرد دارد.
از سوی دیگر، ورود متخصصان رشتههای دیگر به مهندسی نفت نیز اتفاقی رایج است. برای مثال، مهندسان برق میتوانند در حوزه پردازش سیگنال، تحلیل داده و نرمافزار وارد صنعت نفت شوند.
این تعاملات بینرشتهای روزبهروز گستردهتر میشوند.
ورود مستقیم یک فارغالتحصیل تازهکار به حوزه مشاوره چندان ساده نیست. شرکتهای مشاورهای معمولاً به متخصصانی نیاز دارند که سالها (حداقل 10 شال) تجربه تخصصی و صنعتی کسب کرده باشند و بتوانند بر اساس این تجربه به دیگران مشاوره دهند.
بنابراین، مسیر مشاوره بسته نیست، اما معمولاً بهتر است فرد ابتدا تجربه حرفهای و تخصصی خود را در صنعت افزایش دهد و سپس وارد این حوزه شود.
اقتصاد انرژی نیز یکی از حوزههای مهم بینرشتهای است. بسیاری از پروژههایی که برای دانشجویان سال آخر تعریف میشوند، ماهیت فنی ـ اقتصادی دارند؛ یعنی در کنار تحلیل فنی یک موضوع در مهندسی نفت یا زمین انرژی، جنبه اقتصادی آن نیز بررسی میشود.
حتی حوزههایی مانند قراردادها و مسایل حقوقی نفت-گاز نیز میتوانند برای فارغالتحصیلان این رشته قابل دسترس باشند. برای مثال، برخی فارغالتحصیلان مهندسی نفت وارد بخشهای قراردادی شرکتهای نفتی شدهاند.
با این حال، توصیه من این است که چنین انتقالهایی پس از کسب تجربه اولیه در صنعت انجام شوند. فرد ابتدا باید پایه تخصصی و تجربه کاری خود را بسازد و سپس به حوزههای مدیریتی، اقتصادی، قراردادی یا مشاورهای منتقل شود.
برای این سؤال نمیتوان پاسخ مطلق «بله» یا «خیر» ارائه کرد. تصمیم درباره ادامه تحصیل به شرایط فرد، دانشگاه محل تحصیل، کیفیت آموزش، سطح مهارتها و هدف شغلی او بستگی دارد.
بسیاری از دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف میتوانند در همان دوره کارشناسی یا بلافاصله پس از آن وارد بازار کار شوند. در مقابل، برخی افراد ممکن است به دلیل شرایط آموزشی یا نیاز به تقویت دانش و مهارتهای خود، ادامه تحصیل را انتخاب کنند.
با این حال، طولانیتر کردن مسیر تحصیل بدون هدف مشخص میتواند باعث از دست رفتن برخی فرصتهای شغلی شود. گاهی نیز فرد صرفاً برای به تعویق انداختن ورود به بازار کار یا افزایش شانس استخدام، تحصیل خود را ادامه میدهد؛ در حالی که ادامه تحصیل لزوماً بهترین راهحل نیست.
بخش قابل توجهی از نیازهای صنعت نفت و زمین انرژی با دانش و مهارت یک فارغالتحصیل کارشناسی قابل پاسخگویی است و برای بسیاری از موقعیتها، داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری ضرورت ندارد.
البته ادامه تحصیل مزایای خود را دارد. فردی که تحصیلات تکمیلی را ادامه میدهد، معمولاً دانش عمیقتر و مهارتهای پژوهشی قویتری پیدا میکند و ممکن است بتواند مسائل پیچیده را سریعتر و دقیقتر حل کند.
دکتری بیشتر برای موقعیتهایی اهمیت پیدا میکند که ماهیت پژوهشی و علمی عمیقتری دارند؛ بهخصوص مراکز تحقیق و توسعه و پروژههایی که در مرزهای دانش و فناوری قرار دارند.
بنابراین، معمولاً توصیه نمیشود فرد صرفاً برای پیدا کردن شغل بهتر به سراغ ارشد یا دکتری برود. حتی در برخی موارد، ممکن است فرد برای یک موقعیت شغلی بیش از حد واجد شرایط یا Overqualified شود.
بهتر است دانشجو پیش از تصمیمگیری، بررسی کند که آیا سالهایی که قرار است صرف تحصیلات تکمیلی کند، میتواند ارزش افزوده بیشتری نسبت به ورود مستقیم به صنعت برای او ایجاد کند یا خیر.
پیشبینی دقیق آینده همواره دشوار است، اما میتوان بر اساس روندهای موجود درباره آینده صحبت کرد.
در حوزه نفت و زمین انرژی، روند کلی همچنان نشاندهنده نیاز بالا به این دانش است. جهان همچنان به نفت، گاز و انرژی نیاز دارد-حداقل تا انتهای این سده- و این نیاز در سالهای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
به همین دلیل، من تصور نمیکنم تقاضا برای دانش مهندسی نفت در سالهای آینده بهطور جدی کاهش پیدا کند؛ بلکه شکل این نیاز تغییر خواهد کرد. لازم به ذکر است که جایگزینی نفت در صنعت با دیگر مواد بسیار سخت وحتی نشدنی است؛ نفت مه فقط کاربرد انرژی دارد، بلکه ماده اولیه بسیاری از صنایع پایین دستی، زنجیره پتروشیمی و مواد و محصولات حتی پزشکی است.
مهندسی نفت آینده احتمالاً همان مهندسی نفت سنتی است، اما با «لباسی جدید» که موضوعاتی همچون زمین انرژی، مدیریت کربن، انرژیهای جدید، ذخیرهسازی هیدروژن و فناوریهای کمکربن را نیز در بر میگیرد.
حتی اگر در آینده استفاده از سوختهای فسیلی برای مصارف انرژی کاهش پیدا کند، همچنان برای ذخیرهسازی کربن در زیرزمین، ذخیرهسازی هیدروژن و بسیاری از فرایندهای زیرزمینی، به دانش محیطهای متخلخل، مهندسی مخزن، حفاری و بهرهبرداری نیاز خواهیم داشت.
بنابراین، به جای آنکه دانشجویان نگران پایان یافتن مهندسی نفت باشند، بهتر است افق دید خود را گسترش دهند و شکلهای جدید کاربرد دانش خود را بشناسند.
به نظر من، مهندسی نفت به شکل سنتی همچنان مورد نیاز خواهد بود؛ بهخصوص در ایران و کشورهای دارای صنعت نفت، حوزههایی مانند ازدیاد برداشت نفت، افزایش بهرهدهی چاهها، اسیدکاری، شکاف هیدرولیکی و طراحی و استفاده از تجهیزات درونچاهی و سرچاهی اهمیت زیادی خواهند داشت.
در کنار آنها، در حوزه زمین انرژی نیز به متخصصانی برای موضوعاتی مانند ذخیرهسازی کربن، ذخیرهسازی هیدروژن و سایر سیالات و مواد در زیرزمین نیاز خواهیم داشت.
علوم داده و هوش مصنوعی نیز از حوزههایی هستند که اهمیت آنها روزبهروز بیشتر میشود. ممکن است هوش مصنوعی و علوم داده امروز تخصصهایی نسبتاً مجزا به نظر برسند، اما بهتدریج سواد این حوزهها برای متخصصان بسیاری از رشتهها به یک مهارت عمومی تبدیل خواهد شد.
اتوماسیون صنعتی، رباتیک، اینترنت اشیا و فناوریهای مرتبط با انتقال و پردازش داده نیز در سالهای آینده نقش بیشتری در صنعت خواهند داشت.
در برخی کشورها، موضوعاتی مانند ذخیرهسازی کربن، مدیریت آب تولیدی مخازن، ذخیرهسازی هیدروژن و هیدروژن طبیعی حتی وارد مراحل اجرایی و صنعتی شدهاند. در ایران، بخش قابل توجهی از این فعالیتها هنوز در مرحله مطالعات دانشگاهی قرار دارد، اما با توجه به روندهای جهانی، انتظار میرود بهتدریج زمینه ورود به این حوزهها نیز فراهم یا جزو ملزومات شود.
بنابراین، مهمترین توصیه به دانشجویان این است که دانش خود را بهروز نگه دارند و در کنار تخصص اصلی، با فناوریهای نوین نیز آشنا شوند.
بله. مهندسی نفت و زمین انرژی از نظر ایجاد کسبوکار نیز ظرفیتهای قابلتوجهی دارد.
هر سال در درس آشنایی با مهندسی نفت، تلاش میکنم کارآفرینان موفق (به خصوص جوان) این حوزه را به دانشجویان معرفی کنم تا دانشجویان ببینند که مسیر کارآفرینی در این رشته صرفاً یک ایده نظری نیست و در عمل نیز امکانپذیر است.
زمینههای متعددی برای کارآفرینی وجود دارد؛ از تجهیزات آزمایشگاهی و تولید مواد شیمیایی گرفته تا آموزش تخصصی نرمافزارهای صنعتی، طراحی و ساخت تجهیزات درونچاهی مانند پکرها، لاگرها، تیوبینگها، چوکها و ولوها، تولید مواد مورد استفاده در سیالات حفاری، سیمان، اسید و ارائه خدمات آزمایشگاهی.
با این حال، توصیه من به افرادی که قصد ورود به کارآفرینی دارند این است که پیش از تأسیس شرکت، مدتی در یک مجموعه صنعتی فعالیت کنند.
کارآفرینی تنها به دانش فنی نیاز ندارد؛ بلکه مهارتهای سازمانی، حقوقی، مالی، اقتصادی و مدیریتی نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. فرد باید بتواند مدل کسبوکار طراحی کند، بازار و رقبا را بشناسد و یک برنامه عملیاتی (مدل کسب و کار) مناسب داشته باشد.
اگر فرد همه این مهارتها را بهتنهایی ندارد، میتواند با تشکیل یک تیم توانمند این ضعفها را پوشش دهد؛ تیمی که در کنار تخصص فنی، از مشاوره حقوقی، اقتصادی و مدیریتی نیز برخوردار باشد.
مسیر بینالمللی، مسیر جذاب و ارزشمندی است؛ البته به شرط آنکه فرصت مناسب برای ورود به آن فراهم شود.
من خودم این مسیر را تجربه کردهام و بخش قابل توجهی از فعالیتهای حرفهایام ماهیت بینالمللی داشته است. حضور در محیطهای بینالمللی و مشاهده مستقیم شیوه کار و زندگی در خارج از کشور، میتواند نگاه فرد را بهطور جدی تغییر دهد.
در دنیای امروز، بهخصوص در حوزههای علمی و فناورانه، فعالیت در سطح بینالمللی اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، توصیه میکنم دانشجویان و فارغالتحصیلان تلاش کنند بخشی از مسیر تحصیلی یا حرفهای خود را در قالب فرصت مطالعاتی، کار، کنفرانسهای بینالمللی یا حتی سفرهای کوتاه علمی تجربه کنند.
ایجاد یک شبکه بینالمللی نیز اهمیت فراوانی دارد. این شبکه میتواند در آینده برای انجام پژوهشهای مشترک، همکاریهای علمی و ایجاد ارتباط مؤثر با صنعت در سطح جهانی بسیار ارزشمند و هم افزا باشد.
البته در شرایط فعلی، تحریمها و محدودیتهای بینالمللی، مهاجرت و تعامل مستقیم با برخی شرکتها را دشوار کردهاند. برای یک فارغالتحصیل ایرانی، ورود مستقیم به شرکتهای مطرح بینالمللی معمولاً ساده نیست و در بسیاری از موارد شرکتها بهصورت مستقیم از ایران نیروی انسانی جذب نمیکنند.
با این حال، داشتن سابقه کاری مناسب میتواند این مسیر را بسیار آسانتر کند. فردی که چند سال تجربه صنعتی قابلتوجه در ایران داشته باشد، شانس بیشتری برای ورود به بازارهای منطقهای و بینالمللی خواهد داشت.
در سالهای گذشته، متخصصانی را داشتهایم که پس از کسب تجربه داخلی، در کشورهایی مانند عمان، امارات، عراق، کویت و قطر مشغول به کار شدهاند.
حتی برای افرادی که قصد دارند در آینده در ایران فعالیت کنند نیز داشتن تجربه بینالمللی میتواند ارزشمند باشد؛ زیرا فرد با فناوریها، شیوههای مدیریتی و فرهنگهای کاری متفاوت آشنا میشود و میتواند بخشی از این تجربیات را به کشور منتقل کند.
یکی از نگرانیهای رایج میان دانشجویان مهندسی نفت، آینده این رشته و احتمال پایان یافتن نفت است. برخی با استناد به نظریههایی مانند نظریه هوبرت و رشد انرژیهای نو، تصور میکنند که با کاهش وابستگی جهان به سوختهای فسیلی، مهندسی نفت نیز از بین خواهد رفت.
این برداشت درست نیست. همانطور که پیشتر گفته شد، حتی با تغییر ترکیب منابع انرژی، دانش مهندسی نفت و زمین انرژی در حوزههایی مانند ذخیرهسازی کربن، هیدروژن، انرژی زمینگرمایی، ازدیاد برداشت و سایر منابع زیرزمینی همچنان کاربرد خواهد داشت.
اشتباه دیگر، اشتباه گرفتن مهندسی نفت با مهندسی شیمی یا مهندسی انرژی است. برخی دانشجویان تصور میکنند محل اصلی فعالیت یک مهندس نفت، پالایشگاه یا پتروشیمی است؛ در حالی که تمرکز اصلی مهندسی نفت در بخش بالادستی و محیطهای زیرزمینی قرار دارد.
اشتباه دیگر این است که دانشجویان تصور کنند مهندسی نفت ارتباط محدودی با سایر رشتهها دارد. در حالی که این رشته با علوم کامپیوتر، هوش مصنوعی، مکانیک، ریاضی، فیزیک، شیمی، برق، انرژی، محیط زیست، پزشکی و بسیاری حوزههای دیگر نقاط اشتراک فراوانی دارد.
برای مثال، فردی که به علوم کامپیوتر علاقهمند است میتواند از برنامهنویسی، هوش مصنوعی و الگوریتمها در مهندسی نفت استفاده کند. فردی که به مکانیک، ریاضیات، فیزیک، شیمی یا برق علاقه دارد نیز میتواند مسیرهای مشترک متعددی پیدا کند. در حال حاضر در دانشکده ما امکان داشتن دوره فرعی (minor) در برخی از این رشته ها هم میسر است.
ادامه تحصیل نیز برخلاف تصور برخی دانشجویان، در مهندسی نفت محدود نیست. دانشجویان این رشته میتوانند در حوزههایی مانند مهندسی عمران، مهندسی شیمی، آبهای زیرزمینی، ذخیرهسازی کربن، هیدروژن و ازدیاد برداشت ادامه تحصیل دهند.
همچنین نباید تصور کرد که فعالیت در مهندسی نفت الزاماً به حضور دائمی در مناطق نفتخیز و شرایط سخت کاری محدود میشود. بخشی از متخصصان در دفاتر مهندسی، مراکز تحقیق و توسعه، شرکتهای دانشبنیان و مراکز پژوهشی فعالیت میکنند.
در نهایت، یکی دیگر از تصورات نادرست این است که مهندسی نفت رشتهای کاملاً سنتی است و فناوریهای جدید در آن جایی ندارند؛ در حالی که این رشته از حوزههایی مانند هوش مصنوعی، علوم داده، اتوماسیون، رباتیک و اینترنت اشیا بهسرعت تأثیر میپذیرد.
بخش زیادی از صحبتهایی که در این مصاحبه مطرح کردم، توصیههایی است که اگر امروز دوباره دانشجوی سال اول بودم، به خودم میکردم و حتی دوست دارم آنها را به فرزندان خودم نیز منتقل کنم.
زمانی که ما تحصیل میکردیم، بسیاری از این نکات چندان مورد توجه قرار نمیگرفت؛ چه در ایران و چه در خارج از کشور. آن زمان کمتر درباره اهمیت مهارتهای حرفهای، تعاملات بینرشتهای، فعالیت در انجمنها و تشکلها، شبکهسازی و فعالیتهای فوقبرنامه صحبت میشد.
اگر امروز دوباره دانشجو بودم، حتماً توجه بیشتری به این جنبهها میکردم. البته ما بعد از فارغالتحصیلی نیز بسیاری از این مهارتها را از طریق تجربه در محیطهای مختلف یاد گرفتیم، اما امروز دانشجویان این فرصت را دارند که از همان ابتدا، با برنامهریزی و آگاهی بیشتری این مسیر را طی کنند.
با وجود تمام تغییراتی که در صنعت و جهان اتفاق افتاده، اگر دوباره به نقطه انتخاب رشته بازمیگشتم، باز هم مهندسی نفت و زمین انرژی را انتخاب میکردم.
این رشته بهمعنای واقعی کلمه یک «دریا»ست؛ دریایی از دانش، فرصت و مسیرهای گوناگون. میتوان آن را الماسی دانست که تواناییهای ویژهای در اختیار دانشجویان قرار میدهد؛ زیرا ارتباط مستقیم و عمیقی با یکی از بنیادیترین نیازهای بشر، یعنی انرژی، دارد.
به همین دلیل، من همچنان باور دارم که اگر دانشجو افق دید خود را گسترده نگه دارد، مهارتهایش را در کنار دانش تخصصی توسعه دهد و از ظرفیتهای بینرشتهای و بینالمللی این حوزه استفاده کند، مهندسی نفت و زمین انرژی میتواند یکی از مسیرهای حرفهای ارزشمند و آیندهدار باشد.
SYNOPSICS - RESEARCH INTERESTS - EXPERTISES
• Professor of Petroleum & Geo-Energy Engineering at Sharif University of Technology
• Over 20 years of academic and industrial experience (9+ years Sharif University of Technology, 11+ with Royal Dutch Shell, 10 years Delft University of Technology)
• Principal Investigator and Subject Matter Expert (SME) for Underground Energy, Low-Salinity and water-based EOR, and Special Core Analysis
• Listed for five consecutive year among the top 2% scientists (Elsevier/Stansford)
• External Professional activities: Currently Associate Editor for two highly recognized international journals - SPE-J Journal (Society of Petroleum Engineers Peer-Reviewed Journal) and Geoenergy Science and Engineering (previously Journal of Petroleum Science and Engineering), Guest Editor for Interpore Journal and a few other prestigious journals. Also member of Technical Committee of Society of Core Analysts (SCA) and Interpore Society, Vice-chairman of Iranian chapter of Interpore organization, Member of IEA EOR task force, Member
of Advisory board (NIOC), Consultant for hydraulic fracturing and geomechanics
• Specialties and Research Interests:
o Subsurface Energy (UHS, CCUS, UGS, Geological hydrogen, Ammonia, Methanol, He, etc)
o Low-Salinity & water-based EOR, Enhanced Oil Recovery, Hybrid methods
o Molecular dynamics, Interface Science and Thin Films, Rock & Fluid Interaction, Geochemistry
o Pore-Scale Physics, Digital Rock Physics, Micro-Scale Experimentation, Pore-scale simulation, Digital Twins
o Imaging and Visualization of Flow in Porous Media: X-ray Computed Tomography (CT, micro-CT), Micro-fluidics (micro-models), Light Microscopy
o Special Core Analysis, Formation Evaluation, Petrophysics, Novel SCAL Techniques, Wettability
o Hydraulic fracturing, Geomechanics and Well Integrity
o Well and Reservoir Monitoring, Surveillance and Management, Pressure-Transient (Well-Test) Analysis for IOR/EOR
o Reservoir Simulation, Multi-phase Multi-physics Numerical Simulation, (Up)scaling, Coupling Reservoir Simulation & Geomechanics, Induced Fracturing
PROFESSIONAL EXPERIENCE
2018-DATE Professor of Petroleum Engineering, Department of Chemical and Petroleum Engineering, Sharif University of Technology, Tehran, Iran
2022-DATE Associate Editor, SPE Journal, Society of Petroleum Engineers
Member of Editorial Board
2017-DATE Associate Editor, Journal of Petroleum Science and Engineering, Elsevier
Member of Editorial Board
2024-2025 Associate Editor, Interpore Journal, International Society of Porous Media
Guest associate editor for a special issue
2023 - DATE Member of Advisory Board, Supreme Council of Oil & Gas Reservoir Engineering, Ministry of Petroleum, Iran
Appointed by the CEO of NIOC, technical advisory board on reviewing and endorsing master field development plans (MDP), production optimization and maintenance
2024-DATE Consultant, Hydraulic fracturing design and operation, Several E&P companies
2016-2022 Associate Editor, SPE Reservoir Evaluation & Engineering, Society of Petroleum Engineers
Member of Editorial Board for multi-disciplinary topics, also AE for SPE Reservoir
Evaluation and Engineering journal (2016 – 2022)
2007-2019 Principal Investigator / Research Reservoir Engineer, Hydrocarbon Recovery R&D, Shell Global Solutions International B.V., Rijswijk/Amsterdam, The Netherlands
Lead IOR, Low-Salinity Waterflooding and SCAL R&D projects, and Shell Subject Matter
Expert (SME) for Special Core Analysis (RE-SCAL), Fracturing simulator developer
(FRAC-IT and PWRI-Frac), EOR, Water Management, Induced fracturing projects
2010-2018 Visiting Professor, Delft University of Technology, Delft, The Netherlands
MSc/PhD Lecturer and Grad. & Post. Grad Thesis Supervisor
2018-DATE Technical Committee Member, International Society of Core Analysts (SCA)
2020-2022 Reservoir Engineering Advisor, Pasargad E&P, Tehran, Iran
2018-2019 Reservoir Engineering/EOR/SCAL advisor, Mapsa Co., Tehran, Iran
2006-2007 Assistant Professor of Petroleum Engineering, Department of Chemical and Petroleum
Engineering, Sharif University of Technology, Tehran, Iran
EDUCATION
2002-2005 PhD, Petroleum Engineering, Imperial College London, London, UK
Thesis: Upscaling and Optimal Coarse Grid Generation for Numerical Simulation of Two-Phase Flow
1999-2001 MSc, Chemical Engineering (Catalysis, Kinetics and Thermodynamics), Sharif University of Technology, Tehran, Iran
Thesis: Preparation and kinetic study of V2O5/SiO2 catalyst for sulphuric acid production
1995-1999 BSc, Chemical Engineering (Petrochemical Industries), Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran
Thesis: Supercritical Fluid Extraction
HONOURS, AWARDS, GRANTS
• Research grant for Outstanding Researchers, Vice Presidency for Science, Technology and
Knowledge-Based Economy, Iran, 2026
• Best Industry Project of the Year, National Iranian Oil Company/Ministry of Science, Research,
and Technology, Dec. 2025
• Outstanding Researcher Award, Sharif University of Technology, 2025
• Award of Excellence, Top Reviewer, ACS Energy & Fuels, 2025
• Award: 2024 Outstanding Associate Editor of SPE Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Associate Editor of SPE's peer reviewed scholarly journal.
• World’s top 2% scientists: issued Stanford University and Elsevier (2024) – Energy/Novel
Technologies sector
• Best University Teacher Award, Department of Chemical and Petroleum Engineering, Sharif University of Technology, 2024
• Award: 2023 Outstanding Associate Editor of SPE Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Associate Editor of SPE's peer reviewed scholarly journal.
• Award: 2023 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Nominee, International Energy Agency (IEA) EOR Award, 2022, Lifetime achievement award
• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2023) – Energy sector
• Research Grant: Winner of Sharif University of Technology Grant on Underground Hydrogen
Storage, 2022
• Outstanding Young Researcher of the University, Sharif University of Technology, Jan. 2023
• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2022) – Energy sector
• World’s top 2% scientists: issued by Stanford University and Elsevier (2021) – Energy sector
• Award: SPE 2020 “A Peer Apart”
• Award: 2019 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Publons Global Award: Top 1% Peer Reviewer in the field of Geosciences, Engineering and Cross-Field
• Award: 2018 Top Reviewer for Energy & Fuels Journal, American Chemical Society (ACS)
• Award: 2018 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Award: 2017 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Award: 2016 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Award: 2015 Outstanding Technical Editor for SPE Reservoir Evaluation & Engineering Journal
Awarded by SPE for Outstanding Service and Excellence as Technical Editor of SPE's peer reviewed scholarly journals.
• Award: 2012 Top Reviewer Journal of Petroleum Science and Engineering
Awarded by Journal of Petroleum Science and Engineering, for Exceptional Contribution to the Quality of the Journal – Elsevier publication
• Award: Shell Recognition Award (SRA)
2012
For contributions towards developing polymer flooding EOR pressure fall-off methodology, and induced fracture modeling workflow
• Award: Shell Recognition Award (SRA)
2011
For contribution in modeling and deployment of low salinity waterflooding
• Technical Editor/Reviewer (50+ peer reviewed journals)
SPE Journal, SPE-REE Journal, ACS Journal of Energy & Fuels, Fuel (Elsevier), Journal of Energy Storage, ACS
Omega, International Journal of Hydrogen Energy, Transport in Porous Media, Water Resources Research, Journal of
Petroleum Science & Engineering (Elsevier), Computational Geoscience (Springer), Journal of Colloid and Interface
Science (Elsevier), Applied Geochemistry (Elsevier), Journal of International Journal of Multiphase Flow (Elsevier),
Scientific Reports (Nature Sprinter), Journal of Industrial and Engineering Chemistry, Advances in Water Resources
(Elsevier), Warer Resource Research, Energy Sources, Greenhouse Gases: Science and Technology John Wiley & Sons,
Physica A: Statistical Mechanics and its Applications (Elsevier), The Scientific World Journal, Chemical Geology
(Elsevier), Journal of Petroleum and Gas Engineering, Scientia Iranica (Elsevier), EAGE/Europec Conference (2012-
Date), SPE Journal of Canadian Petroleum Technology, Colloid & Interface Science, PLOS One, Scientific Reports,
…
• Grant: European Association of Geoscientists and Engineers (EAGE)
2005
Recipient of travel grant from EAGE, 14th Annual SPE/EAGE Conference in Spain, Madrid
• Award & Prize: Canadian Petroleum Society Student Contest
2004
Second Runner-Up award plus prize at the student contest, Graduate Student Presentation Competition (GSPC), Canadian International Petroleum Conference (CIPC)
• Ministry of Science, Research and Technology
2002
First rank in the nationwide examination for PhD degree in Chemical Engineering throughout the country taken by Iranian Ministry of Science and Technology
• PhD scholarship: British Petroleum plc
2001
Full Scholarship for advanced education toward a PhD in Petroleum Engineering in Imperial College London
• MSc Award
2001
First class honors MSc degree
• Ministry of Science, Research and Technology
1999
First rank in the yearly nationwide University Entrance examination for Master’s degree in Chemical Engineering throughout country
• BSc Award
1999