بیست روز است که جنگلهای هیرکانی «اِلیت» در استان مازندران در آتش میسوزد؛ جنگلی با قدمتی بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون. امروز، شنبه 1 آذر، حدود 400 نیروی امدادی، شش بالگرد و یک هواپیمای ایلوشین 40 تنی در مناطق صعبالعبورِ بادخیز، عملیات اطفا را ادامه میدهند. از روز اول بلافاصله جنگلبانان، محیطبانان، مردم محلی و کوهنوردان برای مهار آتش قدم در مسیر پنجساعته روستای الیت تا محل حریق گذاشتند. عبور از آن تنها با تجهیزات سبک و نیروی انسانی ممکن بود و همین موضوع روند اطفا را از ابتدا با چالش مواجه کرد.
روز هشتم بخشی از فرایند اطفا با کمک چهارپایان انجام شد، اما به دلیل خشکی شدید جنگل، شعلهها مجدداً شعلهور شدند. فرماندار چالوس و مدیرکل بحران تازه بعد از سیزده روز به صحنه وارد شدند و موجب شد سرعت سازماندهی نیروها را افزایش پیدا کند و تازه هماهنگی برای آغاز عملیات هوایی با دو بالگرد آبپاش از دریاچه ولشت به منظور مقابله مستقیم با کانونهای آتش انجام گرفت.
حال این سوال مطرح میشود در چنین موقعیتی که آتشها بسیار گسترده هستند، چگونه در کمترین زمان و با کمکِ گروهیِ پهپادها، نقطه کانونی اطفاع حریق را پیدا و محار کنیم.

اطفای آتشسوزیهای بزرگ کاری بسیار دشوار است، گزارهای که شواهد آن را میتوان در آتشسوزیهای اخیر شهر لسآنجلس آمریکا مشاهده کرد. هنگامی که صعبالعبور بودن مناطق جنگلی و کوهستانی را نیز به این معادله اضافه کنیم، اهمیت کشف زودهنگام آتش بهعنوان امری حیاتی در کاهش خسارات بیشتر آشکار میشود.
نگهبانان آتش (Fire Lookout) بیش از یک قرن است که از برجهای مراقبتی در دل جنگلها، به پایش مناطق جنگلی برای کشف زودهنگام آتشسوزی از طریق دیدهبانی دود مشغول بودهاند. با پیشرفت فناوری، دوربینها و حسگرهای نصبشده بر برجهای مراقبت و همچنین تصاویر ماهوارهای جایگزین این نگهبانان شدند. اما تأمین تجهیزات و انرژی لازم برای برجهای آتش در مناطق دورافتاده دشوار است. از سوی دیگر، تصاویر ماهوارهای نیز به دلیل نرخ بروزرسانی پایین و وضوح محدود، برای کشف بهموقع آتشسوزیهای کوچک کافی نیستند.
در پاسخ به این محدودیتها، پژوهشی در دانشکده مهندسی هوافضا انجام شد که در آن استفاده از گروهی از پهپادهای خودمختار برای پایش هوشمند مناطق جنگلی پیشنهاد شد. این پهپادها از پایگاههای جنگلی برخاسته، مسیرهای از پیش طراحیشده را طی میکنند و پس از انجام ماموریت، در پایگاههای تعیینشده فرود میآیند. آنها مجهز به حسگرهای تشخیص آتش هستند که بهطور مداوم جنگلها را برای یافتن نشانههای آتش کاوش میکنند. در صورت شناسایی آتش، این پهپادها قادرند با تجهیزات اطفای حریق خود، آتشهای کوچک را قبل از گسترش خاموش کنند.
چالش اصلی در این سیستم، طراحی مسیر بهینه برای پهپادهاست. با توجه به مساحت وسیع جنگلها، پایش کامل تمام مناطق غیرممکن است؛ بنابراین مسیرها باید بهگونهای طراحی شوند که مناطق پرخطر با اولویت بالاتر پوشش داده شوند. در این پژوهش، از نقشههای احتمال آتشسوزی که روزانه بر اساس شرایط آب و هوایی، تصاویر ماهوارهای، سوابق آتشسوزی، فعالیتهای انسانی و پوشش گیاهی منطقه بروزرسانی میشوند، استفاده شد. نتایج نشان داد که بهکارگیری الگوریتمهای یادگیری ماشین برای طراحی مسیر هماهنگ برای این گروه از پهپادها، احتمال کشف زودهنگام آتشسوزی را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
جنگلهای ایران، بهویژه جنگلهای زاگرس و هیرکانی، هر ساله در معرض خطر آتشسوزی جنگلی قرار دارند. با توجه به وسعت این مناطق و دشواری دسترسی، استقرار سیستمهای پایش مبتنی بر پهپاد میتواند راهحلی مؤثر و اقتصادی باشد. اگرچه برخی افزایش چنین بحرانهای زیستمحیطی را پیامد توسعه صنعتی میدانند، اما استفاده هوشمندانه از همین فناوریها میتواند راهحلی مؤثر برای مقابله با این چالشها باشد.