ویرگول
ورودثبت نام
روزنامه شریف
روزنامه شریفآخرین متن و حواشی دانشگاه صنعتی شریف از بزرگترین رسانه دانشگاهی کشور
روزنامه شریف
روزنامه شریف
خواندن ۴ دقیقه·۳ سال پیش

فلسفه در دانشگاه صنعتی! چرا؟!

به بهانه ۱۸ نوامبر، روز جهانی فلسفه

از وقتی که پژوهشگران و نظریه­پردازان، بیش از پیش، متوجه دو نکته اساسی شده­اند، لزوم توجه جامعه مهندسی و آموزش مهندسی به فلسفه بیش از پیش احساس می­شود. این دو نکته عبارتند از:

۱. مصنوعات تکنیکی برای اینکه کارکرد خود را هر چه بهتر ایفا کند، ضروری است که ابعاد اجتماعی، اخلاقی، انسانی، و ابعادی از این دست، در ارتباط با آنها مورد بررسی، نقّادی و ارتقا قرار گیرد. مصنوعی تکنیکی مانند هواپیما را در نظر بگیرید. اگر فعالیت­هایی چون آموزش خلبان، سیستم تعمیر و نگهداری، سیستم حراست، نحوه مدیریت هیجان­ مسافران در حوادث احتمالی، سیستم انسانی و سازمانی برج مراقبت و ... خوب در کنار مصنوع تکنیکی (هواپیما) جفت­وجور نشود، به کار بردنِ هواپیما ممکن است منجر به فاجعه شود.

۲. به­کارگیری مصنوعات تکنیکی به نحوی گسترده در زندگی روزمره، همان­گونه که امروز شاهد آن هستیم، پیامدهای بسیار وسیعی در دو حیطه کنش و ادراک انسانی بر جای می­گذارد. به عبارت دیگر، ورود گسترده تکنولوژی به زندگی ما انسان­ها سبک زندگی و نوع تفکر ما را قویاً و شدیداً تحت تأثیر خود قرار داده است. این تأثیر آن قدر جدی است که

دیگر جامعه­شناسان نمی­توانند به تکنولوژی بی­اعتنایی کنند. زیرا تکنولوژی واقعیت­های اجتماعی را سخت دستخوش تغییر و تحول قرار داده و پدیده­های نوظهور اجتماعی به وجود آورده است.

دیگر روان­درمانگران بدون توجه به تکنولوژی نمی­توانند روان­درمانگری کنند. زیرا بسیاری از پدیده­های روان­شناختی، امروزه، ناشی از تکنولوژی است.

دیگر توسعه­دهندگان دانش بدون توسل و توجه به تکنولوژی نمی­توانند برخی از اهداف خود را محقق کنند. مثل کسب دانش از کلان­داده­ها که جزء با تکنولوژی­های جدید امکان­پذیر نیست.

دیگر متخصصان اخلاق نمی­توانند به تکنولوژی بی­اعتنایی کنند. زیرا توسعه تکنولوژی ما را بر سر دوراهی­های اخلاقی جدید قرار داده و پرسش­های جدید اخلاقی برای ما به وجود آورده است. مانند اینکه برخی بر اساس داده­های سونوگرافی بر سر دوراهی قرار می­گیرند که آیا حق دارند جنین خود را سقط کنند یا خیر؟!

دیگر دین­پژوهان نمی­توانند بدون توجه به تکنولوژی دین­پژوهی کنند (چه در معنای فلسفی و چه در معنای جامعه­شناختی کلمه دین­پژوهی). زیرا فلاسفه تکنولوژی به این نتیجه رسیده­اند که تکنولوژی امری ارزش­بار است و به این ترتیب برای دین­پژوهان پرسش ایجاد شده که آیا ارزش­هایی که توسعه تکنولوژی منجر به ترویج آنها می­شود با ارزش­های دینی سازگار هستند یا خیر.

دیگر اقتصاددان­ها نمی­توانند بدون ملاحظه تکنولوژی راهبردهایی برای توسعه اقتصادی ارائه دهند. زیرا نوآوری­ها تکنولوژیکی روندهای اقتصادی را سخت دستخوش تغییر می­کند.

و ...

دوباره آن دو نکته اساسی را اشاره­وار تکرار می­کنم: یک. کارآمدی تکنولوژی، بخصوص در سیستم­های اجتماعی-تکنیکی، سخت وابسته به تقویت ساختارهای اجتماعی و انسانی مرتبط با مصنوع تکنیکی است، دو. توسعه تکنولوژی، بخصوص توسعه سیستم­های اجتماعی-تکنیکی ساختارها و ارزش­های اجتماعی را سخت دستخوش تغییر و تحول می­کند. این دو نکته یعنی مسئولیت مهندس نسبت به گذشته وسیع­تر شده است. او دیگر نمی­تواند دست به طراحی، تولید و توسعه مصنوعات تکنیکی بزند بدون اینکه به نکته یک و نکته دو توجه کند. اگر به نکته یک توجه نکند، کارآمدی مصنوع تکنیکی یا سیستم اجتماعی-تکنیکی ممکن است دچار خدشه شود. و اگر به نکته دوم توجه نکند، و پیش­بینی لازم را در خصوص پیامدهای توسعه تکنولوژی در جامعه نداشته باشد، باز ممکن است راهی را باز کند به امید رسیدن به بهشت که در عمل انسان­ها را به جهنم رهنمون شود. همان­گونه که پیشتر عرض کردم، این دو نکته امروزه، با توسعه روزافزون تکنولوژی و نیز گسترش دانش نسبت به تکنولوژی و پیامدهای آن، بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این یعنی چه؟ یعنی «ای مهندس ضروری است، تا حدی که نیازت رفع شود، به فلسفه و علوم اجتماعی توجه کنی؟»

ممکن است برخی بگویند که مهندس به هیچ وجه نباید به فلسفه و جامعه­شناسی توجه کند. این وظیفه فلاسفه و جامعه شناسان است که به این­گونه امور بپردازند. باید تصریح کرد که این تحلیل نادرست است. فیلسوف و جامعه­شناسی که مهندسی و توسعه تکنولوژی را نمی­فهمد، چگونه می­تواند باعث شود که در طرح­های مهندسی به دو نکته اساسی پیشگفته توجه کافی مبذول شود؟ راه­کار کجاست؟ راه­کار قطعاً این نیست که ما مهندس را علاوه بر اینکه مهندس است، او را به فیلسوف و جامعه­شناس نیز تبدیل کنیم. این راه­کاری بسیار افراطی و محکوم به شکست است. راه­کار این است که در آموزش مهندسی او را با فلسفه، اخلاق و علوم اجتماعی آن مقدار آشنا کنیم، که فردا در طرح­های مهندسی که اکنون بیش از پیش به سمت بین­رشته­ای شدن می­روند، بتواند به عنوان مدیر یک طرح مهندسی (که دارای ابعاد اخلاقی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی جدی است) با متخصصان علوم انسانی و اجتماعی ارتباط بگیرد و گفتمان­های مختلف علوم انسانی-اجتماعی و مهندسی را به هم ترجمه کرده، به تصمیم معقول برسد. به مهندسان جوان توصیه می­کنیم که از مطالعه آثار مربوط به فلسفه، اخلاق و جامعه­شناسیِ تکنولوژی غفلت نکنند. آشنایی مقدماتی شما با این دانش­ها، تأثیر چشم­گیری در فعالیت مهندسی شما خواهد داشت.

۰
۰
روزنامه شریف
روزنامه شریف
آخرین متن و حواشی دانشگاه صنعتی شریف از بزرگترین رسانه دانشگاهی کشور
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید