هوش مصنوعی (Artificial Intelligence یا AI) درحال متحول کردن حوزههایی از بهداشت و درمان گرفته تا آموزش، است و تأثیر عمیق و چشمگیری هم بر روزنامهنگاری داشته است. با دگرگونی چشمانداز رسانهای، هوش مصنوعی همزمان که ابزارهایی قدرتمند فراهم آورده، تهدیدهایی جدی برای آزادی مطبوعات، یکپارچگی اطلاعات و اعتماد عمومی نیز به همراه داشته است.

در روز ملی خبرنگاری ایران، بررسی و ترجمه دو گزارش مربوط به تاثیر هوش مصنوعی بر خبرنگاری و رسانه کار بیهودهای نیست، بلکه به جواب این پرسش برسیم که هوش مصنوعی چطور درحال شکلدهی مجدد روزنامهنگاری است. همچنین به تحلیل خطرات و فرصتهای ناشی از آن میپردازیم.
امروزه روزنامهنگاران با موج عظیمی از اطلاعات غلط و گمراهکننده روبهرو هستند. با کاهش اعتماد عمومی به رسانههای خبری سنتی، مخاطبان بیشازپیش به پلتفرمهای شبکههای اجتماعی روی میآورند؛ جایی که روزنامهنگاری حرفهای باید با محتوای تأییدنشده و اغلب گمراهکننده رقابت کند.
ابزارهای هوش مصنوعی بهطور مخرب برای تولید محتوای متقاعدکننده اما نادرست، از جمله مقالات، تصاویر و کلیپهای صوتی به کار گرفته میشوند. این قضیه تشخیص محتوای واقعی از جعلی را برای عموم دشوارتر میکند. انتشار سریع چنین محتواهایی، اتاقهای خبر را که ظرفیت بررسی تمامی ادعاها را ندارند، تحت فشار قرار میدهد. این مسئله به نوبه خود باعث بروز بیاعتمادی بیشتر به رسانهها میشود.
نمونهای برجسته از آن، در اوایل سال ۲۰۲۴، زمانی رخ داد که خبرنگاری از France 24 هدف یک دیپفیک، محتوای دیجیتال جعلی، قرار گرفت که هم صدا و هم تیتر مقالهاش را دستکاری کرده بود. این تغییر محتوا، گزارش او درباره سفر امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، به اوکراین را تحریف کرد و با انتشار اطلاعات غلط باعث خدشهدار شدن اعتبارش شد. چنین تاکتیکهایی نشان میدهد که حتی روزنامهنگاران کارکشته نیز میتوانند قربانی فریبهای مبتنی بر هوش مصنوعی شوند.
رسانههای خبری سنتی با فشار مالی جدی مواجه هستند؛ کاهش درآمدهای تبلیغاتی، کاهش اشتراکها و تسلط پلتفرمهای دیجیتال، مدلهای اقتصادی آنها را تضعیف کرده است. این فشارها میتواند باعث کوتاه آمدن رسانهها از اصول تحریری خود شود؛ بهطوری که برای مثال، بهجای پرداختن به گزارشهای مرتبط با منافع عمومی، سراغ محتوای پربازدید یا به اصطلاح ترند بروند یا پوشش خبری خود را همسو با منافع سیاسی کنند.
هوش مصنوعی ممکن است این بحران را تشدید کند. پدیده ماشینیسازی نهتنها قادر است جایگزین خبرنگاران شود، بلکه میتواند طراحان، ویراستاران و کارکنان توزیع را هم کنار بزند. با کمشدن خبرنگاران میدانی، خطر از بین رفتن گزارشهای تحقیقی، پوشش اخبار محلی و روایتهای عمیقی که مشخصه روزنامهنگاری باکیفیتاند، بیشتر میشود.
با بالاتر رفتن آگاهی مردم نسبت به اینکه تغییر و دستکاری محتوا تا چه حد آسان شده، میزان شک و تردید عمومی هم بالا میرود. دیپفیکها و دیگر رسانههای تولیدشده با هوش مصنوعی موجب از بین رفتن بیشتر اعتماد مردم به اخبار میشوند. علاوهبر اینها، نبود شفافیت در خصوص نحوه عملکرد سیستمهای هوش مصنوعی، مسئولیتپذیری را دشوارتر میکند. بدون وجود استانداردها و نظارت مشخص، هوش مصنوعی میتواند اعتبار بنیادین روزنامهنگاری را خدشهدار کند.
همچنین، روزنامهنگاران حرفهای در معرض آسیبهای اعتباری ناشی از جعل هویت یا دستکاریهایی هستند که با هوش مصنوعی انجام میشود؛ امری که میتواند امنیت آنان را در خدمت به منافع عمومی تهدید کند.
با وجود این نگرانیها، هوش مصنوعی ابزارهای ارزشمندی در اختیار روزنامهنگاران قرار میدهد که میتواند حجم عظیمی از دادهها، از اسناد رسمی و رونوشت مکالمات گرفته تا ویدئوها و محتوای شبکههای اجتماعی را بسیار سریعتر از روشهای سنتی پردازش کند.
کارهای زمانبری مانند پیادهسازی متن، جستوجوی کلیدواژهها، تحلیل ترندها و حتی نگارش نسخههای اولیه، میتوانند بهینهسازی شوند. این آزاد شدن وقت، به روزنامهنگاران اجازه میدهد بر تحقیقات عمیق، راستیآزمایی و روایتپردازی تمرکز کنند؛ درواقع تمرکز روی همان اصول اساسی روزنامهنگاری باکیفیت.
هوش مصنوعی نهتنها روشهای تولید محتوا در روزنامهنگاری را تغییر میدهد، بلکه مرزهایش را هم گسترش میدهد. بهعنوان مثال، روزنامهنگاری دادهمحور از قابلیت هوش مصنوعی در شناسایی الگوها، ناهنجاریها و همبستگیها در مجموعه دادههای بزرگ استفاده و امکان گزارشهای جامعتر و دقیقتر را فراهم میکند.
ابزارهای پردازش زبان طبیعی میتوانند اسناد طولانی را خلاصه کرده، نقلقولهای کلیدی را برجسته و محتوا را به چند زبان ترجمه کنند. این پیشرفتها باعث میشود روزنامهنگاری برای مخاطبان جهانی بیشتر در دسترس باشد.
برخی اتاقهای خبر نیز از هوش مصنوعی برای شخصیسازی محتوا برای خوانندگان استفاده میکنند که تعامل و ماندگاری مخاطب را افزایش میدهد. هنگامیکه این فناوری با دقت و بر پایه اصول اخلاقی به کارگیری شود، میتواند سرعت، عمق و گستره روزنامهنگاری را گسترش دهد؛ بیآنکه به اصول بنیادین آن آسیبی وارد کند.
هوش مصنوعی آمده است که بماند؛ اما نیاز به روزنامهنگاری دقیق، معتبر و انسانمحور نیز پایدار خواهد ماند. روزنامهنگاران باید همچنان به راستیآزمایی و ارائه زمینه برای اطلاعات تولیدشده توسط هوش مصنوعی، بهویژه در موضوعات حساس و عمومی، ادامه دهند.
حمایت از روزنامهنگاران حرفهای و رسانههای محلی اکنون بیش از هر زمان دیگری ضروری است. با سرمایهگذاری در توانمندی آنان برای حفظ استانداردهای تحریری، اطمینان حاصل میکنیم که روزنامهنگاری بهعنوان سنگبنای قابل اعتماد جوامع دموکراتیک باقی خواهد ماند.
[ترجمه مقاله سازمان ملل درباره فرصتها و خطرات هوش مصنوعی بر خبرنگاری]
در ادامه سراغ بخشی از گزارش 2025 Future of Job Report از World Economic Forum رفته و قسمت مرتبط با تغییرات رسانه آن را زیر ذرهبین میبریم.
در بخشی از این گزارش که رشد و افول شغلها را بررسی میکند نموداری کشیده شده. در این نمودار پیشبینی ایجاد شغل با رنگ آبی و جایگزینی شغل با رنگ بنفش (به عنوان درصد) بین سالهای 2025 تا 2030 ترسیم شده است. «رشد یا کاهش خالص» پیشبینیشده برای هر شغل در پنج سال آینده با الماس نشان داده شده است.

در این نمودار رشد شغل استراتژیست رسانه و شغلهای مرتبط با رسانه و ارتباطات مثبت است.
در بخش دیگری از این گزارش هم نموداری مرتبط با رشد فناوریهای هوشمصنوعی براساس صنایع مختلف، از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴، ترسیم شده است. همانطور که مشخص است، تمرکز هوش مصنوعی در صنایع مرتبط با رسانه بالا است. مسیری که ممکن است سالهای آینده هم ادامه داشته باشد.

در بخشی از فصل تغییرات فناوری این گزارش آمده است: مهارتهایی که سریعترین رشد را با هوش مصنوعی دارند، مهارتهای دیزاین رابط کاربری، بازاریابی و رسانه هستند که تحت تأثیر پیشرفتهای فناوری رشد میکنند. این مهارتها ارتباط نزدیکی با تحول دیجیتال دارند و این نشاندهنده اهمیت روزافزون ارائه تجربیات دیجیتال یکپارچه و درک تأثیر رفتار مصرفکننده است.
ملیکا هواسی | 1401 مهندسی شیمی