بیش از هشت ماه است که در دانشگاه خبری از تبلیغات میدانی و پوسترهای روی برد و سروصدای سالن جابر و آمفیتئاتر مرکزی و تریبون آزاد جلوی سلف و از اینجور هیجانها و شور و حالها نیست. برخی میگویند اصلا چه بهتر و برخی هم نگران فضای فعالیتهای دانشجویی در این دوران و دوران پساکرونا هستند. با چندتن از فعالین و مسئولین گروههای دانشجویی صحبت کردیم و نظرات و مقایسهشان درباره فعالیت دانشجویی در حالت حضوری و در حالت مجازی را پرسیدیم. این یک صفحه خلاصه نکاتیست که آنها گفتهاند و ما شنیدهایم.
به جان رسیدهام از دست عشوههای مجاز
فعالیت دانشجویی، حداقل تا قبل از کرونا اصل و اساسش بر حضور دانشجو و کنار هم بودن و تعامل نزدیک و گفتوگوی چهره به چهره بود. حتی تأثیرگذاری فعالیت دانشجویی روی خارج از دانشگاه هم از همین تعاملهای درون دانشگاه و بین دانشجوها شکل میگرفت.
انگیزه افراد وقتی در کنار هم نباشند و از نزدیک همدیگر را نبینند، کاهش محسوسی دارد. حتی میتوان گفت که دغدغهها در این شرایط کم میشود.
ورود دانشجوهای سالپایینی به جمع فعالین دانشجویی باتجربهتر و آشنایی آنها با فعالیت دانشجویی و خاکخوردههای این راه و اصطلاحا جا افتادن آنها در جمع در بستر فضای مجازی بسیار سختتر و پیچیدهتر و زمانبرتر است. کاهش وقت و انگیزه و انرژی دانشجوهای سالبالایی و صعبالعبور بودن مسیر ورود آدمهای جدید مجموعههای دانشجویی را میتواند در مهمترین رکنشان که همان دانشجوهای فعال و دغدغهمند است، به چالش و بحران بکشد.
رمق و جان فعالیتهای دانشجویی، خداقل تا اینجای کار در بستر مجازی اصلا قابل مقایسه با حالت حضوری نیست. سالنهایی که جای سوزن انداختن نداشتند و تجمع و تراکم و هیجان آن دوران کجا و حضور خنثی و بیحس در پلتفرمهای مختلف مجازی کجا؟ دلیل این جان و رمق نداشتن هم به جنس و شکل برگزاری برنامه مجازی برمیگردد و هم تبلیغات ضعیفتر و کمتردیدهشده.
در برنامه مجازی حس با هم بودن و در کنار هم بودن و نفس یکدیگر را حس کردن شکل نمیگیرد و درصد خیلی زیادی از افراد حاضر در برنامه صرفا بینندهها و شنوندههای از راههای دور و نزدیک هستند که نقش و تعاملشان در اجرای برنامه از صفر هم صفرتر است، در حالی که در برنامههای حضوری نفس حضور یک دانشجو در سالن یا دفتر گروه و تشکل خودش قسمتی مهم از برنامه بود.
تبلیغات میدانی، زدن پوستر روی در و دیوار دانشگاه، گفتوگوی چهره به چهره و دعوت زبانی و ایجاد شور و هیجان در فضای دانشگاه در حالت مجازی محلی از اعراب ندارد و همین باعث میشود تبلیغات و دیده شدن برنامهها ضعیفتر و کمرنگتر از قبل شود. همین موضوع در انتشار نشریات هم خودش را نشان میدهد و امکان توزیع نشریات دانشجویی در فضاهایی مثل ابنسینا و سلف و مسجد از دست رفته است.
کیفیت مخاطبین قابل مقایسه با حالت حضوری نیست و دلخوش کردن به شمارشگرانی که پلتفرم نشان میدهد، خیال خام است؛ به قولی «یکی مرد حاضر به از صدهزار».
وقتی دانشجو در دانشگاه حضور ندارد و از نزدیک نمیبیند، بیشتر سرش گرم درس و تمرین و پروژه و کار و اشتغال خودش است و دغدغهاش هم نسبت به موضوعات موردبحث فعالیت دانشجویی کم شده و کرختی حاکم بر فضای فعالیت دانشجویی را نتیجه میدهد.
بیشتر دانشجوها در این ایام سرشان به کار خودشان گرم است، البته برای فرار از تنهایی و قرنطینه خانگی دست به کارهای مختلفی میزنند. اگر اهل توییتر باشید، احتمالا تصدیق میکنید که فعالیت کاربران شریفی در توییتر افزایش پیدا کرده، یعنی جایی که بچهها میتوانند با رفقا و دوستانشان تعامل کنند و گپوگفت داشته باشند. خواندن کتاب و رمان و دیدن فیلم و سریال هم بعید نیست در این دوران رکورد زده باشد. هرچه هست اینها سرگرمیهای خوبی برای پر کردن ظاهری خلأ ارتباطات اجتماعیست و همینها خودش با کمی چاشنی بدبینی نقش مخدرهایی را بازی میکنند که دغدغه فعالیت دانشجویی و اجتماعی و فرهنگی را به فراموشی میسپارند.
مجازی شدن برنامههای دانشجویی قشر کمتر فعال دانشجو را هم با تقریب خوبی از فضای برنامهها و فعالیتهای دانشجویی کنار زده است و بیشتر فعالین و مخاطبین برنامههای مجازی همانهایی هستند که در حالت حضوری هم نقش محوزی و پررنگی در فعالیتهای دانشجویی داشتند. قشر کمتر فعال در حالت حضوری خیلی وقتها به صورت گذری و در مسیر تردد بین کلاسها و ساختمانهای دانشگاه پایش به برنامههای دانشجویی باز میشد ولی در حالت مجازی احتمالش خیلی کم است که دستش روی لینک برنامه برود.
برنامه زندگی آدمها در این شرایط بهم ریخته و کارهای مختلفشان با همدیگر تداخل پیدا کرده و همین کیفیت برنامهها و فعالیتهای مجازی را کاهش میدهد. احتمال حواسپرتی در یک جلسه مجازی بهمراتب بیشتر از یک جلسه حضوریست. حالا تصور کنید که وسط جلسه ممکن است یکی فیلم ببینید و دیگری مشغول حرف زدن با اعضای خانه باشد و یکی تلفنش زنگ بخورد و یکی هم مشغول صرف وعده ناهار باشد.
در فضای مجازی و انباشت تعداد زیادی محتوا و برنامه و ریختن موروملخوار اطلاعات روی سر مخاطب، هم فعالین دانشجویی سختتر میتوانند فعالیت و برنامهشان را به مخاطبشان برسانند و هم مخاطب سختتر میتواند چیزی را که دنبالش است پیدا کند.
ندیدن چهره به چهره و گفتوگوی از راه دور و تعامل نزدیک نداشتن باعث شده سوءتفاهمها و سوءبرداشتها در بحثهای بین فعالین دانشجویی و حتی ارتباط فعالین دانشجویی با مسئولین دانشگاه بیشتر شود و تنشها بعضا بالا بگیرد. در دیدار و جلسه مجازی معمولا خبر از صمیمتها و رفاقتها کمتر است، مخصوصا وقتی طرف مقابل را حتی یکبار هم در غیر فضای مجازی ندیده باشی.
برخی جذابیتهای برنامههای حضوری جای خالیاش در برنامههای مجازی به شدت احساس میشود و از میل و رغبت مخاطب برای شرکت در برنامه میکاهد؛ همان پک و عکس یادگاری هم جزئی از جذابیت برنامه بود.
در برنامههای مجازی امکان حضور مزاحمها و ترولها و کاربران با اسامی غیرواقعی فراهم شده که میتوانند برنامه را از نظم و روال عادی آن خارج کنند. شناسایی آنها نیز همیشه راحتی نبوده و به همکاری دانشگاه نیاز دارد.
حضور در برنامهها و جلسات مجازی چه به عنوان ارائهدهنده و چه به عنوان مخاطب، در خانه و در کنار دیگر اعضای خانواده آسیبهای خاص خودش را دارد و میتواند چالشهایی در ارتباط با اعضای خانواده و خانه ایجاد کند.
در جلسات و گفتوگوی حضوری بیمقدمه میتوان حرف زد و نظر خود را گفت و در بحث شرکت کرد ولی در جلسات و گفتوگوهای مجازی تعامل و بحث کردن بروکراسی خاص خودش را دارد و به راحتی شکل نمیگیرد.
ارتباط چشمی بین ارائهدهنده و مخاطب شکل نمیگیرد و به همین خاطر ارائهدهنده متوجه نمیشود که مخاطب با بحث او همراه است و آن را متوجه شده یا خیر.
شناخت افراد از یکدیگر اندک است و حتی چهرههای افراد هم در ذهن همدیگر نمیماند و در نتیجه ارتباط بین افراد ضعیفتر و کوتاهمدتتر برقرار میشود.
ارائهدهنده باید در حالی که ممکن است فقط تصویر خودش یا یک صفحه خالی را ببیند، تصور کند که جمعیتی در برنامه حاضر هستند و به او توجه میکنند و حرفهایش را میشنوند. حس ارائه در حالتی که جمعیت مقابل شما نشسته قابل انتقال به فضای مجازی نیست.
عیب او جمله بگفتی، هنرش نیز بگوی
دسترسی به برنامهها و فعالیتهای دانشجویی برای مخاطبین راحتتر شده و نیازی به جابهجایی فیزیکی و حضور در محل برگزاری برنامه نیست. هرکجا هستید، با یک رایانه شخصی و یا تلفن همراه هوشمند روی یک لینک کلیک میکنید و شما هم جزئی از برنامه و فعالیت میشوید.
راحتی و سهولت حضور در برنامه باعث شده استقبال از خیلی برنامهها هم حداقل به صورت عددی بیشتر شود، یعنی از نظر کمی تعداد مخاطبینی که در برنامه حاضرند و میشنوند و میبینند بیشتر شده است.
تنوع و گستردگی زمانی برنامههای دانشجویی بیشتر شده و امکان برگزاری برنامهها افزایش پیدا کرده؛ برگزاری برنامه در روزهای تعطیل یا ساعات پایانی شب فقط در حالت مجازی امکانپذیر است و در حالت حضوری امکان برگزاری برنامه به چند ساعت مشخص در روز و چند روز مشخص در هفته محدود میشد.
گروههای دانشجویی از روی یک توفیق اجباری به قالبهای جدید برنامه و فعالیت رسانهای روی آوردهاند؛ از کلیپهای تصویری تا پادکستهای صوتیو پلتفرمهای مختلف برای ارتباط با دیگران و پیشبرد کارها. استقبال مخاطب هم با توجه به شرایط از این قالبهای جدید نسبت به دوران قبل بیشتر است.
هزینه مالی برگزاری برنامهها به شد کاهش پیدا کرده و تقریبا برای خیلی از فعالیتها صفر شده است؛ از پذیرایی و دکور و فضاسازی تا پوستر و تبلیغات و پوشش رسانهای.
زحمات و کارهای اجرایی برنامهها و فعالیتها نسبت به قبل کاهش چشمگیری داشته و دیگر از هماهنگی سالن برگزاری برنامه و هماهنگی برای ورود مدعو با حراست و مدیریت برنامه و زحمت انتظامات محل برگزاری و ... خبری نیست.
محدودیتها و حساسیتها و گیروگورهای گرفتن مجوز برنامهها کاهش پیدا کرده، وقتی قرار نیست مدعو وارد دانشگاه شود، حواشی هم کمتر است و در نتیجه حساسیت دانشگاه هم کمتر. خلاصه که دردسر فعالین دانشجویی کاهش قابل توجهی داشته است. خیلی از بروکراسیهای اداری نیز در حالت مجازی حذف شدهاند.
حضور مدعوین در برنامهها بسیار راحتتر شده و به همین خاطر از برنامهها و فعالیتهای دانشجویی استقبال بیشتری دارند و نه گفتنشان کمتر است؛ حالا چه مدعو در همین تهران باشد و حوصله و وقت رفتوآمد چندساعته نداشته باشد و چه مدعو از آنطرف زمین که دیگر نیازی به تحمل رنج سفر و ویزا و بلیط ندارد.
حضور فارغالتحصیلان و دانشجوهای دانشگاههای دیگر و افراد خارج از کشور و عموم مردم فقط در برنامههای مجازی فراهم است و در حالت حضوری باید قید آنها را زد.
نسل جدیدتر که بیشتر با فضای مجازی خو گرفته به نظر میرسد با شوخی و احوالپرسی و ابراز نظر در فضای مجازی راحتتر است و این موضوع میتواند به تعاملیتر شدن و صمیمت بیشتر برنامهها کمک کند.
امکان ضبط و آرشیو کردن و انتشار مناسب و بهموقع محتوای برنامهها و جلسات در حالت مجازی سهلتر و سریعتر است.