در شمارههای قبل از عواملی حرف زدیم که باعث به نتیجه نرسیدن خیلی از کسبوکارهای نوپا شده. چالشهایی مثل روند اعتبارسنجی، تیمسازی، عدم توانایی در جذب سرمایهگذار و نشناختن مخاطب و بیتوجهی به بازاریابی، عدم مدیریت درست بودجه و اشتباه در مقیاسپذیری. حالا وقتش رسیده که این موارد رو در دل یک مسیر واقعی بررسی کنیم.

کافهبازار از قبل از هر چیز از دل یک پروژهی دانشگاهی بیرون آمد که قصد داشت در روزهایی که گوگلپلی در ایران قفل بود کاری برای نصب راحتتر اپها روی گوشیهای اندرویدی بکند تا کابران بتوانند بجای فرومها و لینکهای مشکوک دانلود، دسترسی ساده و مطمئنی به اپلیکیشنها داشته باشند.
تپسل هم در همان سالها متولد شد. با این تفاوت که نه از دل نیاز کاربر نهایی، بلکه از شکافی در بازار تبلیغات وجود داشت، شکل گرفت. تیم تپسل فهمید که توسعهدهندههای ایرانی اپ(developers)، بعد از ماهها کارحتی هزینه اینترنت مصرفیشان راهم درنیاوردهاند. آنها محصول میساختند، در بازار منتشر میکردند اما به دلیل فرهنگ رایگانخواهی و نبود زیرساخت پرداخت داخلی، نمیتوانستند به درآمدی پایدار برسند. در این خلأ تپسل بهعنوان یک «ad network» بومی متولد وشد یک مدل کسبوکار راهاندازی کرد که میخواست زیرساخت اقتصادی برای اکوسیستم اپلیکیشنسازی ایران فراهم کند.اما بهعنوان یک کسبوکار جدید، رشد تپسل تدریجی بود. همراه با جلسات طولانی با توسعهدهندهها، توجیه برندها و همینطور مذاکرههای فرسایشی. بااینحال مشکل تپسل این نبود که رشد نمیکرد، بلکه این بود که کسی اپها رشدش را نمیدید.
بعد از آن که با هر موج تحریم درگاهها محدودتر میشد خیلی از سرویسهای خارجی کنار کشیدند و ابزارها ناکارآمد شدند. که این موضوع برای کافهبازاربه معنی خطر افت عملکرد بود و برای تپسل حکم نابودی داده را داشت. درنتیجه هر دو باید به سرعت تصمیمهایی حیاتی میگرفتند. تصمیمهایی مثل طراحی زیرساخت داخلی، سرمایهگذاری روی ابزارهای بومیسازیشده، و مدیریت بحران نقدینگی.
یکی از بزنگاهها مسئلهی ورود سرمایهگذار خارجی بود. بازار با سرآوا و راکت درگیر شد که ترکیبی از فرصت و تهدید را برایش ایجاد میکرد اما تپسل تصمیم گرفت که مستقل بماند و با سرمایهگذاران داخلی پیش برود. هر کدام مسیر متفاوتی رفتند که مزایا و دردسرهای متفاوتی را برایشان رقم زد. اما چیزی که روشن بود این بود که در ایران، سرمایهپذیری نه یک اتفاق ساده بلکه یک فرآیند پرچالش و ملتهب است.
بااینحال آنچه این دو تیم را نجات داد نه فقط مهارت فنی اعضا بلکه انعطافی بود که در تصمیمگیری به خرج دادند و همینطور بلوغ در شناخت «زمان تغییر» بود. در حقیقت سنجش و توجه به«زمان تغییر» برای تیمهایی اتفاق میافتد که نه به یک خوشبینی کور دل بستند نه به بدبینی فلجکننده. این تیمها به جای شتابزدگی به ساختن با حوصله تن دادند. چیزی که در نگاه اول شاید کند و محافظهکارانه بهنظر برسد دراصل نوعی صبر استراتژیک محسوب میشد. چون آنها رشد را تنها در صورتی میپذیرفتند که با ظرفیت واقعی بازار هماهنگ باشد. این دقیقاهمانجایی است که بسیاری از استارتاپها شکست خوردند چون قبل از درست کردن زیرساخت و اساسا آمادگی برای رشد به صورت عجولانه سراغ افزایش تعداد کاربر و فروش زیاد رفتند درنتیجه با اولین موج واقعیت زمین خوردند.
نکتهی مهم دیگر بازتعریف نسبت بین تیم و محصول است. نهتنها محصول در پاسخ به یک نیاز ساخته میشد بلکه خود تیم هم خود را در پاسخ به مسیر رشد بازسازی میکرد. ساختارهای سازمانی، فرهنگ تصمیمگیری، رابطه با مشتری، همه در چرخهای بازبینی میشدند؛ گویی تیم، خود بخشی از فرآیند یادگیری بازار بود.
در این میان سرمایه نه نردبان نجات، بلکه تنها یک ابزار بود. برخلاف بسیاری از استارتاپها که با ورود پول، اولویتهایشان را تغییر دادند این دو استارتاپ تلاش کردند «هزینهکرد» را هم با یادگیری همراه کنند. به این معنی که سرمایه صرفاً برای زندهماندن بیزنس به کار گرفته نمیشد، بلکه برای آزمون فرضیههای واقعی هم به کار رفت.Top of Form
موفقیت کافهبازار و تپسل نه از سر اتفاق یا شانس بلکه بهدلیل مجموعهای از تصمیمهای دقیق، سنجیده و متکی بر شناخت عمیق از بستر واقعی ایران به موفقیت رسیدند. این دو استارتاپ برخلاف بسیاری از تیمها تنها به دنبال ارائه محصولمتفاوت نبودند، بلکه با درک و ارزیابی و تحلیل مسئله از دل نیازهای واقعی بازار به تقاضایی پاسخ دادند که تا پیش از آن بیجواب باقی مانده بود..
دینا دانشور | روابط عمومی پارک علم و فناوری