
طالبان با سرعتی فراتر از چیزی که تصور میشد، توانست بر افغانستان مسلط شود و حتی کابل به عنوان پایتخت این کشور نیز بدون مقاومتی قابل ملاحظه سلطه طالبان را پذیرفت. متن زیر ترجمهای از مقالهای در وبسایت The Conversation است که منابع مالی طالبان را در طول بیست سال گذشته بررسی میکند؛ در زمانی که بر بخشهایی از کشور تسلط داشتهاند و به عنوان رقیبی برای دولت قانونی این کشور فعالیت میکردند. البته در حال حاضر که طالبان تقریبا بر تمام افغانستان مسلط شده و دولت تشکیل داده، منابع درآمدی بیشتری نیز در اختیار دارد.
سخنگوی طالبان، ذبیحالله مجاهد، در اولین نشست خبری خود پس از تسلط بر افغانستان تضمین کرد که دولت جدید کشت تریاک را ممنوع خواهد کرد: «ما به مردان و زنان خود و جامعه بینالملل اطمینان میدهیم که دیگر هیچگونه مواد مخدری در این کشور تولید نمیشود. از الان به بعد دیگر کسی نمیتواند در تجارت هروئین و قاچاق مواد مخدر مشارکت داشته باشد.»
تحلیلگران شعارهای طالبان درباره ممنوعیت تولید و قاچاق مواد مخدر را مانند دیگر شعارهای این گروه برای احترام به حقوق بشر و آزادی رسانهها، به عنوان بخشی از تلاش رهبران جدید طالبان برای نشان دادن چهرهای معتدل از خود با هدف جلب حمایتهای بینالمللی تلقی میکنند.
بیشتر تریاک و هروئین جهان از افغانستان میآید؛ مواد مخدری که تولید و صادرات آن در مناطق تحت سلطه طالبان بوده و در طول بیست سال گذشته این گروه مالیاتهای زیادی نیز از مواد مخدر دریافت کرده است. جاناتان گودهند، کارشناس تجارت بینالمللی مواد مخدر در دانشگاه SOAS لندن میگوید که تجارت مواد مخدر منبعی کلیدی برای طالبان به شمار میرود و ممنوعیت آن میتواند آنها را دچار مشکل کند.
اما آیا تمام درآمد طالبان به کشت تریاک و تجارت مواد مخدر ختم میشود؟ خیر!
شبه نظامیان طالبان از زمان سرنگونی رژیم بنیادگرایشان از سوی نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۰۱ ثروتمندتر و قدرتمندتر شدهاند. بنا به برخی گزارشها در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۰، طالبان ۱.۶ میلیارد دلار درآمد داشته، در حالی که دولت افغانستان در همین مدت ۵.۵۵ میلیارد دلار درآمد کسب کرده است. این درآمدها از کجا میآید؟ تجارت مواد مخدر، اخاذی و گروگانگیری، کمکهای مالی از سوی دیگر کشورها، استخراج از معادن افغانستان و ...
مواد مخدر: ۴۱۶ میلیون دلار
بر اساس گزارش سازمان ملل متحد از وضعیت جهانی مواد مخدر در سال ۲۰۲۰ ، افغانستان طی پنج سال منتهی به سال ۲۰۲۰ تقریبا ۸۴ درصد از تولید جهانی تریاک را به خود اختصاص داده است.
بخش اعظمی از سود این قاچاق مواد مخدر به جیب طالبان واریز میشود، چرا که در مناطق تحت کنترل خود کشت و تجارت تریاک را مدیریت میکند. بر اساس گزارش سال ۲۰۰۸ واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان که یک سازمان تحقیقاتی مستقل در کابل است، گروه طالبان مالیاتی ۱۰ درصدی را برای هر حلقهای در زنجیره تولید مواد مخدر وضع کرده که شامل کشاورزان افغان که خشخاش (ماده اصلی تریاک) را کشت میکنند، آزمایشگاههایی که آن را به مواد مخدر تبدیل میکنند و تاجرانی که محصول نهایی را به خارج از کشور منتقل میکنند، میشود.

استخراج از معادن: ۴۰۰ تا ۴۶۴ میلیون دلار
استخراج سنگ آهن، سنگ مرمر، مس، طلا، روی و سایر فلزات و دیگر مواد معدنی کمیاب در افغانستان کوهستانی یک تجارت بسیار سودآور برای طالبان محسوب میشود. هم افرادی که در مقیاسهای کوچک عملیات استخراج از معدن را انجام میدهند و هم شرکتهای بزرگ استخراج از معدن در افغانستان به شبهنظامیان طالبان پول میدهند تا به آنها اجازه دهند تا به کسبوکار خود ادامه دهند. آنهایی که به طالبان پول ندهند، با تهدید به مرگ روبهرو میشوند.
به گفته کمیسیون سنگها و معادن طالبان، این گروه سالانه ۴۰۰ میلیون دلار از معادن درآمد دارد، اما ناتو برآورد میکند که این رقم بالاتر از ۴۶۴ میلیون دلار است، در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۶ تنها ۳۵ میلیون دلار بود.


اخاذی و مالیات: ۱۶۰ میلیون دلار
طالبان مانند دولت، از مردم و صنایع افغانستان در مناطق رو به گسترش تحت کنترل خود مالیات میگیرد. آنها حتی رسیدهای رسمی پرداخت مالیات نیز صادر میکنند.
صنایع معدنی، رسانهها، مخابرات و پروژههای توسعهای که با کمکهای بینالمللی تأمین مالی میشوند، مشمول این مالیات هستند. همچنین رانندگان برای استفاده از بزرگراهها در مناطق تحت کنترل طالبان باید مبالغی را پرداخت کنند و مغازهداران نیز موظف هستند برای برخورداری از حق تجارت به طالبان پول بدهند. این گروه همچنین دو نوع مالیات سنتی اسلامی را هم وضع کرده که یکی از آنها مالیات ده درصدی بر محصولات کشاورزیست و دیگری مالیات ۲.۵ درصدی بر ثروت و سرمایه افراد.
به گفته یکی از افراد برجسته طالبان، درآمدهای مالیاتی، که ممکن است اخاذی نیز شامل آن باشد، سالانه حدود ۱۶۰ میلیون دلار است. از آنجا که برخی از مشمولین مالیات تولیدکنندگان خشخاش هستند، ممکن است بین درآمد مالیاتی و درآمد مواد مخدر همپوشانی مالی وجود داشته باشد.
کمکهای خیریه: ۲۴۰ میلیون دلار
طالبان کمکهای مالی پنهانی از اهداکنندگان خصوصی و موسسات بینالمللی در سراسر جهان دریافت میکند. بسیاری از کمکهایی که به طالبان میرسد، از سوی موسسات خیریه و موسسات خصوصی واقع در کشورهای خلیج فارس میآید؛ منطقهای که از لحاظ تاریخی با شورشهای مذهبی این گروه همدل بوده است. به گفته مرکز تحقیقات و مطالعات سیاسی افغانستان، این کمک های مالی سالانه در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار است. این موسسات خیریه در فهرست گروههای تأمین مالی تروریسم از سوی وزارت خزانهداری ایالات متحده قرار گرفتهاند. شهروندان شخصی عربستان سعودی، پاکستان، ایران و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس نیز به تأمین مالی طالبان کمک میکنند و سالانه ۶۰ میلیون دلار دیگر به شبکه حقانی وابسته به طالبان میرسانند.
صادرات: ۲۴۰ میلیون دلار
به گفته شورای امنیت سازمان ملل متحد، طالبان کالاهای مصرفی روزمره را در راستای پولشویی غیرقانونی صادرات و واردات میکند. تصور میشود که درآمد خالص طالبان از صادرات سالانه حدود ۲۴۰ میلیون دلار است. این رقم شامل صادرات خشخاش و مواد معدنی غارتشده نیز میشود و بنابراین ممکن است با درآمد مواد مخدر و درآمد مواد معدنی همپوشانی داشته باشد.
املاک و مستغلات: ۸۰ میلیون دلار
به گفته یکی از افراد برجسته طالبان و یکی از کانالهای تلویزیونی پاکستان، طالبان دارای املاک و مستغلاتی در افغانستان، پاکستان و سایر کشورهاست که درآمد سالانه آن به ۸۰ میلیون دلار میرسد.
کشورهای خارجی: ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار
براساس گزارش BBC، یک گزارش محرمانه سیا در سال ۲۰۰۸ تخمین زده که طالبان ۱۰۶ میلیون دلار از منابع خارجی، به ویژه از کشورهای حوزه خلیج فارس دریافت کرده است.
همچنین به گفته منابع متعدد آمریکایی و بینالمللی، تصور میشود در حال حاضر دولتهای روسیه، ایران، پاکستان و عربستان سعودی از طالبان حمایت مالی میکنند. کارشناسان میگویند این مبلغ میتواند تا ۵۰۰ میلیون دلار در سال برسد، اما ارائه رقم دقیق درمورد آن دشوار است.
تقریبا ۲۰ سال است که ثروت عظیم طالبان ویرانی و مرگ را در افغانستان ایجاد کرده است. همچنین دولت افغانستان برای مقابله با طالبان هزینههای هنگفتی را صرف جنگ میکند که در صورت صلح و ثبات در این کشور میتواند در راستای تأمین خدمات عمومی و توسعه اقتصادی خرج شود.
منبع: The Conversation