
سربازی، از آن قصههای پرغصهای است که ذهنهای بسیاری را با خود درگیر کرده؛ از نوجوانی که از ترس رویارویی با آن، به دامان درس و کنکور و تحصیلات عالیه پناه میبرد، تا جوانی که این موضوع را مانعی بر سر ازدواج و تشکیل خانوادهاش میبیند. بهنظر، سربازی با وجهههای مختلف زندگیِ خیلی از افراد جامعه، گره خورده و کلافی سردرگم را به وجود آورده است.
انجمن اسلامی دانشجویان، بنابر مشاهدات خود مبنی بر پیچیدگی این معضل، اقدام به برگزاری برنامههایی با موضوع سربازی، نموده است. یکی از این برنامهها تریبون آزادی با موضوع «سربازی؛ خدمت مقدس یا اجبار نامقدس؟!» بود که در روز پنجشنبه، ۱ آبان، برگزار شد تا دانشجوها، به بحث و تبادلنظر پیرامون جنبههای گوناگون این معضل پرداخته و دیدگاههای مختلف، شنیده شود.
مغایر با قانون اساسی
در ابتدای جلسه، مجری برنامه توضیحاتی در مورد روند برنامه داد و همچنین اشارهای هم به اتفاق ناگوار پیشآمده برای همدانشگاهی سابقمان، امیرمحمد بهمنی داشت که در هنگام خدمت سربازی دار فانی را وداع گفته بود.
نخستین شخصی که صحبتهای خود را مطرح کرد، با اشاره به اقدام اخیر در رابطه با ۲۴ماههکردن سربازی بومی، برای پذیرفتن سربازی بهعنوان بخشی از زندگی، ابراز تأسف کرد. او همچنین سربازی را مغایر با اصلهای ۱۰، ۲۰ و ۴۳ قانون اساسی دانست. سپس نام کشورهایی را که هنوز بیش از ۱۸ ماه سربازی دارند، بر زبان آورد و خاطرنشان کرد که طبق قانون ۴ وظیفه عمومی، سربازی ۲ سال نیست و ۳۰ سال است! در پایان، ای دانشجو از هزینههای آشکار و پنهان سربازی، نظیر تحصیلات تکمیلی اضافه دانشجویان و هدررفت استعدادها سخن گفت.
منافع مالی، مانع اصلاح
دومین فردی که پای تریبون آمد، در ابتدا از تغییرات اندک قانون سربازی طی یک قرن اخیر گله داشت و اضافه کرد که یکی از علل عدم تغییر قانون، گردش مالی ایجادشده برای برخی از نهادهاست که در برابر تغییر یا اصلاح قانون، مقاومت میکنند. او ادامه داد که یکی از بهانهها برای تداوم وضع فعلی، بحث افزایش توان دفاعی است، حال آنکه نیاز به حداکثر ۳۶هزار نفر برای مرزبانی داریم. او در پایان صحبتهای خود، آمارهای تکاندهندهای در رابطه با اعتیاد و خودکشی در سربازی، طبق تحقیقات انجامشده ارائه کرد.
شخصیتی که برای مرد شدن خرد میشود
سومین شخص صحبتکننده، یکی از دختران حاضر بود که صحبتهایش بر محوریت فرهنگها و هنجارهای غلط پیرامون سربازی قرار داشت؛ نمونه این موارد را میتوان در جملات «مرد باید قوی باشد»، «مرد باید با اسلحه کار کند» و ... مشاهده کرد. از دیگر موضوعاتی که او به زبان آورد، بحث تعرض و تجاوز به مردان در دوره سربازی، معضل دوری از خانواده و همچنین آسیب به سلامت روانی سربازان بهدلیل سرکوبشدن و اهانتدیدن از سوی فرماندهان بود.
مجددا نفر نخست، بخش دیگری از صحبتهایش را بیان نمود. او تأکید داشت که مهارتهای نظامیِ چندانی در سربازی تعلیم داده نمیشود؛ پس نمیتوان بهانۀ افزایش توان دفاعی را مطرح کرد. او از پیشرفت جنگافزارها نیز سخن گفت که سبب کاهش نیاز به نیروی انسانی شده است.
بار دیگر، نوبت به نفر دوم رسید؛ او سعی در ارائۀ راهحل برای رفع مشکل داشت و از شناسایی آسیبها و انجام کار رسانهای، بهعنوان راهکار برونرفت از این معضل حرف زد. همچنین او در تکمیل صحبتهای نفر سوم، از سطح پایین سواد افرادی که سربازان در اختیارشان هستند، گله کرد.
وقتی سیاستها متفاوت است، مقایسه معنایی ندارد
نفر بعدی که بهعنوان چهارمین فرد، شروع به صحبت کرد، دیگران را از مقایسه سیستم کشورهای مختلف، بهدلیل تفاوت در سیاستهای کلان، بر حذر داشت. او اضافه کرد که سیاست کشور ما یکسری ایدئولوژی دارد و بنابر آنها، نیاز به سرباز دارد.
نفر دوم، در ادامه صحبتهای خود، سربازی را در درازمدت، بهدلیل عدم علاقه جمع کثیری از سربازان از کاری که انجام میدهند، دارای مشکل امنیتی دانست و گفت: «سربازی اجباری، تا یک زمانی توجیهپذیر بود؛ مثلا در زمان پهلوی اول و دوم که ارتش درستوحسابی نداشتیم».
نفر پنجم، از لزوم تعویض ساختارها سخن گفت و ادامه داد که اگر ماهیت سربازی از لحاظ روانی، بهداشتی، مالی و ... بهتر شود، اتفاقا باعث تقویت نیروی نظامی میگردد.
ششمین فرد، یک جمعبندی از صحبتهای مطرحشده داشت و بیان کرد که دو موضوع اصلی را میتوان چکیده بحث دانست: اولی اینکه تعداد نیروها بیش از حد نیاز است و دیگری اینکه نوع رفتارها، مغایر با کرامت انسانی به حساب میآید.
سربازی اصلاحپذیر است؟
نفر هفتم که اندکی با دیگران اختلاف نظر داشت، گفت: «حذف کامل سربازی، مخصوصا در شرایط فعلی، بحث مناسبی نیست و نظر بنده روی اصلاحات است». او، کمترکردن مدتزمان سربازی، ترمیم حقوق دریافتی، بهبود اخلاق، رفتار و شرایط زندگی سربازها و همچنین دوجنسیتیکردن آن (مثلا پشتیبانی بانوان) را از جمله اصلاحات واجب، برشمرد.
نفر هشتم، بحث خود را بر محور لزوم وجود توان دفاعی برای کشور، پیش برد. وی بیان کرد که اگر فکر میکنیم مردم به ایدئولوژی موجود پایبند هستند و درصورت وقوع جنگ، برای دفاع برمیخیزند، دیگر نیازی به سربازی اجباری نیست و درصورتیکه احساس میکنیم افرادِ کمی خود را مکلّف میبینند، باید در ایدئولوژیهای خود، تجدیدنظر کنیم.
نفر اول، در پاسخ به صحبتهای نفر هفتم، بحث پشتیبانی بانوان در زمان جنگ را متناسب با زمان ندانست و آن را نگاهی صدراسلامی پنداشت. همچنین بحث اجباریبودن در زمان کم را بیمورد تلقی کرد. نفر چهارم نیز در تکمیل این صحبتها، اذعان داشت که در هر مقولهای، اجباریبودن، پاسخی معکوس در پی دارد.
نفر هفتم، مجددا در مقام دفاع از سخنان خود برآمد و بر اهمیت نیروی انسانی در زمان حساس کنونی، با ذکر مثالهایی از نبرد در کشورهای همسایه، تأکید کرد.
بردگی مدرن یا سربازی اجباری؟
آخرین نفری که صحبتهای جدیدی مطرح کرد، از نیازمندی ارتش به سربازهای حرفهای در جنگهای چریکی و عدم نیاز به سربازهای عادی، سخن گفت و سربازی اجباری را «بردگی مدرن» خواند. همچنین او مثال جنگ تحمیلی را جهت تبیین ارجحیت سربازی اختیاری به سربازی اجباری، بیان کرد. نفر دوم نیز در ادامه، یکی از دلایل سقوط رژیم پهلوی را فرار سربازهایی دانست که اجبارا به این پیشه، مشغول بودند. نفر هفتم هم آموزشهای عمومی را ضروری دانست و در نهایت، نفر چهارم، مقایسه با ژاپن را بهدلیل تفاوتهای اقتصادی با این کشور، از محل اعتبار، دور پنداشت.
برنامه در نهایت با صحبتهای نهایی مجری و بعد از حدود سه ساعت پایان یافت.