گاهی وقتی یک ایده نو در ذهنمان جرقه میزند و با اشتیاق زیادی سراغ ساختن محصول میرویم. حواسمان نیست که بیرون از این همه هیجان، کسی قرار است از این محصول استفاده کند؛ کسی که شاید نگاه، نیازها یا حتی زبانش با ما فرق داشته باشد. همین مشکل به ظاهر ساده، چیزی که خیلی از استارتاپها را در همان سال اول به بنبست میکشاند: نادیده گرفتن صدای مشتری.

در شریف تمرکز ما بیشتر روی حل مسئله است. اما مشکل اینجاست که محصول خوب لزوماً به معنی محصول موفق نیست. یکی از مثالهایی که همیشه یادم هست، یک تیم خوب از بچههای فنی بودند که یک اپلیکیشن برای مدیریت زمان تولید کرده بودند. از نظر طراحی، اجرا، دیتای تحلیلی و در مجموع همهچیز در کارشان عالی بود. اما بعد از گذشت چند ماه، میزان استقبال خیلی کمتر از حد انتظار بود.
فکر میکنید چرا؟ آنها با فرض خودشان شروع کرده بودند و نه با پرسیدن از آدمهایی که قرار است از این اپلیکیشن استفاده کنند. آنها چیزی که برای یک توسعهدهنده کارآمد و لازم به نظر میرسد، لزوماً برای یک دانشجوی پزشکی یا یک مادر شاغل هم کاربردی نیست.
به طور مثال استارتاپ Google Glass در سالهای اول بدون شنیدن نگرانیهای کاربران دربارهٔ حریم خصوصی و راحتی استفاده عرضه شد. مهندسی محصول در سطح بالا بود، اما چون گوگل صدای واقعی مخاطب را نشنید، پروژه کنار گذاشته شد. در نمونهای از اپلیکیشنهای داخلی، اسنپفود وقتی متوجه شد رستورانها از سیستم ثبت سفارش ناراضیاند به سرعت جلسات هفتگی برگزار کرد تا فرآیند را تغییر دهد و در نهایت باعث رشد پایدار و جلب اعتماد رستورانها و کاربران شد.
گاهی اوقات خیلی از استارتاپها حتی بازخوردهایی را که از مشتریها دریافت میکنند، به اندازه کافی جدی نمیگیرند یا با درنظر نگرفتن حساسیت مشتری جمله «بعداً درستش میکنیم» را مدام تکرار میکنند.
بازخورد مشتری حتی اگر گنگ و تلخ هم باشد در حقیقت یک جور نقشه راه است. اصلا گاهی یک راهنمایی میتواند مسیر را به کلی تغییر بدهد. اما مشکل این است که بسیاری از ما تصور میکنیم نقد یعنی زیر سؤال رفتن ایده. اما واقعیت این است که هر بار که با یک مشتری واقعی صحبت میکنید، فرصتی برای نزدیکتر کردن محصول به نیازهای واقعی دارید. کافی است چند نفر را دعوت کنید و از آنها بخواهید کار کنند و ببینید که در کجا گیر میکنند، چه چیزهایی را بیشتر میپسندند و چه را نمیپسندند. همین چند نکتهٔ ساده میتواند جلوی بسیاری از اشتباهات بزرگ بعدی را بگیرد.
شاید بپرسید چهطور بازخورد جمع کنیم؟ در ابتدا میشود بدون تهیه ابزار پیچیده از طریق ساخت یک فرم ساده گوگل چند نفر را بهصورت حضوری یا آنلاین دعوت کنید و چند سؤال کلیدی بپرسید. اما نکته این است که بعد از جمعآوری این اطلاعات باید آمادگی آن را داشته باشید که حتی اگر لازم شد ایدهٔ اول را کجوکوله کنید.
برای این کار فضایی مثل مرکز کارآفرینی شریف میتوانند کمککننده باشد چون از دل تجربههای مشابه و واقعی شکل گرفته است. بارها تیمهای زیادی با نگاهی صرفاً فنی به مرکز کارآفرینی مراجعه کردند اما بعد از چند جلسه با منتورهای مرکز، دید وسیعتر و درک حقیقی نسبت به بازار پیدا کردند که حتی به بازبینی اساسی در ایده آنها منتهی شد.
در نهایت یادتان باشد که راه عبور از درهٔ مرگ، قدمزدن همراه با صدای بازار است، نه ساختن محصول در خلأ.
دینا دانشور | روابط عمومی پارک علم و فناوری