«امروز که درس دارم. امشب باید این تمرین را تحویل بدهم. فردا هم دو تا تمرین دیگر هست...» و اینطور میشود که از امور دیگر جز درس باید بزنیم تا به درس و نمرهمان لطمهای وارد نشود. دانشجوهایی که مدام در حال رساندن این تمرین و آن پروژه و خواندن برای فلان امتحان هستند و اگر بخواهند در کنار درس به کار و فعالیت دیگری بپردازند یا وقتش را ندارند یا با عذاب وجدان از هیچ کدام لذت نمیبرند. بخشی از این عدم تعادل بین درس و زندگی میتواند به خاطر برنامهریزی نسبتا نادرست ما باشد؛ اما وقتی موضوع همهگیر است ظاهرا تمام اشکال از ما و برنامهریزی نیست و پای عوامل دیگری مقل قوانین و فرهنگ حاکم بر دانشگاه به این عدم تعادل باز میشود.

اگر سری به قوانین آموزشی دانشگاه بزنیم، یکی از موادی که در نظامنامه آموزشی جلب توجه میکند ماده ۳ است که بند پنجمش این چنین است: «کلاسهای ۹۰ دقیقهای شامل ۷۵ دقیقه تدریس و کلاسهای ۱۲۰ دقیقهای شامل ۱۰۰ دقیقه تدریس است.»
شاید شما هم نقض این بند را بارها دیده باشید. یکی دو بار نقضش به دلیل اینکه درس عقب مانده باشد قابل درک است اما مواردی بوده که در بیشتر جلسات این موضوع تکرار شده و استاد تمام ساعتی که در اختیار داشته را به تدریس پرداخته است. در این شرایط دانشجو در حالی که کوله و کلاسور و خودکار را جمع نکرده است باید با حالتی پروازگونه به ساختمان دانشکده یا ابنسینا برود تا تاخیر کلاس بعدی را به حداقل برساند و آرامش آنجا را هم برهم نزند. همه اینها را در کنار بند ششم و هفتم همین ماده بگذارید: «لازم است کلاسها رأس ساعت اعلام شده در برنامهی آموزشی آغاز شوند. کلاسها باید حداقل ۱۰ دقیقه قبل از زمان شروع کلاسهای بعدی خاتمه یابند که دانشجویان فرصت کافی برای حضور در کلاسهای بعدی خود را داشته باشند.»
بخش دیگری از قوانین و مقررات مربوط به آییننامه آموزشی دوره کارشناسی میشود. در اینجا شاید تبصره سوم از ماده هفتم به نوعی درد مشترک ما محسوب بشود: «مدرس درس موظف است، نمره ارزیابی نهایی درس را ظرف مدت حداکثر ۱۰ روز از تاریخ برگزاری امتحان به دانشجویان اعلام کند.» زیر پا گذاشتن این بخش هم کار را برای ما سخت میکند. چرا که کمترین حسن اعلام به موقع نمرات این است که تکلیف آدم مشخص میشود و میتواند بهتر برای خودش برنامهریزی بکند. اما تبصره چهارم این ماده هم داغ دل بعضیها را تازه میکند: «مدرس درس موظف است جهت رسیدگی به اعتراضات مکتوب دانشجویان و رفع اشتباهات احتمالی، اقدام به بازبینی اوراق امتحانی درس نماید و نمرات نهایی را حداکثر ۲ هفته پس از برگزاری امتحان پایان نیمسال در سامانه آموزش دانشگاه ثبت و نهایی کند.» در این مورد احتمال دارد که در جواب اعتراض شنیده باشیم که: «عواقبش پای خودتون. نمره کم شد نگید چرا.» اعتراض الکی همین نتیجه را هم خواهد داشت اما اینکه از همان ابتدا و با اولین درخواست با چنین جوابی رو به رو شویم، هم دلسردمان میکند و هم احساس میکنیم هیچ حقی در برابر نمره دریافتی نداریم. اینطور میشود که دانشجوها کمکم از خیلی بحثها امتناع میکنند و سرزنده بودنشان هم از دست میرود.
البته ماده ۲۶ همین آییننامه یک راه برای اعتراض نسبت به رعایت مواد آن، مشخص میکند: «مسئولیت حسن اجرای این آییننامه و هرگونه پاسخگویی قانونی مترتب بر آن بر عهده دانشگاه و نظارت بر اجرا و تفسیر مفاد آن بر عهده معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه است.» شاید بد نباشد اگر اینبار نقض مادهای دیدیم یک اقدام رسمی هم برایش انجام دهیم.
بعضی اتفاقات دیگر هم هستند که در قوانین اشارهای به آنها نشده اما قابل تاملاند. شاید شما هم در طول تحصیل خود برنامهای داشتهاید که حتی زمان ناهار و نماز، ساعت بین ۱۲ تا ۱۴، هم کلاس داشتید و آرامش و استراحت از شما گرفته شده است. چنین برنامههایی که بخشی از آن به اجبار رخ میدهد، دانشجو را به یک خستگی دائمی میکشاند و کسی که پویایی کافی نداشته باشد در برآوردن کردن انتظارات خودش و دیگران با شکست مواجه میشود. انتظاری که از سمت دانشجو وجود دارد این است که به ازای تعداد مشخص و متعادل واحدها، زمان معقولی را مشغول مطالعه باشد و بخشی از روز و هفتهاش را بتواند با آرامش برای رشد در ابعاد دیگر صرف کند. اتفاقی که با مشخص نبودن میزان وقت لازم برای تحصیل به ازای واحد، و سختی و لود گاها بیشتر درسهای دو واحدی بر ۳ واحدی، زیر سوال میرود.
این موضوع با همدلی و همراهی بیشتر و شاید تجدید نظر در فرهنگی که ما هم بخشی از آن هستیم شکل بگیرد بدون اینکه به سطح علمی دانشگاه آسیبی وارد شود.
مطهره یادگاری | ۱۴۰۲ مهندسی برق