یک ماه گذشته، در همین صفحه روزنامه شریف، مسیر شکلگیری و رشد استارتآپ تواتک را دنبال کردیم؛ استارتآپی که هدفش توسعه فناوری اینترنت اشیا است و بر روی لوازم خانگی هوشمند کار میکند. در این نوشتهها، همراه تیم تواتک، مراحل مختلفی از سفر کارآفرینی آنها را مرور کردیم؛ از اعتبارسنجی ایده و جذب همتیمیهای جدید برای تقویت تیم تا ساخت نمونه اولیه محصول و جذب سرمایه برای توسعه و رشد.
امّا اکنون پرسش اینجاست: گام بعدی آنها چیست؟ پاسخ Scale Up است.
در این نقطه، جذب سرمایه فرصتهای تازهای را پیش روی تواتک قرار دادهاست. این تیم حالا میتواند با استخدام نیروهای جدید، تبلیغات گستردهتر و توسعه محصول، حضور خود را در بازار تثبیت کند. حتّی امکان بهبود و تغییر مدل کسبوکارش را هم دارد تا رشدش سرعت بیشتر بگیرد.
هر استارتآپی، نیاز به زیرساختهایی دارد که موتور رشد سریع و مقیاسپذیری محصولش را توانمندتر کند. به این مرحله از رشد که تواتک هم در آن قرار دارد، Scale Up میگویند؛ مرحلهای که نیازمند برنامهریزی دقیق و هماهنگی کامل یک تیم است.

اینجا خوب است داستان یکی از دورهمیهای انعکاس در شتابدهنده را تعریف کنم. یکبار مهمان دورهمی، آقای آرمان، که بنیانگذار یکی از استارتآپهای موفق در حوزه تبلیغات اینترنتی و رپورتاژ هم هست، از یک مدل جالب برای تشریح چرخه عمر کسبوکارها استفاده کرد: مدل موش – غزال – فیل. این طرح که در کتاب «نوپای ناب» نیز به آن اشاره شده است، مراحل مختلف رشد و تکامل یک کسبوکار را به سه دسته تقسیم میکند:
موش: این نماد استارتآپهای نوپا، کوچک و چابک که به سرعت به تغییرات محیطی واکنش نشان میدهند را نمایندگی میکند. این مرحله بر آزمایش ایدهها، ایجاد محصول اوّلیه و اعتبارسنجی بازار متمرکز است. با این حال، منابع محدود و عدم قطعیت از چالشهای اصلی این مرحله است.
غزال: غزال کسبوکارهاییاند که توانستهاند به رشد سریع و پایدار دست یابند. در این مرحله، شرکتها مقیاسپذیرتر شدهاند و با منابع بهتر، توسعه بازار و تثبیت جایگاه خود را دنبال میکنند. چالشهای این گام هم شامل مدیریت فرآیندها، حفظ تجربه کاربری در مقیاس بزرگتر و پاسخگویی به نیازهای زیرساختی است.
فیل: نماد شرکتهای بالغ و بزرگ است که در بازار جایگاه تثبیتشدهای دارند. این شرکتها بیشتر بر بهرهوری، پایدارسازی و حفظ سهم بازار تمرکز میکنند، امّا با کاهش چابکی و نوآوری مواجه میشوند.

حالا اگر این توضیح را ملاک بگیریم، تیم تواتک اکنون در تلاش است تا از مرحله موش به غزال گذر کند؛ مرحلهای که نیازمند طراحی یک مدل کسبوکار مقیاسپذیر و پایهگذاری زیرساختهای مناسب برای رشد سریع است. امّا همانطور که آرمان تأکید کرد، این مسیر فقط با افزایش چالش همراه نیست؛ بلکه نوع چالشهایش هم فرق دارد و جدید است.
گام نخست در تبدیل یک استارتآپ به کسبوکاری مقیاسیافته و بزرگ، ایجاد یک مدل کسبوکار مقیاسپذیر است. این مدل باید بهگونهای طراحی شود که رشد کسبوکار بدون افزایش مستقیم هزینهها یا پیچیدگیهای عملیاتی ممکن باشد. برای تواتک، این یعنی طراحی فرآیندهایی که بتوانند با افزایش تقاضا، همچنان کارآمد باقی بمانند.
یکی از شروط اصلی برای موفقیت در این مرحله رسیدن به همخوانی محصول و بازار (PMF) است؛ یعنی محصول تواتک باید تقاضای واقعی در بازار داشته باشد و مشتریان نهتنها به استفاده از آن علاقهمند باشند، بلکه بازخوردهای مثبت و پایداری نسبت به آن ارائه دهند.
یک مدل کسبوکاری مقیاسپذیر میتواند با استفاده از فناوری و خودکارسازی فرآیندها، مدیریت سفارشها و ارتباط با مشتریان را تسهیل کند. چنین تحوّلی به تواتک اجازه میدهد تا شاخصهای کلیدی مانند تعداد مشتریان، درآمد و نیروی انسانی را بهصورت قابلتوجّهی افزایش دهد و در عین حال، بازدهی خود را حفظ کند.
اما مسیر رشد به سمت غزال شدن با چالشهای بزرگی همراه است. چندتایی از این چالشها از این قرارند:
- حفظ سرعت رشد در عین پیچیدگیهای فزاینده - مدیریت کارآمد محصول با افزایش تعداد کاربران
اطمینان از کیفیت تجربه مشتری
- توسعه زیرساختهای فنی برای پاسخگویی به تقاضای بالا
- حفظ فرهنگ سازمانی و جذب نیروهای توانمند - توسعه مهارتهای مدیریتی بنیانگذاران
- بهینهسازی فرآیندهای سازمانی برای مقیاسپذیری
- مدیریت مسائل حقوقی
حالا مهدی، داریوش و مهسا، بهعنوان تیم اصلی تواتک، در نقطهای حساس قرار دارند. آیا آنها میتوانند از این چالشها عبور کرده و تواتک را به یک غزال چابک و توانمند تبدیل کنند؟