حرف اصلیاش چیست؟
همانطور که از اسمش پیداست، تاریخ، عنصر جدانشدنی و محور اصلی فیلم امیرمهدی وزیری به حساب میآید. مقطع فیلم سال 1968 میلادی یا به عبارتی ۱۳۴۷ شمسی است که ایران برای نخستینبار میزبان مسابقات جام ملتهای آسیا میشود. شاید اولش اینطور به نظر برسد که قرار است یک اثر ورزشی-اجتماعی را تماشا کنیم اما روایت آن نشان میدهد که کارگردان همواره سعی کرده تا حد امکان به تعادلی بین دو بال اصلی مورد نظرش یعنی «التهاب سیاسی» و «مسابقه فوتبال» برسد؛ هرچند در اکثر سکانسها کفه ترازو به سمت اتفاقات سیاسی و اجتماعی سنگینتر است.
فیلمی با موضوع فوتبال میتواند برای مخاطبان بسیاری جذابیت داشته باشد. فارغ از این، آنچه مخاطب را نسبت به تماشای این اثر ترغیب میکند، بازی فوتبال ایران و اسرائیل است که در نهایت تیم ملی ایران موفق میشود بازی را با نتیجه ۲ بر یک به نام خود بزند. اما پرداختن به وجه دیگری از این واقعه، میتواند نقطه کنجکاویبرانگیز ماجرا باشد.

زیر ذرهبین
ابتدای فیلم با توضیحات و خاطرهبازی چند نفر از پیشکسوتان و بازیکنان اسبق تیم ملی روبهرو میشویم که شاید ناشی از خوی مستندساز امیرمهدی وزیری باشد. چهرهای که بیشتر به مستندسازی شهره است اما برای نخستینبار، سراغ سوژهای جذاب و البته ملتهب در فیلمسازی رفته و سعی کرده از هماهنگی تجربه و تازهکاری، آنچه را که میخواهد دشت کند.
کمی جلوتر صفحه سیاه و صفآرایی حروف سفید به همراه افکت صوتی دستگاه تایپ قدیمی اطلاعات مختصری از ایده فیلم به ما میدهد.
روایت فیلم، کاراکتری به نام «مرتضی منیری» را با بازی امیر نوروزی معرفی میکند که نفر دوم یکی از گروههای مبارزاتی آن دوران است. «لیاس کاتبی» هم نفر اول این گروه به حساب میآید که گویی نتوانسته از دست سرویس امنیتی صهیونیستها قسر در برود. مرتضی اما خود را گم و گور کرده تا بتواند دوباره گروه نسبتاً متلاشی شدهشان را سرپا کند.
اسرائیل وارد میشود
در بحبوحه تقابل حساس فینال، سرویس امنیتی اسرائیل برای حفظ امنیت تیم، افسرهای اطلاعاتیاش را وارد ایران میکند و از طرفی پی دستگیری مرتضی میرود. هادی با نقشآفرینی امیراحمد قزوینی (برادرزن وی)، کاراکتری احساساتی، عجول و تا حدی حواسپرت را برخلاف مرتضی که مقتدر، محکم و منطقیتر است نشان میدهد. با رسیدن خبری به مرتضی، پای وی به ماجرای جدیدی باز میشود. او از طرفی به رابط و گروهی که خبر را دادهاند بدبین و از طرف دیگر، آشفته و نگران رفیق و همرزمش میشود.
فیلم از زاویه دید سوم شخص پیش میرود و راوی ندارد. بیشتر اوقات شاهد دیالوگهای دونفره مرتضی با دیگر کاراکترها هستیم و گاهی نماهای بستهای از وی نمایش داده میشود. تا حد زیادی در فیلمبرداری سعی شده نظرگاه از نگاه مرتضی نباشد و فقط در مواقع کمی این اتفاق بیفتد. مهمترین آنها هم زمانی است که ابتدا مدام از دور با نگرانی به خواهرش نگاه میکند و در سکانسهای پایانی به اعضای گروهش.
نگران و مضطرب
حسی که به مخاطب منتقل میشود، غالباً استیصال، نگرانی و دلشوره مرتضی را یدک میکشد. تشویش ذهنی و درگیری با چندگانههای فکری هم چاشنی نماهای بستهای است که از این کاراکتر ضبط میشود؛
اتفاقی که بیش از پیش به ما یادآوری میکند که روند فیلم طبق تصمیمگیریهای کاراکترها در موقعیتهای بحرانی پیش میرود.
میزانسنها اکثراً در حال و هوا و زمانی که نور و رنگهای سرد غالب هستند جریان دارند. بیشتر سکانسها در اوقات تاریک اعم از غروب، شب، صبح زود و نیمهشب گرفته شدهاند که میتواند تفکرات تیم فیلمبرداری و کارگردانی را به خوبی بروز دهد خصوصاً اینکه عنصر مخفیکاری در شکافهایی از فیلم ریشه دوانده است.
نقطه عطف داستان را هم شاید بتوان اتفاقی دانست که ابتدا تشویش ذهنی و استیصال مرتضی را بیش از پیش کرده و در ادامه روی هر گامی برای عملی شدن نقشهاش اثر میگذارد.

میشود باور کرد
وزیری، کارگردان فیلم سعی کرده تا حد امکان به اصل و ریشه ماجرا پایبند بماند تا اثری که تولید کرده، برچسب «برداشتی آزاد از واقعه» را نداشته باشد و مخاطب بتواند تا حد امکان با واقعی بودن روایت و کاراکترها ارتباط برقرار کند؛ شاید اگر این نبود، روابط و ارتباطات و یا حتی دیالوگهای کاراکترها ابعاد متفاوتتری را نشان میدادند.
نمونهاش هم تعدادی دیالوگ عاطفی این فیلم که از روند خاصی پیروی نکرده و آنچنان هم عمیق نمیشوند.
جدا از همه اینها، نباید از ورزشگاه امجدیه و اتمسفر هیجانی و معروفش که مرحوم حمیدرضا صدر هم بارها به آن اشاره کرده چشمپوشی کرد. علاوه بر تصاویر آرشیوی، سعی شده همه چیز از جمله تماشاگران، نیروهای خدماتی و حتی آژانی که موظف به برقراری نظم است، شبیه به آنچه آن روزها سکوهای امجدیه به خودشان دیدهاند باشد.
مته به خشخاش
از توصیفات و نکات مثبت که بگذریم، در قسمت نکات منفی هم شاید بتوان گفت کاراکترها در بعضی ابراز احساسات یا برخوردها میتوانستند طبیعیتر ظاهر شوند. کامل نبودن اتمسفر، جو و صحنهپردازیها برای سال ۴۷ موضوع دیگریست که به چشم میآید؛ مصنوعی به نظر رسیدن بعضی عناصر صحنه نقطه منفی دیگریست که شاید بتوان ممیزی و نکات اخلاقی، بودجه یا مهارت تیم طراحی صحنه را از دلایل آن دانست.
از سوی دیگر، در تصاویر آرشیوی و مصاحبهها هم جای خالی صحبتهای حمیدرضا صدر که از تاریخنگاران کارکشته فوتبال ایران است حس میشد.
آیا واقعاً جداست؟
در یک کلام و بهعنوان جمعبندی، 1968 تا حد خوبی انتظارات را برآورده کرده و به عنوان فیلم اول یک کارگردان که بیشتر در مستندسازی و ساخت سریال فعالیت داشته، نمره قبولی را میگیرد. فوکوس و تمرکز روی وجهی که نسبت به مسابقه فینال، جزو حواشی شنیده نشده بوده، مزیت اصلی این فیلم است تا باعث شود پس از دیدنش از خود بپرسیم آیا فوتبال یا در نگاه کلانتر ورزش، از سیاست واقعا جداست؟!