ویرگول
ورودثبت نام
روزنامه شریف
روزنامه شریفآخرین متن و حواشی دانشگاه صنعتی شریف از بزرگترین رسانه دانشگاهی کشور
روزنامه شریف
روزنامه شریف
خواندن ۴ دقیقه·۵ سال پیش

آدرس غلط گرما و رمزارز

نگاهی به علل و راه‌کارهای جلوگیری از قطعی‌های برق در ایران
نگاهی به علل و راه‌کارهای جلوگیری از قطعی‌های برق در ایران


پنجاه و پنج، پنجاه و هفت، پنجاه و هشت، پنجاه و نه و حالا شصت و شش هزار مگاوات در ساعت؛ این اعداد، روند پیک مصرف برق کشور از سال ۹۶ به بعد را نشان می‌­دهند؛ پیک مصرفی که تیر و مرداد هر سال با خود خاموشی­‌های سرظهر را به همراه داشت اما انگار امسال بیش از پیش، قرار است طعم گرما را به ما بچشاند. مسئولان اما پیش از هرکسی، متهم ردیف اول این قطعی‌­های پی‌­درپی را معدن‌­کاران ارزهای دیجیتال و افزایش غیرمنتظره دما اعلام کرده‌­اند و خاضعانه از ملت شریف درخواست کرده­‌اند، آنچه از مصرف برق، سریع، فوری، انقلابی، کاهش، مردم احساس آرامش بکنند. اما چقدر این ادعاها درست است و مقصر واقعی کیست؟ چرا در این شرایط قرار گرفته‌­ایم و سوال مهم­‌تر اینکه «چه باید کرد؟»

بازار برق مانند هر بازار دیگری از دو سمت عرضه و تقاضا تشکیل شده که برای پیدا کردن پاسخ این سوالات لازم است به هر دو سمت آن پرداخته شود:


عرضه

ظرفیت حقیقی فعلی تولید برق در کشور ۵۷ هزار مگاوات است که با پیک تقاضا ۱۵ درصد تفاوت دارد. حدود نیمی از برق کشور از سوی بخش خصوصی تولید می‌­شود که قیمت‌­گذاری دستوری (پایین‌­تر از هزینه تولید)، از سوی دولت باعث شده تا انگیزه‌­های بخش خصوصی برای سرمایه‌­گذاری در افزایش تولید برق از بین برود. هزینه افزایش ظرفیت برای هر هزار مگاوات، حدود یک تا دو میلیارد دلار برآورد می‌­شود؛ حال آنکه دولت با کسری بودجه فزاینده­‌ای که دارد، توان سرمایه‌­گذاری در زیرساخت­های تولید و توزیع برق را از دست داده است. در نتیجه تولید برق در کشور همگام با سمت تقاضا رشد نمی­‌کند.


تقاضا

آمارهای جهانی نشان می­‌دهد مصرف سرانه برق در ایران کمتر از میانگین جهانی‌ست. افزایش دما در روزهای اخیر شبیه چند سال­ گذشته بوده و این یعنی مصرف­‌کننده ایرانی خواسته یا ناخواسته مصرف بیش از انتظاری نداشته است. سیاست­‌گذاری که سودای رشد اقتصادی ۸ درصدی در سر دارد، باید بداند همگام با این رشد اقتصادی، تقاضای تجاری و صنعتی نیز در کنار تقاضای خانگی برق رشد می‌کند و بنا به برخی برآوردها، موجب افزایش ۲۰ درصدی تقاضای برق خواهد شد. در نتیجه نیاز کشور به افزایش ظرفیت تولید برق در سال­‌های اخیر بسیار واضح بوده و افزایش دمای هوا و استخراج رمزارزها نمی­‌تواند اشتباهات سیاست‌­گذاری در این بخش را بپوشاند.

روند­های عرضه و تقاضا از سه سال گذشته، کسری فعلی و آینده را قابل پیش‌­بینی می­‌کرد، اما نگاه کوتاه­‌مدت سیاست­‌گذار به مسئله شبیه قرص­‌های مسکن بوده است. برنامه‌­های اجباری خاموشی کارخانجات و ادارات شاید در سال‌­های قبل می‌­توانست شکاف بین عرضه و تقاضا را تا حدی پر کند اما دیگر کارساز نیست.


چاره از کجا جوییم؟

توزیع برق مسئله‌ای­ منطقه‌­ای است؛ یعنی ذخیره­‌سازی و انتقال برق در سطح کشور به صرفه نیست. در بعضی از مناطق، کسری برق به قدری‌­ست که با کمی صرفه­‌جویی در زمان پیک، بخشی از این خاموشی‌­ها تمام می‌­شود ولی خاموشی­‌های پی­‌درپی اخیر، علاوه بر آسیب‌­هایی که به آموزش­‌های مجازی، کسب‌­­وکارهای خرد و جان­ هموطنان بیمارمان زد، سرمایه اجتماعی دولت را نیز کاهش داد و این کاهش اعتماد عمومی به توانایی دولت در تأمین برق، باعث می‌­شود تا بسیاری از مردم صرفه­‌جویی خود را موثر ندانند.

سیاست­‌گذار ایرانی تجربه اخیر افزایش قیمت بنزین را دارد که با هزینه اجتماعی فراوانی همراه بود. با وجود این نارضایتی‌ها، افزایش قیمت برق سیاستی پرهزینه از نگاه دولت تلقی می­‌شود. با این حال دولت راه گریزی از این اصلاحات در بلندمدت ندارد. بهتر است قیمت را به تدریج (در مرحله اول برای پرمصرف‌­ها) افزایش دهد و در نهایت دست از قیمت‌­گذاری دستوری بردارد. در جهت هدف‌های عدالت­‌خواهانه نیز می‌­تواند به طور همزمان سیاست‌هایی مانند اعطای سهمیه انرژی به خود افراد و راه‌اندازی بازار برای خرید و فروش آن را پیگیری کند. در دیگر کشورها برای حل مسئله خاموشی‌ها، سیاست­‌هایی در مورد بخش خانگی اجرا می‌­شود؛ مانند کمک‌­های مالی دولت در تعویض وسایل کهنه برقی، ترویج تولید برق از انرژی­‌های تجدیدپذیر و افزایش شدیدتر قیمت در ساعات پیک مصرف در تابستان. اما تأثیر همه این سیاست­‌ها در کاهش خاموشی­‌ها مشروط به آن است که سرمایه‌­گذاری در بخش تولید و توزیع برق فورا افزایش یابد.

افزایش ظرفیت تولید برق فرآیندی زمان­بر است (حداقل ۵ سال) و بی‌­توجهی به این سرمایه­‌گذاری در سال­‌های اخیر این حقیقت را آشکار می­‌کند که یکی از موانع رشد اقتصادی کشور در سال­‌های آتی، کسری در حال افزایش برق خواهد بود. دولت باید بداند که در شرایطی که خود توان سرمایه‌­گذاری در تولید برق ندارد، باید بین دو گزینه انتخاب کند:

۱. دخالت در مکانیزم بازار برق را ادامه دهد و با قطعی‌­های پیاپی در روزهای گرم سال نارضایتی افراد جامعه را به جان بخرد.

۲. انگیزه‌­های آحاد جامعه را در جهتی سوق دهد که در بلندمدت، سرمایه­‌گذاری در تولید از سوی بخش خصوصی افزایش یابد و در کوتاه‌مدت، تقاضای غیرضروری مصرف‌­کنندگان کمتر شده و یا به ساعات غیر پیک انتقال یابد.


سیدمحسن علوی


دانشگاه شریفروزنامه شریفقطعی برقرمزارزگرما
۲
۰
روزنامه شریف
روزنامه شریف
آخرین متن و حواشی دانشگاه صنعتی شریف از بزرگترین رسانه دانشگاهی کشور
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید