مسئله ای به نام ساعت ورود به خوابگاه
یکی از مسائلی که مدتیست اعتراض دانشجویان دختر خوابگاهی را برانگیخته، مساله ساعت ورود به خوابگاه و نظارت ناظمه‌های خوابگاه بر روی آن است. شاید بهتر باشد در اول بحث توضیحی در مورد قوانین خوابگاه در زمینه ورود و خروج دانشجویان داده شود:
در شش ماه اول سال ساعت ورود به خوابگاه 21 و در شش ماه دوم ساعت20:30 است. در صورتی که قبل ازین ساعت مشخص شده، به صورت تلفنی و یا حضوری به خوابگاه اطلاع داده شود امکان تاخیر تا ساعت 22 وجود دارد. برای برگشت به خوابگاه بعد از ساعت 22 اطلاع خانواده لازم است. یعنی لازم است که پدر یا مادر دانشجو با خوابگاه تماس گرفته و اعلام کنند که از تاخیر فرزندشان آگاهی دارند.
اما این قانون چقدر لازم است؟ آیا این یک قانون سختگیرانه برای «زندانی کردن» دختران است؟ یا تنها از بروز مشکلات و مسائل جدی اخلاقی و انضباطی پیشگیری می‌کند؟ آیا این قانون محدودیت‌زاست؟ آیا شرایط ورود و خروج دختران ساکن خوابگاه محدودتر از دخترانی است که در کنار خانوادشان زندگی می‌کنند؟
در این یادداشت به طرح و بررسی بعضی از اعتراضات دانشجویان دختر خوابگاهی نسبت به این قانون می‌پردازیم. نویسنده که خود موافق وجود چنین قوانینی است و وجود آن را در راستای پیشیگیری از بروز برخی آسیبهای اجتماعی در میان دختران موثر می‌داند، سعی کرده تا تمامی مشکلاتی را که در این مدت و در بحث‌های بین دانشجویان شنیده مطرح کند. سپس با توجه به حدود سه سال و نیم تجربه زندگی در خوابگاه و مصاحبه با تعدادی از مسئولین خوابگاه، از دید خود به این سوالات پاسخ دهد.
اولین ایرادی که به این قانون وارد می‌شود مربوط به فلسفه وجودی این قانون است. یعنی سوال اینجاست که چرا خوابگاه به جای تذکر به دانشجویان سعی نمی‌کند تا امنیت اطراف خوابگاه را تامین کند؟
شاید بتوان پاسخ این سوال را نه در حذف این قانون، که در پیگیری موضوع از مراجع ذیربط آن جستجو کرد. از دیدگاه نویسنده، وجود این قانون در کنار تامین امنیت محیط اطراف خوابگاه، هر دو اهرم‌های کمکی و مکمل یکدیگر برای پیشگیری از بروز برخی آسیب‌ها و ناهنجاری‌ها در بین دانشجویان خوابگاهی هستند.
به علاوه اساسا به نظر نمی رسد که تامین امنیت فضای اطراف خوابگاه جزو وظایف مدیر خوابگاه باشد. با این وجود در این سال‌ها دیده شده که جلسات زیادی از طرف مدیران خوابگاه دختران و پسران با مسئولین نیروی انتظامی و حراست دانشگاه در راستای افزایش امنیت این محیط برگزار شده و وضعیت امنیت آن به نسبت قبل پیشرفت‌هایی داشته است؛ هر چند همچنان مطلوب به نظر نمی‌رسد. به طور مثال ساکنان قدیمی خوابگاه می‌گویند که کیوسک کنونی نزدیک خوابگاه طرشت 2 حاصل همین تلاش‌هاست.
ایراد بعدی این است که اساسا وجود این قانون و لزوم اطلاع خانواده‌ها بی‌معناست.
باید توجه داشت که گذشته از اینکه لزوم اطلاع به خانواده‌ها تنها مربوط به بعد از ساعت 22 است، واضح است که حتی اگر دانشجو با خانواده خود زندگی کند هم اکثر خانواده‌ها همواره از فرزند خود انتظار دارند که وقتی تا دیرهنگام قصد ماندن در بیرون خانه را دارد حداقل در مورد اینکه کجا می‌رود اطلاع پیدا کنند. به علاوه متاسفانه در برخی موارد، اعلام رضایت مبنی بر ورود دیرهنگام فرزندشان به خوابگاه از جهت جلوگیری از ایجاد اختلاف و کدورت بین اعضای خانواده است. پای صحبت‌های مدیر خوابگاه طرشت 2 که می‌نشینیم، به نکته جالبی اشاره می‌کنند: «بعضی از خانواده‌ها پشت تلفن می‌گویند که مشکلی ندارند دخترشان دیر بیاید، ولی قبل یا بعد از آن به ما می‌گویند که شما خودتان اجازه ندهید! چون ما نمی‌خواهیم در مقابل فرزندانمان قرار بگیریم و آن ها از ما ناراحت بشوند. ولی از طرفی هم نگرانیم و دوست نداریم فرزندمان تا دیروقت بیرون باشد.» ایشان می‌گویند: «گاهی هم اجازه والدین به دانشجویان به خاطر بی‌اطلاعی از ناامنی محدوده خوابگاه و منطقه طرشت است.» ایشان اضافه می‌کنند: «خیلی وقت ها که ما به بچه‌ها چیزی می‌گوییم از روی نگرانی برای آن‌هاست. چون ما می‌دانیم این محله چقدر خطرناک است. ولی بچه ها مخصوصا در ترم‌های ابتدایی نمی‌دانند و از تذکرات ما ناراحت می‌شوند و مقابل ما جبهه می‌گیرند.»
از طرف دیگر کافی است با تعدادی از دوستان خود که با خانوادشان در تهران زندگی می‌کنند سوال کنید تا متوجه شوید که درصد بسیار کمی از این افراد امکان بیرون ماندن از خانه را تا بعد از ساعت 10 شب یا حتی زودتر دارند! در واقع این قوانین به ظاهر سختگیرانه، از قوانین زندگی خانوادگی اکثر دانشجویان سختگیرانه‌تر نیستند.
ایراد دیگری که به این قانون مطرح می‌شود این است که اگر فردی بخواهد به‌خاطر شرکت در یک برنامه -فارغ از موضوع آن؛ مثلا رفتن به سینما، تئاتر یا تفریح و یا همکاری با یک گروه دانشجویی- دیرتر به خوابگاه مراجعه کند، مورد مواخذه قرار می‌گیرد.
در پاسخ به این موضوع باید گفت که اکثر برنامه‌هایی که در دانشگاه وجود دارد، حتی اگر همکاری با یک گروه خاص یا رفتن به تفریح و سینما باشد، معمولا تا ساعت 20-21 تمام می‌شوند. به علاوه طی یک سال تحصیلی تعداد این‌گونه برنامه‌های دانشگاهی معدود است و به طور مثال برای رفتن به سینما یا تئاتر سانس‌های مختلفی وجود دارد و به ندرت پیش می‌آید که حضور در یک برنامه تفریحی منوط به حضور بیرون از خوابگاه تا بعد از ساعت 22 شب باشد. و حتی اگر چنین موردی وجود داشته باشد احتمالا فقط چندبار معدود در طول ترم خواهد بود، نه هرشب! که در آن موارد هم در صورت اطلاع قبلی به خوابگاه مشکلی وجود ندارد.
در مواردی مثل شرکت در یک کلاس خاص (مثلا کلاس زبان) نیز در صورتی که برای خوابگاه نامه آورده شود، در مورد ورود ایشان حتی بعد از ساعت 22 مشکلی وجود ندارد. البته موارد معدودی بوده که با وجود آوردن نامه کتبی، خوابگاه همچنان به دانشجو تذکر داده، اما این موارد عمومیت ندارند و در واقع مشکل از نحوه‌ی اجرای قانون بوده، نه خود قانون.
یکی از پیشنهاداتی که مطرح می‌شود این است که این قانون فقط در مورد افرادی اعمال شود که خانواده‌ی آن ها با حضور دیرهنگام آنها مشکل دارند و در مورد بقیه افراد اعمال نشود.
در مورد این موضوع هم باید قبول کرد در خوابگاهی که 300-400 نفر دانشجو زندگی می‌کنند و در جریان جزئیات شرایط زندگی یکدیگر قرار می‌گیرند، اعمال چنین قانونی به صورت انتخابی واقعا دشوار و حتی غیرممکن است. و از طرفی این اعمال تبعیض بین دانشجویانی که خانواده آنها رضایت دارند و ندارند، قطعا به احترام و عزت نفس بسیاری از آنها صدمه وارد می‌کند. در حالی که تماس با خوابگاه برای خانواده‌ها تنها یک یا دو دقیقه در هر شب به طول می‌انجامد.
مورد دیگر شیوه ی رفتار ناظمه های خوابگاه است که بعضا رفتارهایی توام با عصبانیت یا توهین دارند.
در مورد این موضوع نویسنده اصلا قصد توجیه این‌گونه رفتارها را ندارد و اتفاقا اعتقاد دارد که رفتاری که با دانشجویان چه در خوابگاه و چه در سایر مکان های مرتبط با دانشگاه می‌شود باید همراه با این باور باشد هر کدام از این دانشجویان در آینده یکی از افراد تاثیرگذار در کشور خواهند شد؛ باوری که دور از حقیقت نیست. البته اگر از زاویه دید ناظمه‌ها به این موضوع بنگریم، شرایط سخت ایشان هم قابل درک است.
برای ناظمه خوابگاه وظایفی تعریف شده که یکی از آنها، بررسی حضور حدود 300-400 نفر دانشجو قبل از ساعت 22 در خوابگاه است. حال اگر در یکی از این شب‌ها تعداد افرادی که وضعیت حضور آنها مشخص نیست زیاد باشد، استرس و نگرانی ایشان نیز بیشتر خواهد بود. این‌بار و وقتی پای درد دل ناظمه‌ها می‌نشینیم، می‌گویند: «ما هم آرزو داریم که مجبور نباشیم ساعت ورود و خروج بچه ها را چک کنیم و اینقدر از بچه‌ها حرفهای درشت بشنویم! ولی مجبوریم چون جزو وظایف ماست. این موضوع وقتی شدت پیدا می کند که به ماه رمضان می رسیم! از طرفی هر شب تعدادی از بچه ها قصد شرکت در برنامه‌های افطاری را دارند که به دلیل دیر بودن اذان معمولا به ساعت های بعد از 22 می‌رسد و هر فرد هم چندین بار در ماه رمضان در افطاری شرکت می‌کند و خیلی موقع‌ها بچه‌ها فراموش می‌کنند به دفتر خبر دهند. نتیجه آن می‌شود که هر شب ناظمه های خوابگاه افطار خورده و نخورده با یک لیوان چای در دست مجبورند تا راس ساعت 21 به تعداد زیادی از بچه‌ها زنگ بزنند و باز هم حرف درشت بشنوند!»
البته به وضوح هیچ یک از این موارد رفتار همراه با عصبانیت ناظمه‌های خوابگاه را توجیه نمی‌کند و صرفا برای درک بهتر شرایط ایشان بیان شده است.
آخرین موردی نیز که بین انتقادات دانشجویان شنیده می شود این است که چرا این قانون در مورد دانشجویان پسر اعمال نمی‌شود؟
به حق می‌توان گفت که بسیاری از مسائلی که در مورد امنیت اطراف خوابگاه و اطلاع خانواده‌ها مطرح هست، قطعا بین دختر و پسران مشترک است و نباید از این بابت تفاوت چندانی وجود داشته باشد. البته از این بابت که خطرات موجود در جامعه برای دختران بیشتر است، شاید حساسیت بیشتری در مورد امنیت آنها وجود داشته باشد.
هرچند این پاسخ در اکثر موارد برای دانشجویان قانع کننده نیست و نویسنده در مورد این نقد اخیر، خود نیز دارای سوال حل نشده است!
جمع بندی بحث آن است که در مورد قانون ورود به خوابگاه ها هم حق با دانشجویان دختریست که به عنوان افرادی بالغ، مایل نیستند کسی روی رفت و آمد آنها نظارت داشته باشد و این نظارت را مخل استقلال خود می‌دانند. و هم حق با ناظمه‌ها و مدیر خوابگاه است که در جهت تامین امنیت دانشجویان، خود را موظف به اجرای این قانون هستند.
اما چه می توان کرد؟
رفتار منعطف‌تر و محترمانه‌تر ناظمه‌های خوابگاه با دانشجویان، توضیح دادن مسئولین خوابگاه در مورد علت وجود این قانون، همکاری خانواده ها در اجرای این قانون، افزایش امنیت در اطراف محیط خوابگاه و اختصاص دائمی سرویس برگشت به خوابگاه همه و همه از مواردیست که می‌تواند اندکی از اعتراض دانشجویان به این قانون بکاهد.
