
نویسنده:الهام پولادی
و به راستی در هر امتی، رسولی برانگیختیم تا خداوند را بپرستند. (سورۀ نحل، آیۀ ۳۶)
غالبا وقتی به هدف پیامبران، یعنی هدایت مردم و تشویق آن ها به بندگی خدا فکر میکنیم، تصویری در ذهنمان ترسیم میکنیم از فردی که در یک جمع ۱۰ الی ۲۰ نفره نشسته است و موعظه میکند؛ یا تصورمان از هدایت به سبک تربیتی پیامبر در قبال علی ابن ابیطالب (ع)، سلمان، ابوذر و عمار شبیه است. از طرفی وقتی آیات مدنی ( نازل شده در مدینه) را با آیات مکی ( نازل شده در مکه) مقایسه میکنیم، تفاوتی اساسی در مضمونشان میبینیم. محتوای بیشتر آیات مکی، اعتقادات و اخلاقیات است و این در حالیست که غالب آیات مدنی را احکام تشریعی و فقهی دین در بر گرفته است! این تفاوت عمده در نوع بیان و محتوای آیات، نشانگر اختلاف در سبک تربیتی و هدایت مردم به دین اسلام در مکه و مدینه است. همچنین میدانیم پیامبر خدا (ص) پس از هجرت از مکه در مدینه حکومت اسلامی تشکیل دادهاند. وقتی قراین تاریخی را نیز در نظر میگیریم، میبینیم که سبک هدایت مردم توسط انبیای الهی هنگامی که حکومت به دست داشتهاند، متفاوت از سبک هدایتشان در زمانی غیر از این بوده است. وقتی حکومت جامعه در مکه به دست کافران قریش بود، هدایت پیامبر در جمعهای کوچک و حتی به صورت فرد به فرد است و این در حالیست که با برپا شدن حکومت اسلامی در مدینه، به ندرت چنین سبکی از هدایت و تربیت مردم مشاهده میشود. در مدینه هدایت مردم از طریق تسهیل ساختارهای اجتماعی و سیاستگذاری و تشریع قوانین است. به طوری که هر کدام از بسترهای محیطی مردم مدینه تبدیل میشوند به یک مربی و هدایت آنها را به عهده میگیرند! به وضوح مشخص است، دایرۀ افرادی که در مدینه توسط دستگاه حاکمیت تحت هدایت نبی مکرم اسلام قرار گرفتهاند، بسیار بیشتر از مردمی بود که در مکه به دین اسلام مشرف شدند. هدایت ائمه نیز در امتداد هدایت رسول خدا(ص) با همین دست فرمان پیش رفته است. آنچه طبیعی به نظر میرسد این است که تا رسیدن به ظهور آخرین حلقه از این سلسله، مهدی (عج)، اگر حکومتی اسلامی شکل بگیرد، سبکی که باید برای هدایت و تربیت مردم انتخاب کند بایستی شبیه به سبک هدایت پیامبر اسلام در مدینه باشد. یعنی اساسیترین چیزی که در این جامعه وظیفۀ هدایت مردم را بر عهده دارد، عبارت خواهد بود از: محیط، ساختارهای اجتماعی و قوانین حاکم بر جامعه!