نویسنده:الهام پولادی
نصبر علی ما لم نحط به؟
(و چگونه میتوانی در برابر چیزی که از رموزش آگاه نیستی، شکیبا باشی؟) ۱
خضر به موسی گفت: تو تحمل حرکت به دنبال من و پیروی مرا نداری و امامت مرا تاب نمیآوری. ظرفیتش در تو نیست. امامت من برای تو زیاد است. چگونه در برابر چیزی که در احاطۀ آگاهیات نیست، شکیبا خواهی بود؟
موسی گفت: صبر خواهم کرد؛ اما نتوانست و همان شد که خضرگفته بود. پس خضر رفت. چرا که ماندنش با رفتنش فرقی برای موسی نداشت. موسی بر آنچه آگاهی نداشت، نمیتوانست صبر کند. باید بزرگتر میشد تا میتوانست صبر کند.
دواءنا فینا؟
(دوای تو، در خود تو موجود است، ولی به آن آگاهی نداری؛ درد تو نیز از توست، ولی آن را نمیبینی) ۲
دانۀ هندوانه را که در خاک میگذاری، برای رسیدن به حقیقت خود، یعنی هندوانه شدن، رشد میکند و تحول مییابد از دانه بودن به هندوانه شدن. آنچه برای رشدش میخواهد درون همان دانۀ اولیه مییابد. اسرار رشد دانۀ هندوانه و تبدیل آن به بوته و سپس ثمره دادن، درون خود دانه است. درست است که بدون آب، خاک و نور خورشید، نمیتواند همین اسرار رشد را به فعلیت برساند، اما اگر به جای دانۀ هندوانه، یک تکه سنگ در خاک میگذاشتیم و آب، خاک و نور میبخشیدیم، در سنگ تغییری ایجاد نمیشد.
لا اکراه فی الدّیننا؟
(در قبول دین، اکراهی نیست؛ [زیرا] راه درست از راه انحرافی، روشن شده است.)۳
آیا برای انتخاب جهت حرکتمان آزادیم؟ وقتی آزادیم و اکراهی در کارمان نیست، که "قد تبیّن الرّشد من الغیّ"؛ یعنی برایمان راه درست از راه انحرافی به سبب آگاهیمان روشن شده باشد. انسان آزاد انسانی است که آگاه شده باشد. تا ندانیم رشد چیست و غی کدام است، آن دین و جهتی که انتخاب میکنیم، جهت ما نیست؛ اکراه فی الدین است.
ننظر الی الباطن؟
(اولیای خدا آنها هستند که به باطن دنیا نظر کردند، آنگاه که مردم به ظاهر دنیا نظر کردند.) ۴
قرآن به انسانی که به عمق مسئله توجه ندارد، میگوید: «یعلمون ظاهرا من الحیاه الدنیا» ۵. اگر از حرکتمان کل جوانب آن را در نظر بگیریم، حقیقت را دیدهایم. اما اگر به مقطعی که در آن هستیم، بدون اتصال به گذشته و آینده بنگریم، محاسباتمان غلط از آب درمیآید. پس گمان میکنیم داریم رشد میکنیم. محاسباتمان میگوید داریم بزرگ میشویم، اما تا زمانی که عمیق نشویم و لایههای مختلف دنیا و انسان را نشناسیم، این محاسبات ما را تغییر میدهد، اما لزوما تحولمان را به همراه ندارد.
و لنا قلوب نعقلون بها؟
(آیا آنان در زمین سیر نکردند، تا دلهایی داشته باشند که حقیقت را با آن درک کنند؟) ۶
کسی که تعلقاتش رشد میکنند، در حال حرکت در سیری است که مقصدش داشتن قلبی متفاوت است. قلبی که با آن تعقل میکند و با سیر در زمین، فهمش هر چه بیشتر رشد میکند. انسان در حال سیر را از روی قلبش میتوان فهمید. هر چه فهیمتر شده باشد، قلبش آرزوهای مهمتری انتخاب میکند. هر چه جلوتر میرود، آرزوهای قبلیاش برایش بچهگانه مینمایند و آرزوهای جدیدتری برای ادامۀ حرکتش انتخاب میکند که با خودش رشد میکنند. و البته آرزویش را در هر لحظه متناسب با آنچه که به آن تعلق قلبی یافته است، برمیگزیند و لاجرم به سوی آن آرزو حرکت میکند.
حول حالنا!
تحول یعنی دگرگون شدن عمیق و اساسی انسان و تبدیل شدن وجود خاکیاش به وجودی ما فوق خاکی. ریشۀ تحول انسان در تبدیل تعلق اوست. تعلق به خاک انسان را خاکی و تعلق به مافوق خاک انسان را مافوق خاکی میکند. ریشۀ تحول انسان در تبدیل تعلق اوست.
توحید یعنی مرکز تعلق انسان را مشخص کردن،
نبوت یعنی راه رسیدن به توحید را از نبی آموختن،
و امامت یعنی نمونۀ متعلق به توحید را سرمشق قرار دادن.
دلا بنوش از این آب و زنده شو جاوید
مگو که چشمۀ انسان فسانه است و محال (حافظ)
اولیای خدا میآیند که به انسان آب حیات بنوشانند و انسان را جاوید کنند. امام ما خود آب حیات نوشیده و چون خضر رفته است. چرا که ما هنوز ظرفیت و تعلقات قلبیمان را برای زنده شدن با آب حیاتش آماده نکردهایم.
هنوز صبور نیستیم.
هنوز متحول نشدهایم.
۱ سورۀ کهف، آیۀ ۶۸.
۲ دیوان منسوب به امیرالمومنین، ج۱، ص۱۷۵.
۳ سورۀ بقره، آیۀ ۲۵۶.
۴ بحارالانوار، ج۶۶، ص۳۱۹.
۵ سورۀ روم، آیۀ ۷.
۶ سورۀ حج، آیۀ ۴۶.
منبع: تعلق، اثر آیت الله حائری شیرازی