بیدل و بیدل پژوهی حوزه ای است که با توجه به ظرفیتهای شعر بیدل باید بیشتر به آن توجه کرد. در این مطلب بعد از نگاهی به زندگی و سبک شعر بیدل، تعدادی از بهترین کتاب های این حوزه را نیز معرفی میکنیم.
میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی در سال ۱۰۵۴ هجری قمری در ساحل جنوبی رودخانۀ «گنگ» در شهر عظیمآباد پتنه (هند) به دنیا آمد. وی اصلاً از ترکان جغتایی بود. بیدل در بیشتر علوم حکمی تبحر داشت و با طریقه صوفیه نیز آشنا بود.
او ابتدا «رمزی» تخلص میکرد. تا این که بنا به گفته یکی از شاگردانش هنگام مطالعه گلستان سعدی، از مصراع «بیدل از بی نشان چه جوید باز» به وجد آمد و تخلص خود را به «بیدل» تغییر داد. علاوه بر دیوان اشعار، آثاری در نثر دارد. از آن جمله میتوان به رقعات، نکات و چهار عنصر اشاره کرد. وی در تاریخ چهارم صفر ۱۱۳۳ هجری قمری در دهلی درگذشت.
بیشتر بخوانید: چرا باید تاریخ بیهقی بخوانیم؟
بیدل از «خیالبندان» چیرهدست بود و در ایراد مضمونهای باریک مبالغه و اصرار میکرد. در اثرهایش اندیشههای عرفانی و غنایی با مضمونهای پیچیده شاعرانه و تشبیهها و ترکیبهای استعاری تخیلی و توهمات پردامنه و خیالپردازیهای دور و دراز به هم درآمیخته است. از این راهها کلامی با رنگ و نگار تازه و کاملا بدیع فراهم آمده است که به کلی با آنچه در دیوانهای پیشینیان مییابیم متفاوت است. این شیوه همان شیوهای است که ما به آن سبک هندی میگوییم.
بیدل و همطرازان او زیبایی سخن را در ابهام آن میپنداشتند. ابهامی که از پیچیدن مقصود در لباس تشبیهها و استعارههای خیالی و وهمی و بنا نهادن کلام بر آنها حاصل میشود. این شیوۀ بیان مقصود تکامل یافت و اندک اندک به جایی رسید که از بین دو جناح سخن، یعنی لفظ و معنی، جناح معنی بلندتر و قویتر و جناح لفظ ناتوانتر شد.
ادامه مطلب بیدل دهلوی