هنوز هم بعد از صدها سال، هر وقت صحبت از امر به معروف و نهی از منکر میشه، به یاد خُرده گناهانِ افراد کم خرد در کوچه و بازار میفتیم. چیزهای زیادی هست که باید درباره این مساله فوق مهم بدونیم. در واقع اگه شناخت تمام احکام دین، 'مجتهد' میخواد، بیان احکامِ امر به معروف، کسی رو میخواد فوق اجتهاد! -1-
اول؛ "امر و نهی" یعنی بتونی از موضع قدرت صحبت کنی نه اینکه فقط پیشنهاد بدی. خدا نگفته توصیه به معروف، نگفته التماس به معروف، ... در حالی که الآن هر گناهکاری رو در هر سطحی بخوای از گناهش دور کنی، (از کودک دبستانی بگیر تا مرد و زن جوان تا پیر سالخورده، از عالِم تا حاکم) نباید از توصیه فراتر بری، وگرنه دعوات میشه! واقعیت اینه که آمر به معروف و ناهی از منکر باید مثل مامور مخصوص حاکم بزرگ باشه؛ مثل میتی کمان! بعد بقیه مردم هم به پشت گرمی اونها، بتونن این وظیفه اجتماعی رو انجام بدن. وقتی به یک نفر میگی آب رو هدر نده، نباید جرات کنه بگه دارم پولشو میدم!
دوم؛ آقایان علما، چرا این حدیث رو خیلی کم بیان میکنید که امر کردنِ حاکم ستمگر، سرآمد امر به معروفها هست؟ -2- چرا هروقت درباره این موضوعِ مهم صحبت میشه اول میریم سراغ اونایی که دارن گناهان محدود میکنن؟ مگه از بچگی بهمون نگفتید:
وقتی داری با کشتی سفر میکنی، نسبت به اون نادونی که داره زیر پاش رو سوراخ میکنه نباید بیتفاوت باشی. این آموزش کاملا صحیحه. اما سوال؛ اگه ناخدا و یا ملوان و یا ملوان نفوذی داره کشتی رو میبره به سمت صخره، چی؟ ما باید همچنان به اون فرد نادون بچسبیم؟

سوم؛ چیزهایی هست که در اصلاح جوامع، ریشه هستن. مثلا: آیا قبول نمی کنید که وحدت و یکپارچگی جامعه، خود به خود به اصلاح رفتاری جامعه منجر میشه؟ از این مهمتر، آیا انکار می کنید که یکدل بودن مومنان با هم، ریشه تمام اصلاحات جامعه ست؟ وقتی که مومنان و افراد مذهبی، خودشون فرقه فرقه بشن، و همدلی بینشون کمرنگ بشه، چه انتظاری دارید که امور اصلاح بشه؟ شما خواننده عزیز، به نظرتون چه کسانی باعث تفرقه بین مومنان میشن: الف.دشمنان؟ ب.رسانه و فضای مجازی؟ ج.سیاسیون؟ د.علما؟
چهارم؛ وقتی فرد موثر یا مهمی در جامعه بیاید با حرفی، خبری، اقدامی، مردم رو شاد کنه و بهشون امید بده، مطمئن باشید که مردم بدون اینکه حتی خودشون متوجه بشن، اصلاح میشن. وقتی رسانه ها هم متعهد بشن که بجای ناامید کردن، امید بدن (البته امید واقعی)، دارن مردم رو دانا میکنن. میگید: 'چه ربطی داره؟' به این آیه نگاه کنید: فَلَمَّا أَنْ جَاءَ الْبَشِيرُ أَلْقَاهُ عَلَىٰ وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِيرًا - یوسف 98 = هنگامی که بشارت دهنده آمد، آن (پیراهن) را بر صورت او افکند؛ ناگهان بینا شد! آیا نمیشه بجای پیراهن، هر نوع مژده ای رو تصور کرد؟ آیا منظور آیه فقط بینایی چشم بوده؟ روشنی دل و باز شدن فکر نبوده؟
پنجم و از همه مهمتر؛ هیچ معروفی (=کار خوب و شناخته شدهای) بالاتر از توحید که اصل الاصول دین هست، نیست. پس اولویت دارترین امر به معروف، باید امر به توحید باشه. بیشترین فیلم ها و برنامه های فرهنگی باید برای شناسوندن توحید باشه. بیشترین فیلمنامه ها، شعرها، کتاب ها، برنامه های کودک، مشاوره ها، ... بیشترین NGO ها، تلاشها و مجاهدت ها، کلاس های درس، سمینارها، شرکت های تجاری ... باید به عشق توحید به پا بشه. امر به حجاب و نماز، و خمس و دینِ سیاسی، همگی بعد از امر به خداشناسی هستن. پس میپرسم آقایان و برادران! امر به توحید کو؟ فهمیدن درست و یاددادن خداشناسی کو؟ آیا میگید 'اونو که همه بلدن'؟ میگم: اگه همه خداشناس بودیم که دیگه نیازی به امر به معروف نمیبود. آیا همه می دونن که "یک من بیشتر نیست و اون خداونده"؟ آیا همه می دونن که "هرچه هستیم اوست" یعنی چی؟ آیا حتی برگزیدگان ما، مساله خیر و شر، جبر و اختیار، عدل الهی، دنیا و آخرت رو درست درک میکنن؟ آیا کاربردهای بیشمار مساله توحید رو همه بلدن؟ لطفا نگاهی به مقالات حقیر بندازید تا اهمیت مساله رو بهتر متوجه بشیم.
نکته کاربردی برای مومنان (=آمران به معروف و ناهیان از منکر):
حتما شنیدید که آمر به معروف، طبق قرآن باید در دلش، حال خیرخواهی و محبت رو نسبت به گناهکاران داشته باشه. اما چگونه؟ این جمله علمی (که مبناش فلسفه توحید من هست) رو همواره با خودت تکرار کن: "بدترین و بی آبروترین و مزخرف ترین و ... همه ی عالم منم."
منابع
-1- ... و تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا، برابر امر به معروف و نهی از منکر، چونان قطره ای بر دریای موّاج و پهناور است...
-2- ادامه حدیث بالا: ... و همانا امر به معروف و نهی از منکر، نه اجلی را نزدیک می کنند و نه از مقدار روزی می کاهند و از همه اینها برتر، سخن حق، پیشِ روی حاکمی ستمکار است. نهج البلاغه حکمت 374