نوشتن این داستان رو مدتها به تاخیر انداخته بودم تا اینکه امروز برای بار دوم بزرگی به هم توصیه کرد اونو بنویسم. داستان از این قراره که دوستی داشتم که روحانی و در یکی از حوزه های علمیه شیراز مشغول تحصیل بود. اون موقع به گمانم طلبه پایه دهم بود و درباره موضوع این مقاله، رهبری جمهوری اسلامی ایران، نظریات جالبی داشت.

اولین باری که با سید در این خصوص حرف زدیم وقتی بود که رفته بودیم شاهچراغ. بعد از نماز که مردم، ذکرِ امّت حزبالله رو میگفتن، دیدم سید چیزی نمیگه. گفتم: سید، مدتیه تو نختم، مرگ بر ضد ولایت فقیه رو نمیگی. یه لبخند عمیق زد و گفت: به نظرت ضد ولایت کیه؟ گفتم: همینهایی که معترضن، مدام چپ و راست توی روزنامه ها و بلاگها انتقاد میکنن، تو ماهواره علیه رهبری حرف میزنن، بد و بیراه میگن، توطئه میکنن. گفت: ولی به نظر من، غیر از مورد آخری یعنی توطئهگرها، بقیهای که گفتی، هیچکدوم ضد ولایت نیستن. چرا بهشون مرگ بفرستم؟ گفتم: حتی اونی که بد و بیراه میگه؟گفت: خب اون بد دهنه، کارش توی هر منطق سیاسیای که میشناسیم، زشته اما ضد ولایت نیست. گفتم: یعنی همه امّت حزبالله اشتباه میکنن؟ گفت: اگه جاش بود و به آخوند انگلیسی متهمم نمیکردن، میرفتم کنار محراب، توی میکروفون با مردم حرف میزدم. این افتخار فقط مال ماست که حضرت علی علیه السلام در بحرانی ترین شرایط با بدخلق ترین آدم ها در مورد حکومتش و حقانیت روش حاکمیتیش گفتگو میکرد و اصلاً بدش نمیومد. مردم متوجه نیستن که رهبر دینی داشتن خوبیش اینه که باهاش راحت باشی، باهاش درد دل کنی، کنارت باشه، کنارش باشی، نقدش کنی، نقدت کنه، باهات مشورت...
گفتم: این خیلی خوبه ولی بیگانگان سوء استفاده میکنن. گفت: وقتی حکومت دینی تشکیل شد، انگار یه قلعه محکم ساخته شده. مسئله بیگانگان میشه مسئله چهارم و پنجم. با حکومت دینی مسائلی شروع میشه که در کل تاریخ کمتر پیش اومده و منشا همهش هم داخلیه. اونهایی که اینقدر روی 'ضد ولایت' و 'پیرو ولایت' مانور میدن، از دو حال خارج نیست؛ یا جایگاه ولایت فقیه و رهبری رو درست درک نمیکنن و یا غرض سیاسی دارن. گفتم: چطور به این راحتی حرف میزنی؟ یه عمره که بزرگترین آدمها دارن این شعارها رو میگن. گفت: الان برات توضیح میدم. شاید گمانِ تو این باشه که فلان آقا که منبر شلوغی هم داره، رهبری رو بهتر از همه میشناسه و درک بهتری از شرایط جامعه و جهان داره. ولی من به دهها دلیل ثابت میکنم که اینطور نیست، البته الان نه، یه وقت دیگه. گفتم: همون آقایی که میگی، مثلاً چه غرض سیاسیای داره؟ تو مگه از نزدیک میشناسیش؟ گفت: داداشی، ناراحت نشو، عصبانی هم نشو. اگه بخوای، همینجا دست و روت رو میبوسم و بحث رو تموم میکنیم. دوستیمون خیلی برام مهم تره. گفتم: نه، حرف بزنیم. فقط اینقدر سفت و محکم پشت سرشون حرف نزن. خندید و گفت: باشه، ببخشید. بعضی از اونها با جبههگیری هاشون، در ذهن جامعه تبدیل میشن به مفسّر و مترجم رهبری. بعد به راحتی با ادامه همین جبههگیریها، میتونن رقبای سیاسی رو از صحنه خارج کنن، رقبایی که رهبری با بودنشون در عرصه سیاسی مشکلی نداره. یا اینکه، اونقدر رهبری رو بالا میبرن که جرات نکنی درباره رهبری فکر کنی. بعدش اون هست که به جای تو فکر میکنه. گفتم: سید، تو خودت درباره رهبری چه نظری داری؟ بازم خندید و گفت: باشه برای یه وقت دیگه.
ولی من دیگه روی سید حساس شده بودم از اونجایی که این موضوع یعنی رهبر جمهوری اسلامی ایران از همان دوران نوجوانی برام مسئله بود، هر وقت سید رو میدیدم علاوه بر بحث های قرآنی که با شور و حرارت خاصی درباره شون حرف میزد، این بحث رو پیش میکشیدم. نمونهش اون دفعهای که با دو سه تا از رفقای مسجدی رفته بودیم باباکوهی. گفتم: سید نگفتی نظرت درباره رهبری چیه؟ گفت: خیلی مهمه؟ گفتم: نظرتو یا رهبری؟ گفت: نظر من که نه، ولی خود موضوع هم به نظرم خیلی مهم نیست. من و ابراهیم و علی یکهو به درجه انفجار رسیدیم. تا اومدیم اعتراض کنیم گفت: ببخشید، قرار بود سفت و محکم حرف نزنم. یادم نبود. بیاین اینجا بشینیم یه چایی بخوریم تا منم با تمرکز بیشتری حرف بزنم، یه وقت شما رو ناراحت نکنم. گفت: چند سال پیش، از وضع فسادها و اختلاس ها خیلی ناراحت بودم، خصوصاً اینکه مسئول همهش رو رهبری میدونستم. یه روز صبح زود خواب بودم ولی دَمدَمای بیدار شدنم بود... توی اون لحظات توی ذهنم یکهو این سال اومد که بالاخره رهبری جمهوری اسلامی ایران چه جور آدمیه؟ بر حقه یا بر حق نیست؟ و از اونجایی که فقط یک نفر تو عالَم هست که میتونه به این سوال، پاسخ قانعکنندهای بده، سوالمو از امام زمان علیه السلام پرسیدم. شاید باورتون نشه، اینقدر جوابش کوبنده و قاطع و خوشحسّ و حال بود که باور کردم خود حضرت جواب داده و باحال یقین از خواب بیدار شدم! فرمود: مهمه؟ این یک کلمه البته با کلی توضیح همراه بود که در عالَم خواب باهاش منتقل شد. توضیح اینه: تو اگه آدم سالمی باشی و واقعاً بخوای راه من رو بری، وظیفه خودت رو میدونی و نیاز به دونستن حق و باطل افراد نداری.
بچهها، من آدمهایی رو دیدم که علیرغم اینکه ولایی نیستن و حتی مذهبی هم نیستن، در وسط معرکههای اجتماعی حرفهایی میزنن که حتی مذهبیها هم نمیزنن. بعدا که رهبری سخنرانی میکنه، میبینم همون حرفا رو داره میگه. من رهبری رو یه آدم باسواد و اهل عقل و باهوش میدونم که خیلی کتاب میخونه، خیلی مشورت میگیره، و برام عجیبه که ردهبالاها اینقدر سخت میفهمن چی میخواد بگه! بیشتر در حال افراط و تفریطن. مجبورم هست که تحملشون کنه.
ابراهیم گفت: برای چی مجبوره؟ پرتشون کنه بیرون، ما هم یه نفس راحتی میکشیم. سید گفت: اصلاً به این راحتی نیست. اگه یه مدت، یه کار مدیریتی هر چند جزئی در حدّ مدیریت ساختمون رو انجام بدی، متوجه میشی که واقعاً پیچیده است. مخصوصا به خاطر شرایط فرهنگی کشور ما؛ ۸۰ میلیون کاربلد، ۸۰ میلیون دانشمند، و البته اگه با دید مثبت نگاه کنیم ۸۰ میلیون با اعتماد به نفس! باید با خودی و غیرخودی دائم شطرنج بازی کنه. ابراهیم گفت: مثلاً چه جوری؟ سید گفت: من می ترسم این بحثها حوصلتون رو سر ببره. من گفتم: سید، اگه با مثال بگی، بهتره. وقتی فلسفی صحبت می کنی، سخت میشه. گفت: باشه، بعد یه داستان گفت که سلسله مراتب حکومتی رو شرح میداد، گفت: یکی از رفقا رفته بود خدمت، توی راهنمایی رانندگی سرباز بود. دمِ عید که شیراز خیلی شلوغ میشه، همهشون رو برده بودن دروازه قرآن. تعریف میکرد که کلانتر بخش بهش گفته بوده اینجا وایسا و نذار ماشینها توقف کنن. هرکس وایساد سریع ردش کن بره. این بستهزبون هم همینجوری وایساده بود و داشت به ماشینها نگاه میکرد و اگه احیاناً کسی توقف میکرد، ردش میکرد. یه دفعه سرهنگ کل راهور سر میرسه و میبینه این وایساده اینجا و پیش خودش تصور میکنه که داره از زیر کار در میره... توی این وانفسا و شلوغی که منِ سرهنگ دارم میدوم اینور و اونور، سرباز من راحت برای خودش وایساده! سریع بیسیم میزنه که بیاید سرباز 'فلانی' رو ببرید بازداشتگاه! بدبخت ۴۸ ساعت زندان بود. بعدها یه روز جریان رو برای استادمون تعریف کرد. استاد گفت: سرهنگ غلط کرد! پرسیدم چرا؟ گفت: سرهنگ حق نداشته توی دستورات سلسله مراتب دخالت کنه. حتما کلانتر بخش یه فکری کرده که اینو اونجا وایسونده. حتی اگر خلاف واضحی هم ببینه، حق نداره بدون هماهنگی با کلانتر، راساً حکم صادر کنه. شاید کلانتر اونقدر کمبود نیرو داشته باشه که مجبور بشه یه سرباز سیگاری رو هم به کار بگیره! سرهنگ که هیچ، خود رهبر هم حق نداره در سلسله مراتب دخالت کنه. مگر اینکه مسئولان رو به ترتیبِ مسئولیت دعوت کنه، دقیق مطلع بشه، بعد... سید گفت: بچه ها، خیلی از اونهایی که مثل من منتقد رهبری هستن، نمیتونن مشکلات کشور رو حل کنن، البته اگه برای سلسله مراتب ارزش قائل باشن. یکهو ابراهیم و علی با همدیگه شروع کردن به حرف زدن. علی گفت: خب پس شما برای چی منتقد هستید؟ وقتی خودتون میگین نمیتونید کارها رو درست کنید؟ ابراهیم گفت: وقتی سلسله مراتب اینقدر فساد و خرابی به بار میاره، چرا باید براش ارزش قائل باشیم؟ سید از شور و حرارت ما خندید. گفت: اول ابراهیم؛ چون که خودش سلسلهمراتب رو راه انداخته، خودش به عنوان رهبر گفته تو بشو رئیس جمهور، تو رئیس مجلس، تو رئیس قوه قضاییه، مردم رای بدن، قانون بذارین، قانون رو اجرا کنین... حالا نمیتونه بیاد بگه نه اشتباه کردم. همهتون برید کنار، خودم همه کارها رو درست می کنم. اصلاً تواناییِ این همه کار، و تخصصِ این همه فعالیت در سطح کشور رو نداره. هر کاری باید آدمِ خودش رو داشته باشه. منتها باید یک تلاش جمعی به رهبری او صورت بگیره تا همه کارشون رو به نحو احسن انجام بدن. فقط در این صورت هست که خروجی جمهوری اسلامی مثبت میشه. ولی اینکه چرا من منتقدم باشه برای بعد. این دفعه هم سید از زیر جواب دادن به موضوع در رفت.
عموی مادرم که فوت کرد، با خانواده رفتیم دارالرحمه. گلزار شهدا هم همونجاست. من که احساس میکردم دو سه ساعتی باید اینجا باشیم به سید زنگ زدم خواهش کردم بیاد بریم زیارت قبر شهدا؛ شهید اعتمادی، شهید اسلامی نسب، شهیدان ظل انوار، شهید سپاسی و داییم... وسط قدم زدن بین قبور گفتم: سید، انتقادت به رهبری چیه؟ هر بار میپیچونی. گفت: بعد از اون باری که توی دانشگاه شیراز درباره رهبری صحبت کردم و دعوا شد، دیگه مدتهاست هیچ جا حرف نزدم. گفتم: من که محرمم، بگو. گفت: این موضوع یعنی نقد رهبری جمهوری اسلامی، فرهنگی میخواد که جامعه ما نداره. اونوریها گل میگیرن، اینوریها داغ میکنن. اونها حسودیشون میشه که چرا یه نفر آخوند حاکم باشه و اونها نتونن کارهای باشن، اینوریها هم اجازهی هر نوع کمک فکری و عملی به رهبری رو میگیرن. میگن رهبر خودش همه چیزو بلده. باعث میشن کارها با بازده ضعیف پیش بره. در واقع داغ کردن اینها هم تهش اینه: "ما که کنار رهبری هستیم بسّه، کس دیگه ای رو راه نمیدیم" بعد گفت: اینجا در حضور شهدا زبونم نمیچرخه، بذار یه وقت دیگه. خلاصه اونروز همهش میگفت: ما باید مرضهای روحیمون مثل حرص به دنیا، و حسادت به صاحبان قدرت، و میل به شهرت رو بذاریم کنار. اگه موفق شدیم، بعدش تازه اجازه داریم که وارد سیاست بشیم.
آخرین باری که دیدمش میخواست برای ادامه تحصیل بره قم. بهم زنگ زد که با علی و ابراهیم بریم بیرون. پنجشنبه بود، رفتیم پارک کوهستانی دراک. دور پارک دوچرخه سواری کردیم، بعد نشستیم تو آلاچیق، کلی گپ زدیم. علی یه متلک به سید گفت. گفت: سید که رهبری رو قبول نداره چه فایده که داره میره قم!؟ سید جدّی شد. گفت: من اگه منتقدم، حقّمه. اما اگه لازم بشه جانم رو هم برای حفظ رهبری میدم، این کار رو بارها در نفسم تمرین کردم. میدونید بعد از چند صدسال اسلام با یک شیوه اصولی و منطقی حکومت تشکیل داده! چرا همهتون فکر میکنید هر کسی به رهبری انتقاد کرد، یعنی گزینه بهتری سراغ داره؟ یا خودش کاندیدای رهبریه؟ ما برای براندازی انتقاد نمیکنیم، برای حفظ و ارتقاء هست که نقد میکنیم. گفتم: سید بگید اصلا نقد شما چیه؟
گفت: چند تا چیز اصلی؛ یکی اینکه: آخرِ تمام تلاشهای ما برای تمدن سازیِ اسلامی اینه که محوِ خداوند بشیم و به او تقرب پیدا کنیم. تهِ هدف ما توحیده. اما الآن جامعه مذهبیهای ما، این موضوع، براشون اولویت سوم و چهارمه. اولویت اول، نظامیه. بعدش اقتصادی، بعدش دانشبنیانی. همهش برای اینکه مسلمونها قوی و قوی تر بشن، خوبه. اما به نظر میاد اسیر اینها شدیم و اصل رو فراموش کردیم. و من کمتر دیدم که ایشون تذکرات گستردهای در این زمینه به همگان بدن.
دوم اینکه: من حسّم اینه که رهبری با مردم خیلی راحت نیست. خطاهای مسئولان رو معمولاً دربارهش حرف نمیزنه. عمدتاً مشکلات رو به بیگانگان نسبت میده، در حالی که خودش هم معتقده ۸۰ تا ۹۰ درصد مشکلات ما داخلیه. اینجوری میشه که تو اتفاقات بد یا اتفاقاتی که اعتماد عمومی رو از بین میبره، جوانبش هیچ وقت روشن نمیشه.
سوم اینکه: میگن از وظایف رهبری اینه که در حد ضعیف ترین آدم ها زندگی کنه تا دردشون رو بدونه. خب در اینکه شکی نداریم، ایشون واقعا زندگی سادهای دارن. اما ما مردم از جهتهای دیگهای دردهایی داریم که چه بسا ایشون باهاش مواجه نمیشن. مثلاً بی احترامی دیدن و مورد ظلم قرار گرفتن در ادارات، مختص ماست.
و در نهایت اینکه: در این سالها کمتر تلاش کرده که منتقدین و صاحب نظرهای دیگه بتونن در حضورش حرف بزنن.
بچهها، من روی صحبتهای رهبری به عنوان یک متخصص و یک متفکر، کلی فکر میکنم. عمده نظریات ایشون رو قبول دارم و اگه غیر شعاری بهم نگاه کنی، از خیلیها پیرو ولایتترم. شُکر خوبیهای ایشون رو به جا میارم. معتقدم کسانی که مدعی حکومت هستن، اگه به جای ایشون بودن، حکومت رو به بیگانگان تحویل میدادن، و دوباره برمی گشتیم به ۱۰۰سال پیش! با این حال، خودمو متوقف نمیکنم. ما به کمتر از خدا و امام زمان راضی نیستیم، هرچند که عدهای نمیپسندن. بذار نپسندن؛ لا اله الّا الله و لا نعبدُ الّا ایّاه، مخلِصینَ له الدّین، و لو کَرِه المشرکون.