
فرض کنید تازه به یک هتل در استانبول رسیدهاید و از پذیرش میپرسید: «بهترین کباب این اطراف کجاست؟»
پذیرش اول از حفظ چند اسم میگوید؛ جاهایی که خودش رفته یا مهمانهای قبلی تعریفشان را کردهاند. بعد اگر مطمئن نباشد، گوشیاش را برمیدارد و آدرس و ساعت کاری را چک میکند.
نکتهی جالب اینجاست: پذیرش فقط اسم جاهایی را جستوجو میکند که از قبل در ذهنش بوده. اگر کبابی شما بهترین کباب شهر باشد ولی او هیچوقت اسمش را نشنیده باشد، اصلاً سراغش نمیرود.
ChatGPT دقیقاً همین پذیرش است. و سئو هوش مصنوعی یعنی کاری کنید که هم در ذهن این پذیرش باشید و هم وقتی جستوجو میکند، شما را پیدا کند و تأیید کند.
این روزها سؤالی که بیشتر از همه از مدیرها و بنیانگذارها میشنوم همین است: «چطور کاری کنیم که ChatGPT ما را پیشنهاد بدهد؟» در این نوشته جوابم را با دو چیز میدهم: تحقیقاتی که این چند ماه خواندهام و کنار هم گذاشتهام، و دادهی واقعی چهار سایتی که تیمم رویشان کار میکند.
سئو هوش مصنوعی یعنی برندتان طوری دیده شود که ChatGPT، جمینای و AI Overview گوگل راحت پیدایش کنند، بفهمندش، به آن اعتماد کنند و اسمش را بیاورند. دادههای تازه نشان میدهد فقط بودن در صفحههایی که هوش مصنوعی به آنها ارجاع میدهد کافی نیست. باید در «حافظه»ی مدل هم باشید.
اکتبر امسال Search Engine Journal گزارشی از تحقیق Graphite منتشر کرد. Graphite جوابهای ChatGPT به سؤالهای مقایسهای را یک بار با جستوجوی وب و یک بار بدون آن مقایسه کرده بود. سه یافتهاش خیلی گویاست:
برندهایی که ChatGPT بدون جستوجو کمتر اسمشان را میآورد، با جستوجو هم کمتر دیده شدند؛ حتی وقتی اسمشان در خیلی از صفحههای ارجاعشده آمده بود.
از حدود ۹۵۷ هزار جستوجوی پسزمینهی ChatGPT، ۵۹٫۶٪ اسم یک برند داشتند، در حالی که هیچکدام از سؤالهای اصلی اسم برندی نیاورده بودند. یعنی اسمها از ذهن خود مدل آمده بود.
سهم جوابهایی که ارجاع داشتند، ظرف دو ماه از ۵۶٫۶٪ به ۸۸٫۵٪ رسید.
یعنی دقیقاً همان پذیرش هتل.
حالا یک نکتهی جالب. در همان مقاله یک عدد از Ahrefs هم آمده: فقط ۱۴٫۴٪ جوابهای ChatGPT جستوجوی پسزمینه داشتند. اولش به نظر میرسد با ۵۹٫۶٪ تناقض دارد، اما ندارد. Graphite فقط سؤالهای مقایسهای را بررسی کرده، یعنی همان سؤالهایی که خریدار میپرسد. Ahrefs سؤالهای عمومی را. قاعدهای که من همیشه رعایت میکنم این است: قبل از اینکه عدد یک تحقیق را تکرار کنید، ببینید چه سؤالی را اندازه گرفته.
از ده رانندهی تاکسی در استانبول بپرسید بهترین رستوران ایرانی شهر کجاست. ده فهرست متفاوت میگیرید، اما دو سه اسم تقریباً در همه تکرار میشود. همان دو سه اسم، برندهای واقعاً شناختهشدهاند.
رند فیشکین (SparkToro) همین آزمایش را با هوش مصنوعی انجام داد: ۶۰۰ داوطلب، ۱۲ سؤال یکسان، حدود ۳٬۰۰۰ بار پرسیدن. نتیجه این بود که احتمال گرفتن فهرست برند یکسان در دو بار پرسیدن کمتر از ۱ در ۱۰۰ است. ولی برندهای قوی در بعضی دستهها در ۶۰ تا ۹۰ درصد جوابها حاضر بودند. جمعبندی خودش این بود: «حضور تکراری معنا دارد. رتبهی دقیق نه.»
پس در سئو هوش مصنوعی هدف «رتبهی یک ChatGPT» نیست؛ چنین چیزی ثابت نمیماند. هدف این است که در بیشترین تعداد جوابها حضور داشته باشید.
مدیرها زیاد میپرسند: اگر هوش مصنوعی خودش جواب میدهد و کلیک کم میشود، این کار چه فایدهای دارد؟ دو تحقیق را کنار هم بگذاریم.
Ahrefs با بررسی ۳۰۰ هزار کلمهی کلیدی نشان داد وقتی AI Overview ظاهر میشود، نرخ کلیک نتیجهی اول حدود ۵۸٪ کمتر میشود. اما Seer Interactive با دادهی ۵۳ برند نشان داد صفحههایی که در AI Overview ارجاع گرفتهاند حدود ۲٫۱٪ کلیک میخورند و صفحههای بدون ارجاع حدود ۰٫۹٪.
هر دو درستاند. Ahrefs میانگین همه را دیده؛ برنده و بازنده با هم. Seer نشان داده ارجاعشدهها بیش از دو برابر بقیه کلیک میگیرند. مثل روز بارانی بازار است: باران تعداد مشتریها را کم میکند، ولی مغازههایی که سایهبان دارند از بقیه مشتری بیشتری میگیرند. سئو هوش مصنوعی همان سایهبان است.
یک عدد دیگر هم از Seer مهم است: AI Overview در حدود ۹۵٪ جستوجوهای مقایسهای ظاهر میشود. یعنی دقیقاً لحظهای که مشتری شما را با رقیب مقایسه میکند، تقریباً همیشه اول هوش مصنوعی جواب میدهد.
خانوادهای که دربارهی خواستگار تحقیق میکند، فقط به رزومهای که خودش آورده بسنده نمیکند؛ از همسایه و همکار و آشنا هم میپرسد. هوش مصنوعی هم همین کار را میکند. طبق تحلیل Profound، ChatGPT بیشتر از همه به ویکیپدیا ارجاع میدهد و AI Overview گوگل به ردیت، یوتیوب، Quora و لینکدین. این داده بیش از یک سال سن دارد، پس جهتنماست نه قانون. ولی پیامش روشن است: سایت شما فقط «رزومهی خواستگار» است.
تا اینجا حرف دیگران بود. حالا دادهی خودم.
اول یک توضیح: اینها پروژههای واقعیاند، اما چون قرارداد محرمانگی دارم، فقط حوزهی کلی هر سایت را میگویم و عدد مطلق منتشر نمیکنم. به جایش شاخص و درصد میبینید؛ یعنی هر عدد نسبت به یک نقطهی مبنا سنجیده شده.
گوگل از ژوئن ۲۰۲۶ گزارشی به سرچ کنسول اضافه کرده که نشان میدهد لینکهای سایت شما چند بار در AI Overview و AI Mode به کاربر نشان داده شدهاند. تیم من این گزارش را برای چهار سایت، از ۲۶ ژوئیه تا ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶، کنار هم گذاشت:
یک سایت خدمات حرفهای B2B بینالمللی
یک سایت فارسیزبان در حوزهی سلامت و زیبایی
یک سایت محتوایی فارسی در حوزهی سبک زندگی
یک بلاگ تازه در حوزهی مالی و فناوری
اگر ۲۸ روز قبل را ۱۰۰ بگیریم، مجموع این چهار سایت در ۲۸ روز آخر به ۱۵۶ رسید. ولی پشت این میانگین، داستان هر سایت فرق میکند: سلامت به ۱۸۳ رسید، سبک زندگی به ۵۰۸، و سایت B2B به ۶۵ افت کرد. بلاگ مالی و فناوری هم از پایهای نزدیک به صفر شروع کرده بود.
در روند هفتگی، که هفتهی اوج هر سایت را ۱۰۰ گرفتیم، سه سایت دقیقاً در آخرین هفته به بهترین وضعیتشان رسیدند. سایت B2B اما الان حدود یکسوم اوج خودش است.
وقتی صفحههای هر سایت را به خوشههای موضوعی تقسیم کردیم، جالبترین الگو پیدا شد:
در سایت سلامت، صفحههایی که روی یک مشکل درمانی مشخص تمرکز داشتند، بهطور میانگین ۲۷ برابر صفحههای عمومی همان سایت در هوش مصنوعی گوگل دیده شدند. صفحههای عمومی تقریباً دیده نشدند (۱٪ سهم)، ولی خوشهی متمرکز ۶۷٪ کل سهم را برد.
در سایت B2B، ۴ صفحهی تخصصی تقریباً همان سهمی را گرفتند که ۴۳ صفحهی عمومی. هر صفحهی تخصصی حدود ۱۰ برابر یک صفحهی عمومی دیده شد. صفحههای بازار کشور و شهر هم ۸ برابر.
در سایت سبک زندگی، ۹۴٪ سهم از یک خوشهی واحد آمد.
مثل رستوران است. رستورانی که منوی صدصفحهای دارد، معمولاً به هیچ غذایی معروف نیست. رستورانی که به یک غذا معروف است، اسمش را همه میدانند. در سئو هوش مصنوعی، تمرکز موضوعی از تعداد صفحه مهمتر است.
سایت فارسیزبان حوزهی سلامت فقط در ایران دیده نشد؛ در افغانستان، آلمان، آمریکا و انگلیس هم. در مجموع چهار سایت، ایران ۲۰٫۶٪ سهم داشت، آمریکا ۱۴٫۳٪ و عراق ۱۲٫۲٪. اگر فارسی، عربی یا ترکی مینویسید، مخاطب شما فقط یک کشور نیست؛ هر جایی است که آن زبان خوانده میشود.
یک چیز دیگر هم دیدیم: مخاطب B2B جوابهای هوش مصنوعی را ۸۷٪ روی دسکتاپ دیده، ولی مخاطب سلامت و سبک زندگی بیش از ۹۶٪ روی موبایل. مدیری که پشت میزش دنبال یک شرکت خدماتی میگردد، با کسی که شب روی مبل دنبال جواب یک مشکل سلامت است، فرق دارد. برای دومی، جواب باید در همان دو سه خط اول صفحه باشد.
افت ۳۵ درصدی سایت B2B را هنوز نمیتوانم با قطعیت توضیح دهم. چند احتمال هست که باید با داده بررسی شوند: مدلهای تازهای که گوگل در همین دوره اضافه کرد، تغییر در اینکه برای چه جستوجوهایی اصلاً AI Overview نشان داده میشود، یا قویتر شدن رقبا. وانمود نمیکنم جواب را میدانم.
و یک هشدار هم به خودم و به شما: رشد ۴۰۸ درصدی سایت سبک زندگی از پایهای کوچک شروع شده. هر وقت کسی رشد چنددهبرابری نشانتان داد، اول بپرسید از چه عددی شروع شده.
شاید این بخش از خود عددها مهمتر باشد:
همیشه بازههای همطول را مقایسه کنید: ۲۸ روز با ۲۸ روز، نه یک ماه با یک هفته.
عدد پایه را کنار درصد رشد بگذارید. «۸۰ برابر» بدون «از چه عددی» گمراهکننده است.
ایمپرشن، کلیک و لید را با هم جمع نکنید. هر کدام چیز متفاوتی را میسنجند.
کنار هر توضیح، دستکم سه توضیح رقیب بنویسید.
هر تغییر را با گروه کنترل تست کنید.
بگذارید آخری را با یک مثال نشان دهم. ⚠️ این مثال کاملاً شبیهسازیشده و آموزشی است و نتیجهی هیچ پروژهی واقعی نیست.
فرض کنید یک کلینیک دندانپزشکی فرضی، در ۲۰ صفحه جواب اصلی را به ۱۵۰ کلمهی اول منتقل میکند و ۲۰ صفحهی مشابه را دست نمیزند. صفحههای تغییرکرده ۵۶٪ رشد میکنند. خبر خوبی است، نه؟ اما صفحههای دستنخورده هم بدون هیچ کاری ۱۱٪ رشد کردهاند؛ شاید به خاطر فصل یا الگوریتم. اثر واقعی کار شما حدود ۴۰٪ است، نه ۵۶٪. این همان تفاوت بین گزارشی است که خوشحالتان میکند و گزارشی که میشود رویش تصمیم گرفت.
برای همین ۲۲ آزمایش واقعی روی این چهار سایت ثبت کردهایم؛ از بازبینی راهنماهای درمانی توسط پزشک تا افزودن شواهد بومی به صفحههای بازار. هنوز هیچکدام نتیجهی قابلاتکا ندارد. نتیجهها را، چه مثبت چه منفی، منتشر میکنم.
مستندات خود گوگل دربارهی ویژگیهای هوش مصنوعیاش خیلی روشن است:
«برای AI Overview بهینهسازی خاصی لازم است.» گوگل میگوید هیچ الزام اضافه یا بهینهسازی ویژهای لازم نیست. صفحه باید ایندکس شده و قابلنمایش با اسنیپت باشد.
«اسکیمای خاص یا فایل مخصوص هوش مصنوعی لازم است.» گوگل میگوید هیچ دادهی ساختاریافتهی خاصی لازم نیست.
«سئو هوش مصنوعی جای سئو را میگیرد.» ویژگیهای هوش مصنوعی گوگل روی همان ایندکس کار میکنند. دنی سالیوان از گوگل هم با شوخی گفته: «سئوی خوب همان GEO خوب است.»
پس پول را اول خرج پایه کنید، نه ترفند.
سه خط مبنا اندازه بگیرید: سؤالهای مشتری را در ChatGPT و جمینای بپرسید، همانها را با جستوجوی خاموش از طریق API تست کنید، و گزارش هوش مصنوعی سرچ کنسول را ببینید.
دسترسی فنی را درست کنید: رباتهای هوش مصنوعی را در robots.txt و فایروال آگاهانه باز یا بسته کنید. OAI-SearchBot و GPTBot دو ربات جدا هستند.
برندتان را در هر زبان یکی کنید: دیزی و آبگوشت یک غذاست، ولی هوش مصنوعی همیشه این را نمیداند. وقتی مدیر سئو یک بروکر فارکس، بودم و روی سایتهای انگلیسی و عربیاش کار میکردم، برند یکی بود ولی هر زبان مخاطب و رقبای خودش را داشت.
جایی اسمتان بیاید که مقایسه میشود: نقدها، مقالههای مقایسهای، پادکستها و یوتیوب.
به سؤالهای مشخص بهتر از همه جواب بدهید. جواب را در دو جملهی اول بگذارید.
حقایق کسبوکار را صریح منتشر کنید: سیاستها، ارسال، قیمت و تماس. ایجنتهای هوش مصنوعی مستقیم اینها را میخوانند.
در جامعهها واقعی باشید. یک جواب خوب از یک متخصص واقعی، از صد کامنت تبلیغاتی بیشتر میارزد.
سلامت و زیبایی: موضوع حساس است و اشتباه به آدمها آسیب میزند. صفحهای برای هر مشکل مشخص، با نام و مدرک پزشک.
مالی، فارکس و کریپتو: مردم به «به ما اعتماد کنید» اعتماد نمیکنند. آموزش و شفافیت اعتبار میسازد، و همان چیزی است که هوش مصنوعی هم بیشتر ارجاع میدهد.
املاک بینالمللی: خریداری که از کشور دیگری دنبال خانه در ترکیه یا قبرس شمالی است، اول از هوش مصنوعی میپرسد کدام آژانس قابل اعتماد است. در چند برند املاکی که از صفر راه انداختیم، یکپارچه بودن اطلاعات در زبان خریدار همهچیز بود.
آموزش: بزرگترین دشمن، کهنگی است. اگر هوش مصنوعی شهریهی پارسال را از سایت شما بخواند، همان را به دانشجو میگوید.
خدمات B2B: برای هر بازار هدف صفحهی مخصوص بسازید. دادهی خودمان نشان داد این صفحهها ۸ برابر صفحههای عمومی دیده میشوند.
پیشبینی نمیکنم، ولی این پنج روند همین الان شروع شدهاند: مدلهای تازهی گوگل (مثل Gemini 4) که هر بار جوابها را عوض میکنند؛ ایجنتهایی که خودشان سایت را مرور میکنند؛ تبلیغات کنار جوابهای ChatGPT؛ قواعد تازه برای کنترل استفاده از محتوا؛ و گزارشهای تازهی سرچ کنسول. برنده کسی است که از همین حالا اندازه میگیرد و تاریخچهی داده دارد.
هیچوقت نپرسیدهاید هوش مصنوعی دربارهی برندتان چه میگوید؟ همین امروز ۱۰ سؤال واقعی مشتری را بپرسید و جوابها را ثبت کنید.
فقط وقتی جستوجو روشن است دیده میشوید؟ ارجاع دارید، حافظه ندارید. روی یکپارچگی برند و منابع بیرونی کار کنید.
در یک زبان دیده میشوید و در زبان دیگر نه؟ برگهی حقایق برندتان را در هر زبان بسازید.
در حوزهی سلامت یا مالی هستید؟ قبل از تولید محتوای بیشتر، دقت محتوای فعلی را آدیت کنید.
اگر فقط یک چیز از این نوشته یادتان بماند: هوش مصنوعی مثل پذیرش آن هتل، اول اسمهایی را میگوید که از قبل میشناسد. سئو هوش مصنوعی کار تبدیل شدن به همان اسمی است که از قبل در ذهنش هست.
راهنمای کامل، با همهی جدولها و چکلیست ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷، روی سایتم است.
اگر دوست دارید دیدهشدن برندتان را در هوش مصنوعی از زاویهای بیرونی ببینیم، خوشحال میشوم یک قهوه با هم بخوریم؛ در استانبول، دبی یا آنلاین.
شاهان بهکامراد بنیانگذار شاهان دیجیتال | سئو، جستوجوی هوش مصنوعی و رشد دیجیتال
منابع
ChatGPT Rarely Named Some Brands Even When Sources Mentioned Them، Search Engine Journal، ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶
AI recommendation lists rarely repeat (SparkToro)، Search Engine Land، ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶
Danny Sullivan: Good SEO is good GEO، Search Engine Land
Ahrefs study: AI Overviews cut clicks by 58%، MediaNama، ۶ فوریه ۲۰۲۶
Google AI Overviews CTR shows early signs of recovery (Seer Interactive)، Search Engine Land
AI platform citation patterns، Profound
AI features and your website، Google Search Central
Search Generative AI performance reports in Search Console، Google Search Central Blog، ژوئن ۲۰۲۶
Search Console Help: Generative AI performance report، Google
Google adds Gemini 4 Argon to AI Mode، Search Engine Journal، ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶
Pichai on AI agents and browsing protocols، Search Engine Journal، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶
OpenAI details ChatGPT's ad stack، Search Engine Journal، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶
SEO Pulse: Google explains 503s, robots.txt limits, bracket URLs، Search Engine Journal، ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶
Meta delays business terms with crawling clause، Search Engine Journal، ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶