دربارۀ جوانی

از وقتی به‌یاد دارم جوانی را می‌ستاییده‌ام. گمان کنم حتی آن زمان که کودک بودم، در نگاهم جوان‌ها موجوداتی سحرآمیز بودند که چیزی به گِرد خود داشتند. خالۀ جوانم را در خاطر دارم که سرمه به چشم و سرخی بر گونه، نوار به دست به خانۀ همسایه می‌رود تا برای تولد بچه‌شان برقصد. گمان می‌کردم حتما در او چیزی فریبنده هست که نه در من و نه در پیرترها نیست. بعدها دریافتم آن چیز، هاله‌ای‌ست به نام جاذبه، دلربایی و ملاحت؛ ابتدایی‌ترین و بدیهی‌ترین وصف‌ها از جوانی. اگرچه تاکنون چیزی دربارۀ‌ جوانی ننوشته‌ام، اما بسیار به آن اندیشید‌‌ه‌ام. اگرچه حتی کامِ آن‌چنانی هم از آن نگرفته‌ام و چنان که باید جوانی نکرده‌ام.

جوانی: این نیروی رانندۀ ملال؛ آن مکانیکِ شگفتِ درآویزنده با جهان؛ این بازو و سینۀ خوش‌تراشِ جنسیتِ بی‌قرار؛ آن خرمی و تساهلِ ناگزیرش؛ این شهوتِ سرخِ سیال از میانِ سرخ‌رگ‌ها گرفته تا رگ‌های سبزِ برگِ درختان منتشر؛ آن برف و باد و بارانی که به میانجیِ جوانی لطفی نیک دارند، شوری عاشقانه دارند، نبضی پیاپی دارند. سبک بارند و جداکننده‌ات از کسالت و ملالِ جهان. این و آن همه را می‌ستایم. چنان‌که آرزو دارم کاش هرگز از جوانی‌ام جدایی نباشد. هرگز کاسته از آن نشود تا در راستۀ هیجانِ همیشگی‌اش باشم. با آنکه می‌دانم این یکسره خیالی‌ست باطل. با این حال، انگار ناگزیرم از خیال کردنش. جوانی برایم چنین اغواکننده است.

بگذارید دوباره وصفش کنم! برنایی: با آن میلِ ناگهانی‌اش برای بوییدن، لمس کردن، شادی... و قرار و آرام از زندگی برکندن. با عزمِ ازلی‌اش برای پنجه‌درپنجه کردن با سرنوشت و گمانِ باطلش که گویی می‌توان به ضرب‌انگشتی خدای‌گونه، زمین و زمان را زیر و زبر کرد و وصله‌های ناجور را به هم دوخت و پاره‌های ناسور را از هم درید. حتی با اندوهِ پنهان زیر پوستش، که گمان می‌کنم دوچندان زیبایش می‌کند، جوانی باز هم برایم چیزی‌ست دوست‌داشتنی و مدح‌کردنی. اندوهی که گویی یک‌راست چشم در چشمِ هستی دارد و چیزی ناشناخته استدعا می‌کند. گریبانِ حضور را گرفته و ملتمسانه سراغ از چیزی می‌گیرد که سال‌ها بعد درخواهد یافت «فرزانگی» بوده است. چیزی که جوانی‌ در حسرت آن است و گویا جوهرۀ جوانی آن است. فقدانی که رمقِ جوان‌زیستن را می‌گیرد و گاهی به باری‌اش بر دوش و دل بدل می‌کند. به معمایی حل‌ناشدنی که حل کردنِ آن هوشی اساطیری می‌طلبد. شاید این فقدان در سرِ پیران خودِ جوانی باشد؛ آن هنگام که شاید از فرزانگی بهره‌ای برده باشند. و این از بازی‌های خلقت است! مشاهدۀ سپری کردنِ پررنجِ زندگیِ بدونِ جوانی در سالمندان چندان دشوار نیست. خاصه زمانی که داستان‌ها و توصیف‌هایشان را از جوانی می‌شنویم؛ از آن هنگام که چون اسبی نوزین زمین را درمی‌نوردیدند و هرگز به خیال‌شان نمی‌رسید که زمانی پیری فرابرسد. آن‌وقت که پیرمردی را می‌بینم نشسته بر نیمکتِ پارکی، دو دست بر سر عصا گرفته و لرزان لرزان سر را به چپ و راست می‌گرداند، و با نگاهی بی‌فروغ پی‌ام را می‌گیرد، می‌دانم که نه به من، که به جوانی‌ام می‌نگرد.

بگذارید سرراست‌تر بگویم: آخ! که جوانی را بسیار دوست می‌دارم. حتی زمانی که بیرون از حجمِ وجودیِ خویش به آن می‌نگرم. در قد و قامت و چشمانِ دیگری؛ در اشتیاق و شورِ دیگری؛ در غرگی و حجبِ دیگری؛ در بلوغِ تازه شکفتۀ دیگری. در هر دخترانگی و پسرانگی. و بسی اندوه‌زاست، اندوه‌زا که این زبانۀ زنده‌نگهدارنده، اندک‌اندک در من خاموشی می‌گیرد. چراکه کم‌کمک به چهل‌سالگی‌ نزدیک می‌شوم. و همواره این‌گونه گمان کرده‌ام که چهل‌سالگی شیپورِ اعلانی‌ست علیهِ جوانی. اعلانی که با گوش می‌شنوی و با گوشت احساس می‌کنی! این‌گونه پنداشته‌ام که دهۀ دوم و سوم زندگی دهه‌هایی‌ست یکتا و بی‌مانند، همچون انعکاس‌های بازیگوشانۀ تلالوِ خورشیدِ صبحگاهی بر امواجِ بی‌قرارِ دریایی آرام؛ همچون رفیعِ یکی عقاب که با غروری مجاهدانه به زمین چشم می‌دوزد. همچون قدم برداشتنِ رعنای ببری سیر در برف. من برناییِ خود را چیزی نظیرِ اینها پنداشته‌ام. اگرچه آن‌چنان که باید، جوانی نکرده‌ام. آن‌گاه که به برادران و خواهرم می‌نگرم، به صورت‌شان، گونه‌شان، گردن‌شان، مویشان، دست و بازو و پایشان، به‌راستی به دلبری و جادوی جوانی نگاه می‌کنم. به همان ملاحتی که در کودکی چشمم را گرفته بود. به پوستِ گلگونِ جوانی که از شیرۀ جانِ پدر و مادرم مایه گرفته است. از جوانیِ آنها؛ از عشق‌شان؛ از شهوتی لایزال، زنده، ستاییدنی و آفریننده. گاهی ناگهان به صورتِ یارم خیره می‌شوم. موهایش را نوازش می‌کنم. پوستش را آرام با نوکِ انگشتانم لمس می‌کنم. به چشمانش زل می‌زنم یا هنگام گام برداشتن در خانه‌ام قد و بالایش را تحسین‌آمیزانه می‌نگرم و او تبسم‌کنان می‌گوید: چیه؟! من با لبخندی پاسخ می‌دهم: هیچی! کسی چه می‌داند، شاید خدا به شکوهِ جوانی نگریست و به خلقت‌مان دست زد.

همۀ اینها در حالی‌ست که به‌طور مضحکی هنوز نمی‌دانم خود را پسر می‌باید خطاب کنم یا که مرد! چراکه انگار می‌کنم مرد بودن به مثابه تکاندنِ جوانی‌ست از شانه‌ها –چیزی که اصلا و ابدا خواهانش نیستم- و پسر بودن اصرار ورزیدن به جوان بودن. این‌گونه بوده است که اغلب پسرانگی بس رازآلوده‌تر بوده برایم تا مردانگی. هرچند جوان مجازا به‌معنی «کم‌تجربه» باشد. هرچند پسرْ پیراهن‌ کمتر پاره‌ کرده باشد. هرچند برنا دنیا کمتر دیده باشد. با وجود این هرچندها نیز، جوانی و برنایی را بسیار دوست می‌دارم و آن را می‌ستایم. اگرچه، چنان که باید... جوانی نکرده‌ام.