
روزى كه زبان از كار میافتد و اعضاء گواهى میدهند!
در این آیه به گواهان روز قيامت اشاره میكند، گواهانى كه جزء پيكر خود انسانند و جایى براى انكار سخنان آنها نيست. آرى در آن روز ديگر اعضاى انسان تسليم تمايلات او نيستند، آنها حساب خود را از كل وجود انسان جدا كرده تسليم پروردگار میشوند، و بر آستان مقدس او سر فرود مىآورند، و حقايق را با شهادت خود آشكار مىسازند، و چه دادگاه عجيبى است كه گواه آن اعضاى پيكر خود بدن انسان است، همان ابزارى است كه گناه را با آن انجام داده. شايد گواهى اعضا بخاطر آن باشد كه اين مجرمان هنگامى كه به آنها گفته میشود كيفر شما در برابر اعمالى كه انجام داديد دوزخ است به انكار برميخيزند، به گمان اينكه دادگاه دنياست، و حقايق از طريق پشت هم اندازى قابل انكار است، گواهى اعضا شروع ميشود، و تعجب و وحشت سراسر وجود او را ميگيرد و تمام راههاى فرار به روى او بسته میشود.
در اينكه كيفيت نطق اعضا چگونه است؟ مفسران احتمالاتى دادهاند:
1- خداوند در آن روز درك و شعور و قدرت سخن گفتن در يك يك اعضا مىآفريند، و آنها به راستى سخن مىگويند، و چه جاى تعجب؟ همان كسى كه اين قدرت را در قطعه گوشتى به نام زبان يا مغز آدمى آفريده ميتواند در ساير اعضا نيز بيافريند.
2- آنها از درك و شعورى بهرهمند نميشوند، ولى خداوند آنها را به سخن گفتن وا ميدارد و در حقيقت اعضا محل ظهور سخن خواهند بود، و حقايق را به فرمان خدا آشكار ميكنند.
3- اعضاى بدن هر انسانى آثار اعمالى را كه در تمام طول عمر انجام داده مسلما با خود خواهد داشت، چرا كه هيچ عملى در اين جهان نابود نميشود، مسلما آثار آن روى يك يك اعضاى بدن، و در فضاى محيط باقى ميماند، آن روز كه روز به روز و آشكار شدن است، اين آثار نيز بر دست و پا و ساير اعضا ظاهر ميشود، و ظهور اين آثار به منزله شهادت آنها است.
اين تعبير در سخنان روزمره و تعبيرات ادبا نيز فراوان است مثلا مىگويند: "عينك تشهد بسهرك": چشمت گواه بيخوابى تو است) يا ميگویيم: "الحيطان تبكى على صاحب الدار": (ديوارها بر صاحب اين خانه گريه ميكنند) شاعر فارسى نيز مىگويد: "رنگ رخساره خبر ميدهد از سر درون"
به هر حال گواهى اعضا در قيامت مسلم است، اما اينكه هر عضوى خصوص كارى را كه انجام داده است بازگو ميكند، يا همه كارها را؟ بدون شك مناسب احتمال اول است، لذا در آيات ديگر قرآن سخن از شهادت گوش و چشم و پوست بدن به ميان آمده است .
چنانكه در آيه 20 سوره فصلت ميخوانيم:
حتى اذا ما جائوها شهد عليهم سمعهم و ابصارهم و جلودهم بما كانوا يعملون
تا آن زمان كه در كنار آتش دوزخ قرار گيرند گوش و چشم و پوستهاى تن آنها گواهى ميدهد به اعمالى كه انجام مىدادند.
و در آيه 24 سوره نور آمده است:
يوم تشهد عليهم السنتهم و ايديهم و ارجلهم بما كانوا يعملون
روزى كه زبان و دست و پاهاى آنها گواهى ميدهد به اعمالى كه انجام مىدادهاند.
اين نكته نيز قابل توجه است كه در يك جا مىگويد: زبانهاى آنها گواهى مىدهد (مانند آيه سوره نور) و در آيات مورد بحث ميفرمايد: ما مهر بر زبانشان مىنهيم.
ممكن است اين تعبير به خاطر آن باشد كه نخست بر زبان آدمى مهر نهاده ميشود و اعضاى او به سخن در مىآيند، هنگامى كه او شهادت اعضا را میبيند زبانش باز میشود و چون جاى انكار نيست زبان نيز اعتراف میكند.
اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از شهادت زبان تكلم معمولى نباشد بلكه تكلمى همچون تكلم ساير اعضا از درونش برخيزد نه از برون!
برای شرح بیشتر در مورد تعداد گواهان در آن دادگاه عظيم، و چگونگى گواهى آنان میتوانید به تفسیر نمونه، ذیل آيات 23-19 سوره فصلت مراجعه فرمایید.
آخرين سخن اينكه گواهى اعضا مربوط به كفار و مجرمان است، وگرنه مؤمنان حسابشان روشن است، لذا در حديثى از امام باقر (ع) میخوانيم:
ليست تشهد الجوارح على مؤمن، انما تشهد على من حقت عليه كلمة العذاب، فاما المؤمن فيعطى كتابه بيمينه، قال الله عزوجل فمن اوتى كتابه بيمينه فاولئك يقرؤن كتابهم و لايظلمون فتيلا
اعضاى پيكر انسان بر ضد مؤ من گواهى نميدهد، بلكه گواهى بر ضد كسى ميدهد كه فرمان عذاب بر او مسلم شده، و اما مؤمن نامه اعمالش را به دست راست او ميدهند (و خودش آنرا ميخواند) همانگونه كه خداوند متعال فرموده: آنها كه نامه اعمالشان به دست راستشان داده شد (با سرفرازى و افتخار) نامه اعمال خود را ميخوانند و كمترين ستمى به آنها نخواهد شد.
انشالله که ما نیز در گروه مؤمنان قرار بگیریم که نامه اعمالمان را خودمان بخوانیم...