یک خبر از نرخ تبدیل بالای کاربران ChatGPT میگوید و خبری دیگر از فاصلۀ بزرگ ترافیک آن با گوگل. برای صاحب سایت، این دو گزاره ممکن است متناقض به نظر برسند. اگر کاربران یک ابزار بیشتر به مشتری تبدیل میشوند، چرا آن ابزار هنوز منبع اصلی جذب مشتری نیست؟ پاسخ در تفاوت میان درصد، تعداد و ارزش نتیجه قرار دارد؛ سه چیزی که در گزارشهای بازاریابی گاهی کنار هم دیده نمیشوند.

گزارش تازۀ ماری هینز، نمونۀ روشنی از همین تفاوت است. او ورودی ChatGPT را در مجموعهای از سایتها با ورودی ارگانیک گوگل مقایسه کرده است. نرخ تبدیل گزارششده برای ChatGPT بالاتر بود، اما گوگل در مجموع تبدیل بسیار بیشتری ایجاد کرد. این خبر قرار نیست به ما بگوید برای سایت خودمان کدام کانال را انتخاب کنیم؛ کمک میکند گزارشها را دقیقتر بخوانیم.
در این نوشته، از آن خبر برای توضیح چند مسئلۀ عملی استفاده میکنیم: معنای مخرج درصدها، تفاوت تبدیل با خرید، محدودیت آمار ورودی و راهی برای پیگیری نتیجۀ واقعی محتوا. مثالهای عددی و پیشنهادهای اجرایی این مقاله، آموزشیاند و دادههای تازهای از مطالعۀ اصلی محسوب نمیشوند.
در تحلیل هینز، حجم ورودی ChatGPT معادل ۰٫۶۲ درصد ترافیک ارگانیک گوگل بود. عدد گوگل در مخرج قرار دارد. بنابراین این نسبت با سهم ChatGPT از کل بازدیدهای سایت یکسان نیست و دربارۀ سهم آن از تمام جستوجوهای مردم هم صحبت نمیکند.
برای فهم بهتر، یک مثال فرضی را در نظر بگیریم. سایتی از گوگل دههزار بازدید و از منبعی دیگر صد بازدید دارد. نسبت منبع دوم به گوگل یک درصد است. حالا اگر سایت از شبکههای اجتماعی، ایمیل و ورود مستقیم هم بازدید بگیرد، سهم آن صد بازدید از کل، عدد دیگری خواهد بود. دو درصد متفاوت، میتوانند هر دو درست باشند؛ چون سؤالهای متفاوتی دارند.
همین تفاوت کوچک در بازنشر خبر اهمیت دارد. جملهای مثل «این ابزار فقط فلان درصد ترافیک دارد» اطلاعات کافی نمیدهد. باید معلوم باشد ترافیک چه سایتهایی، در چه بازهای و در مقایسه با کدام منبع. حذف این توضیح ممکن است برداشت خواننده را از مقیاس خبر تغییر دهد.
فرض کنیم یک صفحۀ خدماتی از یک منبع صد بازدید دریافت کرده و ده درخواست مشاوره گرفته است. نرخ درخواست ده درصد میشود. همان صفحه از منبع دیگر پنجهزار بازدید و صد درخواست گرفته است؛ یعنی نرخ دو درصد. منبع اول نرخ بهتری دارد، اما منبع دوم ده برابر درخواست ایجاد کرده است.
در این مثال فرضی، هیچ تناقضی وجود ندارد. درصد، نسبت درخواست به بازدید را بیان میکند؛ تعداد، حجم کار ایجادشده برای کسبوکار را. اگر فقط درصدها را ببینیم، ممکن است منبع کوچک را بسیار بزرگتر از ظرفیت واقعیاش تصور کنیم. اگر فقط تعداد را ببینیم، شاید کیفیت مخاطب آن منبع کوچک را بررسی نکنیم.
برای همین در گزارش سایت، بهتر است هر نرخ کنار تعداد واقعی آن دیده شود. افزایش نرخ از ده به بیست درصد، وقتی تعداد درخواست از یک به دو رسیده، با افزایشی که در هزاران درخواست رخ داده یک معنای مدیریتی ندارد. خود عددهای خام کمک میکنند میزان اتکاپذیری تغییر را بهتر بفهمیم و برای آن داستان بزرگ نسازیم.
در یک سایت، تبدیل ممکن است خرید باشد. در سایت دیگر، ارسال فرم یا عضویت در خبرنامه. در یک گزارش داخلی هم ممکن است چند اقدام مختلف با هم جمع شده باشند. بنابراین وقتی میخوانیم «نرخ تبدیل بالاتر بود»، هنوز نمیدانیم دقیقا چه اتفاقی برای کسبوکار افتاده است.
اگر بازدیدکننده فقط فایل معرفی محصول را دریافت کرده، هنوز نمیتوان او را مشتری دانست. اگر فرم پر کرده، باید مشخص شود درخواستش واقعی و مرتبط بوده است. حتی پرداخت اولیه هم ممکن است به لغو سفارش منجر شود. هر مرحله اطلاعات تازهای میدهد و باید با نام مناسب گزارش شود.
برای صاحب سایت، بهترین شروع این است که مهمترین اقدام را با زبان کسبوکار تعریف کند. مثلا «درخواست مشاورۀ مرتبط با خدمت مشخص» از عبارت مبهم «تعامل کاربر» روشنتر است. تیم فنی و بازاریابی سپس میتوانند روی روش ثبت آن توافق کنند. نامگذاری درست، از تبدیل یک تعامل ساده به ادعای افزایش فروش جلوگیری میکند و گفتوگو با تیم فروش را دقیقتر پیش میبرد.
یک نفر ممکن است در گفتوگو با دستیار هوش مصنوعی، نام محصولی را ببیند و بعد آن را در گوگل جستوجو کند. فرد دیگری ممکن است نام برند را از دوستش شنیده باشد و لینک سایت را از یک پاسخ باز کند. منبع ثبتشدۀ ورود، تمام داستان آشنایی و تصمیم را نشان نمیدهد.
این دو موقعیت، مثال فرضی از مسیرهای ممکناند. از وجود چنین امکانی نمیتوان نتیجه گرفت بخش بزرگی از ورود مستقیم سایت حتما از هوش مصنوعی آمده است. برای نسبتدادن اثر، شواهد لازم است؛ مثلا توضیح مشتری، سابقۀ قابل مشاهده یا تحقیقی که برای همین سؤال طراحی شده باشد.
از طرف دیگر، ندیدن ارجاع هم به معنی اثبات نبودن تأثیر نیست. محدودیت اندازهگیری باید همان محدودیت باقی بماند. بهتر است در گزارش بنویسیم «این اثر را با داده فعلی نمیتوان جدا کرد» تا اینکه برای پرکردن جای خالی، یک عدد قطعی بسازیم. این شفافیت بعدا به انتخاب روش تحقیق بهتر کمک خواهد کرد.
وقتی یک نفر صبح مقالهای را میخواند و شب برای خرید برمیگردد، لزوما با دو مشتری متفاوت روبهرو نیستیم. وقتی یک بازدیدکننده چند بار روی دکمۀ تماس میزند، لزوما چند فرصت فروش ساخته نشده است. واحدی که گزارش میشمارد باید با واژهای که در متن استفاده میکنیم هماهنگ باشد.
در گزارشهای مربوط به سشن، حرف از نوبتهای مراجعه است. در گزارش کاربر، موضوع افراد شناساییشده توسط ابزار است. در گزارش فروش، باید سفارش یا مشتری تعریفشده را دنبال کنیم. جابهجاکردن این واحدها ممکن است تعداد نتیجه را بزرگتر یا کوچکتر از واقع نشان دهد.
حتی اسم کلی «نرخ تبدیل» هم برای بازسازی محاسبه کافی نیست. اگر در یک بازدید دو اقدام ثبت شود، باید معلوم باشد نرخ از تعداد اقدامها محاسبه شده یا از تعداد بازدیدهایی که حداقل یک اقدام داشتهاند. این دو روش ممکن است نتیجه متفاوتی بدهند. توضیح روش، بخشی از خود گزارش است و نباید فقط در ذهن تهیهکننده باقی بماند.
برای کنترل ساده، عنوان هر ستون را دقیق بخوانیم و از کسی که گزارش را تهیه کرده بخواهیم روش محاسبه را توضیح دهد. اگر «مشتری جذبشده» در عمل همان «تعداد بازدید» باشد، گزارش باید اصلاح شود. این موضوع خطای ظاهری در واژهها نیست؛ میتواند بر انتظار از تیم، بودجه و ارزیابی موفقیت پروژه اثر مستقیم بگذارد.
وقتی متوجه میشویم تعدادی ورودی از یک دستیار داریم، قدم مفید بعدی میتواند بررسی مقصد آنها باشد. آیا بیشتر به صفحۀ محصول میرسند یا مقالۀ آموزشی؟ آیا همان صفحه امکان پاسخ به نیاز بعدی را دارد؟ این پرسشها از اختلاف میان کانالها به مسئلهای میرسند که صاحب سایت میتواند روی آن کار کند.
فرض کنیم بازدیدها وارد مقالهای درباره انتخاب یک خدمت میشوند، اما شرایط دریافت خدمت در آن روشن نیست. کاربر برای دانستن محدوده کار، زمان انجام و روش درخواست باید چند صفحۀ دیگر را جستوجو کند. تکمیل این اطلاعات میتواند یک مشکل واقعی تجربه کاربر را حل کند؛ حتی پیشاز آنکه اثرش بر تعداد ارجاعهای هوش مصنوعی مشخص شود.
در این رویکرد، محتوای جدید فقط برای افزودن تعداد صفحات ساخته نمیشود. ابتدا بررسی میکنیم مخاطب چه چیزی را پیدا نکرده و کدام بخش تصمیمش را متوقف کرده است. سپس تغییر مشخصی اجرا میکنیم که هم برای بازدیدکنندۀ امروز قابل استفاده باشد و هم امکان ارزیابی داشته باشد.
اگر یک صفحۀ خدمت فقط چند عبارت کلی درباره کیفیت و تخصص داشته باشد، کاربر هنوز چیز زیادی برای انتخاب نمیداند. نوع پروژه قابل پذیرش، حدود مسئولیت، شرایط همکاری و پاسخ روشن به ابهامهای خرید، اطلاعات کاربردیتری هستند. همین منطق در صفحۀ محصول نیز به مشخصات، محدودیتها و تناسب با نیاز مخاطب مربوط میشود.
این پیشنهاد، تضمین نمایش در پاسخ یک ابزار یا افزایش رتبه نیست. دلیل اجرای آن روشنتر است: خریدار برای تصمیمگیری به اطلاعاتی نیاز دارد که شعار تبلیغاتی جای آن را نمیگیرد. اگر محدودیتی وجود دارد، توضیح دقیقش میتواند از درخواست نامرتبط و انتظار اشتباه جلوگیری کند.
برای پیدا کردن این شکافها، گفتوگوهای فروش و پشتیبانی نقطۀ شروع مناسبی هستند. سؤال پرتکراری که مشتری پیشاز خرید میپرسد، احتمالا ارزش بررسی در صفحه را دارد. البته هر سؤال لزوما مقالۀ مستقلی نمیخواهد؛ گاهی افزودن یک توضیح کوتاه در جای درست، از تولید چند محتوای مشابه مفیدتر است.
فرمهای بیشتر همیشه به معنی کسبوکار بهتر نیست. اگر بیشتر درخواستها مربوط به خدمتی باشند که ارائه نمیکنید، تیم فروش زمان بیشتری صرف میکند بدون آنکه فرصت متناسبی ایجاد شده باشد. کیفیت این درخواستها باید به همان گزارشی برگردد که تعداد آنها را موفقیت اعلام میکند.
یک روش پیشنهادی ساده، ثبت وضعیت درخواستها پساز بررسی اولیه است. لازم نیست از همان ابتدا فرایندی پیچیده ساخته شود؛ میتوان درخواست مرتبط، نامرتبط و نیازمند پیگیری را با تعریف روشن جدا کرد. سپس دید هر منبع چه نوع درخواستهایی آورده و کدام صفحات به سوءبرداشت منجر شدهاند.
در کسبوکارهایی با قراردادهای طولانی، نتیجه نهایی ممکن است دیرتر معلوم شود. بهتر است همان گروه درخواستها در طول زمان پیگیری شود تا رشد ماه اول، با قراردادهای ماه دیگری مخلوط نشود. هدف، ساختن ارتباط قابل بررسی میان فعالیت محتوا و نتیجۀ کسبوکار است؛ نه فقط افزودن ستونهای بیشتر به گزارش.
مقایسۀ یک هفتۀ تخفیف با هفتهای عادی میتواند گمراهکننده باشد. همین مسئله درباره تغییر موجودی، تعطیلات، انتشار خبر یا فعالیت تبلیغاتی هم وجود دارد. اگر همزمان با اصلاح محتوا چند اتفاق دیگر رخ داده، نمیتوان تمام افزایش ورودی یا درخواست را به همان اصلاح نسبت داد.

بهتر است کنار گزارش، یادداشت کوتاهی از تغییرات مهم نگه داریم. تاریخ انتشار صفحه، تغییر قیمت، شروع کمپین و مشکل فنی، بعدها برای تفسیر اعداد مفید خواهند بود. این ثبت ساده کمک میکند حافظۀ تیم جای شاهد را نگیرد و آخرین اقدام اجراشده، خودکار علت همۀ تغییرات شناخته نشود.
برای سایت کوچک، تعداد کم داده نیز مهم است. چند ورود یا درخواست اضافه میتواند درصد رشد بزرگی بسازد. در چنین موقعیتی، دیدن تداوم روند و بررسی محتوای درخواستها از یک تیتر هیجانانگیز درباره رشد چندصددرصدی مفیدتر است. تصمیم باید با اندازۀ شواهد تناسب داشته باشد، حتی اگر عدد درصد برای انتشار جذاب باشد.
صاحب سایت میتواند یک موضوع محدود را برای بررسی انتخاب کند؛ مثلا اطلاعات یک خدمت مهم را کامل کند و نتیجۀ درخواستهای همان صفحه را دنبال کند. این کار هم خروجی مشخص دارد و هم میتوان زمان و هزینۀ آن را کنترل کرد. تغییر همزمان تمام محتواها، فهم علت نتیجه را دشوار میکند.
پیشاز شروع، لازم است روشن باشد چه نشانهای ادامۀ کار را توجیه میکند. ممکن است هدف، درخواست مرتبط بیشتر باشد یا رفع یک خطای اطلاعاتی در معرفی برند. بهتر است این هدف وسط کار با هدف دیگری جابهجا نشود. اگر فقط نام برند بیشتر دیده شده، همان را گزارش کنیم و آن را به رشد فروش تبدیل نکنیم.
همچنین باید بدانیم این آزمایش چه کاری را عقب میاندازد. اگر صفحۀ پرفروش سایت مشکل جدی دارد، فرصت تازه نباید بدون ارزیابی، رسیدگی به آن را متوقف کند. امکان یادگیری زمانی حفظ میشود که آزمون جدید اندازۀ مشخص داشته باشد و ادامۀ آن به نتیجه وابسته بماند.
یک مطالعه میتواند تصور رایج را به چالش بکشد، اما اطلاعات مشتریان سایت ما را در اختیار ندارد. تفاوت صنعت، نوع محصول، زبان و مسیر خرید میتواند اهمیت هر کانال را تغییر دهد. بنابراین عدد منتشرشده، نقطۀ شروع بررسی است و نباید مثل هدف الزامی یا سقف رشد سایت خودمان با آن رفتار کنیم.
اگر ورودی هوش مصنوعی در سایت ما کم است، هنوز باید ببینیم آیا همان تعداد کم نتیجۀ ارزشمندی ایجاد میکند. اگر زیاد است، باید کیفیت و امکان تداوم آن را بررسی کنیم. هیچکدام از این دو وضعیت با یک برچسب کلی مثل «آینده جستوجو» بهدرستی توصیف نمیشود.
همین دقت در انتخاب همکار نیز کاربرد دارد. پیشاز خرید خدمت، نمونه گزارش و تعریف موفقیت را ببینیم. اگر پیشنهاد فقط وعدۀ حضور بیشتر میدهد، مشخص شود این حضور چگونه مشاهده و ثبت میشود. اگر وعدۀ مشتری بیشتر میدهد، باید روش پیگیری درخواست تا نتیجۀ فروش نیز توضیح داده شود. نام تازه یک خدمت، جای این جزئیات را نمیگیرد.
برای کسی که هزینه محتوا و سئو را میپردازد، یک گزارش خوب باید قابل فهم باشد: چه کسانی به کدام صفحه رسیدهاند، چه اقدام مشخصی انجام دادهاند و چه نتیجۀ تجاری قابل پیگیری ایجاد شده است. هرجا پاسخ نامعلوم است، همان ابهام باید دیده شود. با این نگاه، خبر تازۀ ترافیک به ابزاری برای تصمیم بهتر تبدیل میشود، بدون آنکه مجبور باشیم از آن حکم قطعی درباره سرنوشت گوگل یا ChatGPT بسازیم.
تهیه شده توسط تیم تخصصی سئو سید احسان خسروی (مدیر، متخصص و مشاور استراتژیک سئو)