برای سالها، تحقیق کلمه کلیدی یکی از اصلیترین روشهای شناخت تقاضای کاربران بود. بررسی میکردیم مردم چه عباراتی را جستوجو میکنند، هر عبارت چه حجم جستوجویی دارد، چه نیتی پشت آن قرار گرفته و کاربر در کدام مرحله از مسیر شناخت، ارزیابی یا خرید است.

این روش همچنان اهمیت دارد. ظهور ابزارهای مکالمهای، تحقیق کلمه کلیدی را بیارزش نکرده است؛ اما رفتار جستوجو را به شکلی تغییر داده که تحلیل یک عبارت منفرد دیگر همیشه تصویر کاملی از نیاز کاربر ارائه نمیدهد.
در موتور جستوجوی کلاسیک، کاربر معمولا مسئله خود را در چند کلمه فشرده میکرد. عبارتی مانند «بهترین سرویس قابلمه برای جهیزیه» میتوانست نقطه آغاز تحقیق او باشد. سپس برای پاسخ به سؤالهای بعدی، جستوجوهای جداگانهای انجام میداد: «استیل بهتر است یا گرانیت؟»، «برای خانواده چهار نفره چند پارچه مناسب است؟» و «چه مدلی با این بودجه بخرم؟»
در محیطهای مکالمهای، همین مسیر در قالب یک گفتوگوی پیوسته شکل میگیرد. کاربر مسئله را توضیح میدهد، پاسخ اولیه را دریافت میکند، بخشی از شرایط خود را اضافه میکند و سؤال بعدی را براساس پاسخ قبلی میسازد.
بنابراین واحد تحلیل از یک Query مستقل، به یک Conversation چندمرحلهای تغییر میکند.
این تغییر به معنای پایان Keyword Research نیست؛ بلکه نشان میدهد کنار آن به لایه دیگری نیاز داریم: Prompt Pattern Research یا تحلیل الگوهای تکرارشوندهای که کاربران برای بیان نیاز، محدودیت، مقایسه گزینهها و درخواست اقدام از هوش مصنوعی استفاده میکنند.
کلمه کلیدی معمولا بخشی از نیاز را نشان میدهد، نه تمام فرایند فکری کاربر را.
فرض کنیم فردی عبارت «بهترین لپتاپ دانشجویی» را جستوجو میکند. از همین عبارت میتوان فهمید که کاربر در مرحله ارزیابی گزینههاست، اما هنوز اطلاعات مهمی را نمیدانیم:
بودجه او چقدر است؟
رشته تحصیلیاش چیست؟
آیا دستگاه سبک میخواهد؟
نرمافزارهای سنگین اجرا میکند؟
عمر باتری برایش مهمتر است یا قدرت پردازش؟
آیا خرید دستدوم را هم در نظر میگیرد؟
در جستوجوی سنتی، این جزئیات ممکن است در چند کوئری جداگانه ظاهر شوند. در گفتگو با هوش مصنوعی، کاربر آنها را بهتدریج وارد مکالمه میکند.
ابتدا میپرسد چه لپتاپی مناسب دانشجوست. سپس توضیح میدهد که رشته مهندسی میخواند. بعد بودجه را مشخص میکند و در ادامه درباره وزن، باتری یا قابلیت اجرای نرمافزارهای خاص میپرسد.
در اینجا سؤال دوم بدون دانستن پاسخ اول و سؤال سوم بدون شناخت شرایط قبلی کامل نیست. هر پیام بخشی از یک زنجیره تصمیمگیری است.
این ویژگی، سه تغییر مهم ایجاد میکند:
نخست اینکه نیاز کاربر بهتدریج آشکار میشود. او ممکن است در ابتدای گفتگو حتی نداند کدام معیارها برای انتخاب مهماند.
دوم اینکه پاسخ مناسب به Context وابسته میشود. یک پیشنهاد عمومی ممکن است بعد از مشخصشدن بودجه یا کاربرد کاربر کاملا تغییر کند.
سوم اینکه گفتگو معمولا از یک مرحله شناختی به مرحله بعد حرکت میکند؛ از یادگیری به ارزیابی و از ارزیابی به اقدام.
بنابراین تحلیل رفتار جستوجو باید فقط عبارت شروع را بررسی نکند؛ مسیر بعدی، سؤالهای تکمیلی و خروجی نهایی مورد انتظار نیز اهمیت دارند.
Prompt Pattern Research را میتوان مطالعه الگوهای رایج بیان نیاز در گفتگوهای مبتنی بر هوش مصنوعی دانست.
هدف این تحلیل، جمعآوری فهرستی از جملههای دقیق کاربران نیست. افراد ممکن است یک نیاز یکسان را با واژهها و ساختارهای متفاوت بیان کنند. نکته مهم، شناسایی الگوی پشت درخواست است.
برای نمونه، این پرسشها از نظر واژگان متفاوتاند:
این مفهوم را ساده توضیح بده.
طوری توضیح بده که یک فرد تازهکار متوجه شود.
بدون اصطلاحات تخصصی بگو این موضوع چگونه کار میکند.
هر سه به یک الگوی مشترک تعلق دارند: کاربر توضیح ساده و متناسب با سطح دانش خود میخواهد.
به همین ترتیب، جملههای زیر نیز یک الگوی تصمیمگیری مشترک دارند:
کدام گزینه برای شرایط من بهتر است؟
با این بودجه چه انتخابی منطقیتر است؟
اگر اولویت من دوام باشد، کدام را پیشنهاد میدهی؟
اینجا مسئله صرفا جستوجوی «بهترین» گزینه نیست؛ کاربر میخواهد پیشنهاد براساس Context و محدودیتهایش شخصیسازی شود.
Prompt Pattern Research به ما کمک میکند بفهمیم کاربران معمولا:
چگونه موضوعی را یاد میگیرند؛
چگونه معیارهای انتخاب را کشف میکنند؛
چگونه گزینهها را مقایسه میکنند؛
چه اطلاعاتی را در ادامه گفتگو اضافه میکنند؛
و در پایان از سیستم چه خروجی یا اقدامی میخواهند.
بخش بزرگی از گفتگوهای کاربران را میتوان در سه سطح یادگیری، ارزیابی و اقدام بررسی کرد. این مراحل همیشه کاملا خطی نیستند، اما چارچوب مفیدی برای طراحی محتوا ایجاد میکنند.
در مرحله یادگیری، کاربر هنوز در حال ساختن مدل ذهنی خود از موضوع است. ممکن است مفهوم را نشناسد، روش انجام کار را نداند یا به نمونهای عملی نیاز داشته باشد.
کاربر میخواهد بداند یک اصطلاح یا مفهوم چیست. پاسخ مناسب باید روشن، دقیق و بدون پیچیدگی غیرضروری باشد.
اما یک تعریف خوب فقط معادل فارسی یا توضیح یکخطی نیست. باید مرز مفهوم را نیز مشخص کند: چه چیزی شامل آن میشود، چه چیزی خارج از آن است و با مفاهیم مشابه چه تفاوتی دارد.
در این الگو، کاربر نام موضوع را میداند اما سازوکار آن را درک نکرده است. ممکن است بخواهد توضیح در سطح مبتدی، تخصصی یا همراه با مثال ارائه شود.
این تفاوت برای محتوا مهم است. یک صفحه میتواند پاسخ پایه را ارائه دهد و سپس مسیرهای جداگانهای برای توضیح سادهتر، عمیقتر یا کاربردیتر بسازد.
کاربر بهدنبال روش انجام یک کار است. محتوای مناسب باید از توضیح نظری عبور کند و پیشنیازها، مراحل، ابزار لازم و خطاهای احتمالی را نشان دهد.
این الگو از How-to دقیقتر است. کاربر انتظار دارد ترتیب اقدامات، نقطه شروع و نتیجه هر مرحله روشن باشد.
در چنین محتوایی، ساختار اهمیت زیادی دارد. استفاده از شمارهگذاری، تصاویر، چکپوینت و هشدارهای اجرایی میتواند از یک پاراگراف طولانی مفیدتر باشد.
گاهی کاربر مفهوم را فهمیده اما هنوز نمیتواند آن را در موقعیت واقعی تشخیص دهد. نمونه، سناریو، قالب یا مورد واقعی فاصله میان دانش نظری و کاربرد را کاهش میدهد.
در این الگو، کاربر بهدنبال یک پاسخ کوتاه نیست. او میخواهد موضوع از چند زاویه بررسی، شواهد جمعآوری و نتیجهای منسجم ارائه شود.
محتوای سطح یادگیری باید فقط اولین سؤال را پاسخ ندهد؛ بهتر است سؤال طبیعی بعدی را هم پیشبینی کند. بعد از تعریف یک مفهوم، کاربر احتمالا میپرسد چگونه کار میکند، چه کاربردی دارد، چه محدودیتهایی دارد و چه نمونهای از آن وجود دارد.
پس از شناخت اولیه، کاربر وارد مرحله انتخاب میشود. در این مرحله اطلاعات عمومی کافی نیست؛ او باید تفاوت گزینهها را براساس معیارهای واقعی بسنجد.
کاربر میخواهد شباهتها و تفاوتهای دو یا چند گزینه را ببیند. محتوای مقایسهای زمانی ارزشمند است که معیارها یکسان و قابل سنجش باشند.
صرف معرفی جداگانه گزینهها، مقایسه واقعی ایجاد نمیکند. جدول، سناریوی کاربرد، محدودیت و نتیجهگیری مشروط به تصمیم کمک بیشتری میکنند.
عبارت «بهترین» بدون Context معنای محدودی دارد. بهترین انتخاب برای فردی با بودجه کم ممکن است با بهترین گزینه برای استفاده حرفهای متفاوت باشد.
بنابراین محتوای تصمیمساز باید مشخص کند پیشنهاد برای چه کسی، با چه نیاز و تحت چه محدودیتی مناسب است.
در این الگو، کاربر بخشی از تصمیم را به سیستم واگذار میکند. کیفیت پیشنهاد به کیفیت اطلاعات زمینهای وابسته است.
بهجای ارائه فوری یک گزینه، گاهی باید چند سؤال روشنکننده پرسیده شود: بودجه، هدف، تجربه، اولویت و محدودیت زمانی چیست؟
این منطق میتواند در طراحی فرمها، ابزارهای انتخاب و محتوای تعاملی نیز استفاده شود.
کاربر ممکن است از گزینه فعلی ناراضی باشد یا بهدلیل قیمت، دسترسی و محدودیت فنی دنبال انتخاب دیگری بگردد.
صفحه جایگزینها باید فقط فهرست محصولات مشابه نباشد. ابتدا باید توضیح دهد کاربر معمولا به چه دلیل دنبال جایگزین میگردد و هر گزینه کدام مشکل را بهتر حل میکند.
کاربر در این مرحله به پاسخ یکطرفه اعتماد نمیکند. نمایش محدودیتها، هزینههای پنهان و شرایط نامناسب استفاده، محتوا را واقعیتر و برای تصمیمگیری مفیدتر میکند.
این الگو فقط درباره قیمت نیست. کاربر میخواهد نسبت هزینه به فایده، زمان بازگشت، دوام، میزان استفاده و گزینههای جایگزین را بسنجد.
در بررسی و رتبهبندی، معیارها باید شفاف باشند. اگر گزینهها رتبهبندی میشوند، مخاطب باید بداند هر رتبه براساس چه عواملی تعیین شده است.
در درخواست تصمیم نهایی، کاربر معمولا چند گزینه محدود دارد و به جمعبندی نیاز دارد. پاسخ خوب باید انتخاب را به شرایط او متصل کند، نه اینکه یک برنده مطلق معرفی کند.
این بخش یکی از مهمترین تفاوتهای جستوجوی مکالمهای با جستوجوی کوتاه است.
کاربر میتواند شرایط خاص خود را توضیح دهد:
اگر سایت تازه راهاندازی شده باشد چه؟
اگر بودجه نصف شود چه تغییری ایجاد میشود؟
اگر تجربه فنی نداشته باشم کدام روش مناسبتر است؟
با شرایط و اولویتهای من چه پیشنهادی داری؟
محتوا برای پوشش این نیاز باید از پاسخ یکسان برای همه فاصله بگیرد و چند سناریوی واقعی ارائه دهد.
در مرحله اقدام، کاربر تصمیم گرفته کاری انجام دهد یا با مشکلی روبهرو شده است. او اکنون به خروجی اجرایی نیاز دارد.
پرسشهایی مانند «چرا صفحه من نمایش داده نمیشود؟» یا «علت کاهش فروش چیست؟» به پاسخ تشخیصی نیاز دارند.
محتوای مناسب باید بهجای معرفی یک علت قطعی، درخت بررسی بسازد: نشانه چیست، چه عوامل محتملی وجود دارند، هر احتمال چگونه آزمایش میشود و مرحله بعد چیست؟
کاربر ممکن است برنامه یکماهه، فصلی یا چندمرحلهای بخواهد. برنامه خوب باید زمان، ترتیب، وابستگی و خروجی هر مرحله را مشخص کند.
فهرست اقدامات بدون اولویت، کاربر را با تصمیم دیگری روبهرو میکند. برای اولویتبندی باید معیارهایی مانند اثر، فوریت، هزینه، ریسک و میزان تلاش روشن باشند.
کاربر در این مرحله میخواهد دانستهها را به اجرا تبدیل کند. چکلیست، فرم، الگو و نمونه قابل ویرایش میتوانند از متن توضیحی ارزش عملی بیشتری داشته باشند.
وقتی کاربر فایل، صفحه، برنامه یا تصمیم خود را ارائه میدهد، پاسخ باید براساس همان ورودی باشد. توصیههای عمومی جای تحلیل داده واقعی را نمیگیرند.
در ایدهپردازی، تنوع و ارتباط ایدهها با محدودیت کاربر مهم است. در پیشبینی نیز باید تفاوت میان سناریو، احتمال و قطعیت حفظ شود.
مرحله اقدام نشان میدهد محتوا همیشه نباید فقط «خواندنی» باشد. گاهی ابزار، قالب، محاسبهگر، فرم ارزیابی یا مسیر عیبیابی پاسخ مناسبتری است.
گروه دیگری از پرامپتها لزوما در یکی از مراحل یادگیری یا تصمیمگیری قرار نمیگیرند. کاربر از هوش مصنوعی میخواهد یک وظیفه مشخص را انجام دهد.
این وظایف میتوانند شامل تولید، بازنویسی، خلاصهسازی، تبدیل، بهینهسازی، محاسبه و پیداکردن اطلاعات باشند.
برای استراتژی محتوا، این الگوها اهمیت زیادی دارند؛ زیرا نشان میدهند مخاطب فقط اطلاعات نمیخواهد. او گاهی خروجی آماده میخواهد.
مثلا کاربر ممکن است بعد از خواندن راهنمای تدوین تقویم محتوا، درخواست کند یک تقویم متناسب با حوزه خودش ساخته شود. پس فرصت واقعی فقط تولید مقاله آموزشی نیست؛ میتوان قالب، ابزار، نمونه یا سیستم تعاملی نیز طراحی کرد.
نقشه کلمات کلیدی معمولا عبارتها را براساس موضوع، نیت و صفحه هدف دستهبندی میکند. در جستوجوی مکالمهای باید لایه دیگری به آن اضافه شود: نقشه گفتگو.
Conversation Map نشان میدهد کاربر از کجا وارد موضوع میشود، چه سؤالهایی احتمالا در ادامه میپرسد، چه اطلاعاتی به تصمیم او اضافه میشوند و در پایان چه اقدامی میخواهد انجام دهد.
برای ساخت این نقشه، برای هر موضوع پنج بخش را مشخص کنید:
کاربر معمولا گفتگو را با چه نیاز عمومی آغاز میکند؟
پس از پاسخ اول، چه ابهامها، مقایسهها یا محدودیتهایی مطرح میشوند؟
برای شخصیسازی پاسخ به چه اطلاعاتی نیاز است؟ بودجه، هدف، تجربه، محل، زمان یا اندازه کسبوکار؟
کاربر در چه مرحلهای میان چند گزینه انتخاب میکند و به چه معیارهایی نیاز دارد؟
در پایان چه چیزی میخواهد؟ پیشنهاد نهایی، برنامه، چکلیست، قالب، محاسبه، خرید یا ارتباط با متخصص؟
این نقشه کمک میکند محتوا فقط برای دریافت یک کلیک طراحی نشود؛ بلکه ادامه مسیر فکری کاربر را هم پوشش دهد.
برای Prompt Pattern Research فقط نباید به حدس نویسنده یا تیم سئو تکیه کرد. منابع واقعی رفتار مخاطب ارزش بیشتری دارند.
میتوان از این دادهها استفاده کرد:
عبارتهای جستوجوی داخلی سایت؛
سؤالهای مطرحشده در بخش پشتیبانی؛
مکالمات تیم فروش و مشاوره؛
نظرات و پرسشهای شبکههای اجتماعی؛
پاسخهای فرمهای درخواست خدمات؛
سؤالهای متداول مشتریان؛
بازخوردهای پس از خرید؛
و در صورت وجود، گفتگوهای ناشناس و مجاز کاربران با دستیار داخلی.
هنگام تحلیل این دادهها نباید فقط واژههای پرتکرار را استخراج کرد. فعل درخواست نیز اهمیت دارد: کاربر میخواهد تعریف شود، مقایسه شود، پیشنهاد بگیرد، برنامه دریافت کند یا کاری برایش انجام شود؟
سپس میتوان پرسشها را براساس سطح یادگیری، تصمیمگیری، اقدام و وظیفه دستهبندی کرد.

بهجای بررسی کل سایت، از یک خوشه مهم و نزدیک به نیاز تجاری شروع کنید.
حجم جستوجو، نیت، رقابت و عملکرد فعلی همچنان ارزشمندند. Prompt Pattern Research جایگزین این اطلاعات نیست.
سؤالهای کوتاه و طولانی را کنار هم قرار دهید و شکل بیان نیاز را بررسی کنید.
هر سؤال را در یکی از گروههای یادگیری، تصمیمگیری، اقدام یا وظیفه قرار دهید. در صورت نیاز، زیرالگوهایی مانند مقایسه، عیبیابی و شخصیسازی بسازید.
مشخص کنید بعد از هر پاسخ، سؤال منطقی بعدی چیست. این کار شکافهای محتوایی را بهتر از فهرستکردن کلمات مشابه نشان میدهد.
همه نیازها را به مقاله تبدیل نکنید. ممکن است جدول، ابزار انتخاب، چکلیست، قالب، فرم یا راهنمای تعاملی پاسخ مناسبتری باشد.
لینک داخلی باید ادامه طبیعی سؤال کاربر را پیشنهاد دهد. صفحه تعریف میتواند به راهنما، راهنما به مقایسه و مقایسه به ابزار تصمیم یا اقدام متصل شود.
بررسی کنید کاربران پس از ورود چه مسیرهایی را طی میکنند، کجا متوقف میشوند و چه سؤالهایی هنوز بدون پاسخ باقی میمانند.
حجم جستوجو و رتبه هنوز مهماند، اما برای سنجش پوشش گفتگو کافی نیستند.
چند معیار تکمیلی میتوانند مفید باشند:
پوشش سؤال بعدی: آیا محتوا ابهام طبیعی پس از پاسخ اولیه را نیز پوشش میدهد؟
پوشش Context: آیا سناریوها و محدودیتهای مهم کاربران در نظر گرفته شدهاند؟
قدرت تصمیمسازی: آیا صفحه معیار مقایسه و انتخاب ارائه میدهد؟
قابلیت اقدام: آیا کاربر بعد از مطالعه میداند مرحله بعدی چیست؟
تنوع قالب پاسخ: آیا برای نیازهای اجرایی فقط متن نوشتهایم یا ابزار و قالب هم داریم؟
اثر بر تبدیل: آیا محتوا کاربر را به اقدام مفید نزدیک کرده است؟
نخست، نباید هر پرامپت فرضی را تقاضای واقعی تلقی کرد. الگوها باید با دادههای مخاطب، رفتار سایت و اهداف کسبوکار اعتبارسنجی شوند.
دوم، شخصیسازی نباید به جمعآوری بیضابطه اطلاعات کاربران منجر شود. حریم خصوصی و حداقلسازی داده باید در طراحی تجربه رعایت شوند.
سوم، پاسخ مکالمهای میتواند بهدلیل Context ناقص یا اطلاعات اشتباه منحرف شود. محتوای حرفهای باید محدودیتها، شرایط کاربرد و نیاز به بررسی تخصصی را نیز روشن کند.
تحقیق کلمه کلیدی همچنان به ما میگوید مردم درباره چه موضوعاتی تقاضا دارند و چه زبان و عباراتی را برای جستوجو استفاده میکنند.
اما جستوجوی مکالمهای سؤال دیگری را هم مطرح میکند:
کاربر چگونه مسئلهاش را تعریف میکند، در ادامه چه جزئیاتی اضافه میکند و از سیستم چه نوع کمکی میخواهد؟
Prompt Pattern Research تلاش میکند به این بخش پاسخ دهد. این رویکرد بهجای تمرکز صرف بر عبارت ورودی، مسیر یادگیری، مقایسه، تصمیم و اقدام را بررسی میکند.
در چنین مدلی، استراتژی محتوا دیگر مجموعهای از مقالات مستقل برای کلمات جداگانه نیست. محتوا باید مانند یک گفتوگوی خوب طراحی شود: سؤال اولیه را بفهمد، ابهام بعدی را پیشبینی کند، Context لازم را در نظر بگیرد و کاربر را به خروجی قابل استفاده برساند.
سؤال قدیمی این بود که کاربر چه چیزی را جستوجو میکند.
سؤال کاملتر امروز این است:
کاربر چگونه فکر میکند، گفتگو را چگونه ادامه میدهد و در پایان برای تصمیم یا اقدام به چه چیزی نیاز دارد؟
تهیه شده توسط تیم تخصصی سئو سید احسان خسروی (مدیر، متخصص و مشاور استراتژیک سئو)