
قطعا زیاد شنیدیم که ما امروزه در عصر رسانه های دیجیتال زندگی می کنیم. این جمله کاملا درست است. هر یک از ما با داشتن تنها یک حساب کاربری (اکانت) در بستر اینترنت، یک رسانه محسوب می شویم. اما آیا رسانه همین است؟ قطعا خیر! بیایید رسانه را بشناسیم.
▪️ رسانه چیست؟
واژه رسانه از مصدر رساندن گرفته شده است. دقیقا مفهومی که رسالت یک رسانه است؛ رساندن. رساندن مفاهیم، اخبار، مطالب و... در گذشته خواندن یک کتاب، مجله یا روزنامه ما را در مسیر آگاهی قرار می داد. امروزه همان مجله، کتاب یا روزنامه را در بستر اینترنت می خوانیم. پس ماهیت رسانه تغییری نکرده فقط به شکلی دیگر به ما میرسد.
▪️ تاثیر رسانه چگونه است؟
شاید از خودتان بپرسید مگر یک رسانه چقدر می تواند اهمیت داشته باشد؟ ما انسان ها از قدرت اختیار برخوردار هستیم و هیچ چیز نمی تواند نظر ما را تغییر دهد. اما اینگونه نیست! قدرت رسانه به قدری بالاست که تنها یک شایعه کوچک که توسط نوجوانی در فضای مجازی قرار داده شده، به یک سوال و مسئله بدل می شود. این رسانه است که می تواند یک نامزد انتخاباتی را به یک بُت بدل کند و دیگری را به فرش بنشاند. در این زمینه بین رسانه های مختلف تفاوتی وجود ندارد. مکتوب، مصور یا صوتی فرقی ندارند؛ همه آنها یک هدف را دنبال می کنند و آن هم اقناع است. رسانه به دنبال قانع کردن مخاطبانش است. او می خواهد بگوید چیزی که من میگویم مصداق حقیقت است؛ ولاغیر.
▪️ به رسانه اعتماد کنیم؟
در عصر شبکه های مجازی که هر کس تنها با یک کلیک می تواند مطلب دلخواهش را به سمع و بصر تمام جهان برساند، اعتماد و اطمینان دشوار به نظر می رسد. نمی توان گفت لزوما رسانه های جریان اصلی (تلویزیون، رادیو) تمام حقیقت را می گویند و تنها آنها هستند که قابل اعتمادند! مرز بین راست و دروغ و حقیقت و کذب، روز به روز باریک تر می شود. بی اعتمادی کامل، سردرگمی و اعتماد به هر چیزی هراس به همراه خواهد داشت. مخاطب امروز، مخاطب چشم و گوش بسته ی قرون وسطی نیست. اوست که تنها با یک کلیک از تمام اخبار و اطلاعات آگاه می شود. اینکه به کدام یک اعتماد و کدام یک را نادرست تلقی کند، به مخاطب، سواد رسانه ای و حتی خود رسانه بستگی دارد. اعتماد یک مخاطب در گرو رسانه است. رسانه است که تصویر خود را در ذهن مخاطبان حک می کند.
▪️ سواد رسانه ای؟
عبارتی که در عصر ارتباطات و رسانه زیاد به گوش خورده است. اما واقعا یعنی چه؟ مانند ریاضی است که با دانستن فرمول بتوان سره را از ناسره تشخیص داد؟
مفاهیم انسانی، زبان و امور مربوط به انسان پیچیده تر از این حرف هاست. سواد رسانه یعنی شناختن خود رسانه. فهمیدن مقصود و هدف پیام. درک و دریافت معنای پشت هر پیام. امروز متون صرفا یک رو ندارند. ما امروزه با فرا متن رو به رو هستیم. پشت هر تصویر و متنی که می بینیم یا می خوانیم، هدف یا اهدافی نهفته است. اگر قرار باشد برای سواد رسانه یک تعریف ارائه کنیم، باید بگوییم که سواد رسانه ای (Media Literacy) مجموعهای از مهارت های قابل یادگیری است که به توانایی دسترسی، تجزیه و تحلیل و ایجاد انواع پیامهای رسانهای اشاره دارد و یک مهارت ضروری در دنیای امروزی به شمار میرود.
▪️ لزوم وجود رسانه
در دنیای امروز، دنیایی که همه به واسطه ای به یکدیگر متصل هستیم، نبود رسانه خلأ جبران ناپذیری خواهد بود. محدود کردن یا حذف کردن رسانه تقریبا غیر ممکن به نظر می رسد. رسانه به یکی از کالاهای ضروری زندگی بدل شده است. اگر برای خرید مايحتاج زندگی به سوپر مارکت می رویم، برای دانستن و آگاه شدن (خوراک ذهنی) قطعا رسانه بهترین سوپر مارکت خواهد بود. رسانه امروزه یک نیاز و انکار آن مصداق نادانی است! اما برای جلوگیری از آسیب های احتمالی، لازم است تا مخلوط سواد رسانه ای، آگاهی و هوشمندی را نوش جان کنیم تا هر کس با هر محتوایی مسیر فکری مان را تعیین نکند. حال که یک عضو جدید به خانواده هایمان اضافه شده، بهتر است با شناخت کامل او را در کنار خود بپذیریم.