پاییز آن سال، برگ‌ها زودتر از همیشه ریختند و آفتاب پشت لایه‌ای از غبار کدر مانده بود. دهکده هنوز آرام بود و ماجرا سر زبان‌ها نیفتاده بود. صدای خنده‌ی بچه‌ها از انتهای باغ گردو شنیده می‌شد. سما هنوز صدای دویدن ساحل را پشت سرش می‌شنید؛ صدایی سبک، شبیه پا گذاشتن پرنده‌ای روی بوته‌های خشک.
«فقط تا ده می‌شمارم، حواست باشه سرک بکشی، سوختی!»
سما دست‌هایش را روی چشم‌هایش گذاشته بود و پیشانی‌اش را به پوست زبر سپیدار کهنسال چسبانده بود. صدای نفس‌زدن‌های ساحل می‌آمد؛ با همان خنده‌های بی‌پروایی که هیچ‌وقت بلد نبود توی گلو خفه‌شان کند و زن‌های بزرگ‌تر همیشه بابتش سر تکان می‌دادند. ساحل بلد نبود دامن کتانش را جمع کند تا خاک نگیرد؛ از روی جوی‌های عریض می‌پرید، از افتادن نمی‌ترسید، به درخت‌های باردار دست‌درازی می‌کرد و وقتی چیزی خنده‌دار می‌دید، صدایش تا انتهای باغ‌های گردو می‌رفت. اما سما فرق داشت؛ قبل از دویدن زمین را می‌سنجید، صدای پایش به گوش کسی نمی‌رسید و حواسش بود که سرش را بیش از حد بالا نگیرد.
«هشت... نه... ده! اومدم!»
سما چشم باز کرد. آفتاب لابه‌لای شاخه‌ها خرد شده بود و لکه‌های روشنش روی زمین افتاده بود. اول رفت سراغ پشت طویله‌ی قدیمی و بعد کلم‌زار، اما ساحل آنجا نبود. باد برگ‌های پاییزی را دور پاهایش می‌چرخاند. وقتی چند دقیقه گذشت و صدایی نشنید، ایستاد و دست‌هایش را کنار دهانش گذاشت.
«ساحل! بیا بیرون، خسته شدم. قرار نبود از حصار رد بشی!»
پاسخی نیامد. کلاغی از روی تیر چوبی پرید. سما برگشت سمت شمشادهای متراکم انتهای باغ؛ جایی که شاخه‌های درهم‌تنیده سایه‌ای خنک و دائمی درست کرده بودند.
گوشه‌ی پیراهن ساحل را پشت بوته‌های شمشاد دید. سما با حرص خندید و دوید.
«دیدمت! فکر کردی زرنگی؟»
با لبخندی که می‌خواست مچ‌گیری کند، جلو رفت و شاخه‌ها را کنار زد، اما خنده‌اش خشک شد.
ساحل روی زمین کز کرده بود، میان خاک و برگ‌های خیس. زنده بود؛ چشم‌هایش باز مانده بود، اما دست‌هایش را چنان دور زانوهایش قفل کرده بود که انگار دیواری نامرئی رویش سنگینی می‌کرد.
چند زن سالخورده از خاندان، همراه دو نگهبان تالار بالا، پشت سرش میان سایه‌ی درخت‌ها ایستاده بودند. ریسمان‌های کتانی در دست داشتند و لوح‌های سفالی کوچکی با نقش‌های کهن به سینه چسبانده بودند. سکوتشان، سکوت کسانی بود که موجودی خطرناک را در لانه‌اش گیر انداخته باشند.
قانون تالار از روزگار نیاکان به جا مانده بود: دختران این خاک، وقتی به آستانه‌ی زنانگی می‌رسیدند، باید از «شورش جان» پاک می‌شدند. در آیین کهنشان باور داشتند هر دختری دو نیمه دارد؛ یکی آرام، سربه‌زیر و شایسته‌ی زندگی در میان مردم، و دیگری سرکش، پرشور و ناآرام. می‌گفتند زنی که هر دو نیمه را در خود نگه دارد، نمی‌تواند بار زندگی را به دوش بکشد. شور، خنده‌ی بلند، سبکی پاها و میل بی‌پایان به دویدن، آتشی بود که باید پیش از سرایت به خانه و خاندان خاموش می‌شد.
به باور آن‌ها، حیا تنها زمانی به دست می‌آمد که نیمه‌ی ناآرام مهار شود؛ هر دو نیمه نمی‌توانستند در روشنایی روز کنار هم زندگی کنند. یکی باید آبرو و سنگینی خانه را به دوش می‌کشید و دیگری، آن بخش لجام‌گسیخته و پرهیاهو، باید به دخمه‌های زیر تالار برده می‌شد تا دور از آفتاب بخشکد.
وقتی ریسمان را دور مچ‌های ساحل بستند، او جیغ نکشید؛ فقط به سما نگاه کرد. نگاهش پر از تعجب کسی بود که می‌بیند نیمی از خودش او را به بند کشیده است.
سما تکان نخورد. سرش را زیر انداخته بود و دست‌هایش را گوشه‌ی دامن اتوکشیده‌اش پنهان کرده بود. رفتارش همان‌طور بود که یادش داده بودند؛ دختر نجیب در برابر حکم نیاکان نمی‌ایستاد.
آن‌ها ساحل را بردند.
سما بزرگ شد. همان زنی شد که پیرزن‌ها پیش‌بینی می‌کردند: سنگین‌قدم، کم‌گو، نجیب و نفوذناپذیر. هیچ‌کس در دهکده صدای خنده‌اش را نمی‌شنید و نگاهش هیچ‌وقت از سنگفرش پیش پایش فراتر نمی‌رفت. همه او را نماد وقار می‌دانستند.
اما زیر این سنگینی ستوده‌شده، چیزی مدام تیر می‌کشید. انگار حفره‌ای در سینه‌اش دهان باز کرده بود که با هیچ سوزن‌دوزی و هیچ تسبیح‌انداختنی پر نمی‌شد. هر بار که بوی خاک باران‌خورده بلند می‌شد، تنش برای دویدن بی‌تاب می‌شد، اما عضلاتش منجمد می‌ماندند. هر بار که نسیم بهاری می‌وزید، چیزی در اعماق گلویش می‌خواست فریاد بزند، اما تنها چیزی که بیرون می‌آمد، آهی آرام بود.
او آزاد بود، لباس‌های پاکیزه می‌پوشید و زیر آفتاب راه می‌رفت، ولی خوب می‌دانست این آرامش، پوسته‌ای است که روی چیزی مرده کشیده‌اند.
گاهی که باد خنکی به صورتش می‌خورد یا لقمه‌ای نان تازه از گلویش پایین می‌رفت، بی‌اختیار مکث می‌کرد؛ انگار یادش می‌افتاد این هوا و این نان، روزی سهم هر دوی آن‌ها بوده است.
سال‌ها گذشت تا سما فهمید حجب و حیایی که حفظش به قیمت بریدن نیمی از وجودش تمام شده بود، چیزی جز خاکسپاری زنده نبود.
سال‌ها دنبال نشانی از ساحل گشت؛ به حرف‌های درگوشی آسیابان گوش سپرد، قفل‌هایی را زیر نظر گرفت که بی‌دلیل روی بعضی دخمه‌های دامنه‌ی کوه زده بودند و رد سبدهای نانی را دنبال کرد که نگهبانان قلعه‌ی قدیمی هر چند روز یک‌بار با خودشان می‌بردند. تا بالاخره فهمید ساحل کجاست.
شبی که ماه پشت ابرها پنهان شده بود، سما از شکاف سنگ‌چین‌های دامنه‌ی تپه پایین رفت. راه باریکی بود که سال‌ها کسی از آن عبور نکرده بود؛ دیوارهایش بوی خاک کهنه و کپک می‌داد و کف آن از رطوبت چسبناک بود. با چراغ‌موشی کوچکی که شعله‌اش پت‌پت می‌کرد، جلو رفت تا به در دخمه رسید.
پله‌های دخمه باریک و لغزنده بودند. پشت میله‌های کلفت آهنی، زنی روی زمین نشسته بود و به دیوار سنگی تکیه داده بود.
سما ایستاد و چراغ‌موشی را به میله‌ها نزدیک‌تر کرد.
شعله‌ی چراغ روی صورت زن افتاد.
ساحل لاغر شده بود. موهایش درهم و نامرتب روی شانه‌های استخوانی‌اش ریخته بود و لباس‌هایش غبار گرفته بود، اما وقتی سرش را بالا آورد، در چشم‌هایش نشانی از شکست نبود؛ همان نگاه سرکش و تند سال‌های کودکی، دست‌نخورده در دل تاریکی.
ساحل پلک‌هایش را در برابر نور جمع کرد. بعد، با صدایی که از کم‌حرفی خفه و خش‌دار شده بود، گفت:
«هنوز داری تا ده می‌شمری؟ همیشه همین‌قدر کُندی؟ خیلی دیر کردی، سما.»
به دامن تمیز و چادر بی‌پیرایه‌ی سما نگاه کرد. لبخند تلخی روی لب‌های خشکش نشست.
«هنوزم همون‌طور راه میری... طوری که خاک زیر پات نفهمه رد شدی.»
سما جلو رفت. روی سنگ‌های خیس زانو زد. دستش را از لای میله‌ها رد کرد و بازوی ساحل را لمس کرد.
هق‌هقش را در گلو خفه کرد.
«پیدات کردم... ساحل، به خدا همه‌جا رو گشتم... سال‌ها طول کشید تا بفهمم کلید این در کجاست.»
ساحل سرش را به میله‌ها تکیه داد و با صدایی بم و کمی دورگه گفت:
«چرا اومدی؟ مگه اون پیرزن‌ها و پیرمردهای بی‌خاصیت نگفتن من بلای جونتم؟ مگه نگفتن وجود من ننگ خانواده‌ست؟ که اگه پا به دهکده بذارم، پاکی تو لکه‌دار می‌شه؟»
«گفتن.»
سما سرش را بالا نیاورد. چشمش به خاک زیر ناخن‌های ساحل بود.
«خیلی چیزها گفتن.»
«پس چرا اینجایی؟»
سما سرش را بالا آورد و مستقیم در چشم‌های خواهرش نگاه کرد؛ کاری که سال‌ها تمرین کرده بود هرگز انجام ندهد.
«گفتن بودنِ تو حیا رو می‌کشه. ولی نگفتن نبودنِ تو از من یه تیکه سنگ می‌سازه. ساحل... من فقط مجسمه‌ای بودم که مردم روستا بهش آفرین می‌گفتن.»
ساحل نگاهش کرد. نگاهشان برای لحظه‌ای طولانی در هم ماند و خشم کهنه‌ی ساحل کم‌کم رنگ باخت. انگشت‌های خاک‌آلودش را روی دست سما گذاشت.
«می‌دونی خنده‌دار چیه؟ تمام این سال‌ها، وقتی موش‌ها روی پاهام راه می‌رفتن، فکر می‌کردم تو توی بهشت داری زندگی می‌کنی. حسودیم می‌شد بهت. فکر می‌کردم تو برنده‌ای و من بازنده. اما الان که داری نگام می‌کنی... می‌بینم چشم‌هات از سنگ‌های این دخمه هم مرده‌ترن. تو از من هم زندانی‌تری.»
سما چند لحظه چیزی نگفت. پیشانی‌اش را به میله‌ی خنک تکیه داد و چشم‌هایش را بست.
«می‌دونم. پس بیا تمومش کنیم.»
کلید سنگین برنجی را از جیبش بیرون آورد؛ همان کلیدی که از زیر عبای یکی از نگهبان‌ها کش رفته بود. آن را از لای میله‌ها به دست ساحل داد.
«روزها باید اینجا بمونی. روزها هنوز قانون اون‌ها حاکمه و اگه بفهمن، این‌بار هر دومون رو توی آتیش می‌سوزونن. اما شب‌ها... وقتی دهکده توی حجب و تاریکی خوابیده، این قفل مال توئه.»
ساحل با ناباوری به کلید نگاه کرد. انگشت‌هایش دور فلز سرد بسته شد.
سما ادامه داد:
«در رو باز کن. برو سمت بیشه‌ها. بدو، داد بزن، باد رو نفس بکش. تا سپیده وقت داری هر چقدر که می‌خوای خودت باشی.»
دست‌های ساحل دور کلید لرزید. سرش را بلند کرد و بعد از سال‌ها، آن جرقه‌ی سرخ و اصیل زندگی توی مردمک‌هایش گر گرفت. لبخندش دیگر کنایه‌آمیز نبود؛ انگار امیدی سرکش، زیر پوست صورتش جان گرفته بود.
«تو چی؟»
سما لبخند کم‌رنگی زد.
«من همین بیرونم.»
ساحل چند لحظه نگاهش کرد.
«فردا شب هم می‌تونم برم؟»
«اگه قبل از سپیده‌دم برگردی.»
ساحل کلید را در مشت گرفت و لبخند زد.
«پس قرارمون همین شد.»
از آن شب به بعد، هر بار که زنگ آخرین پاس شبانه در دهکده خاموش می‌شد، در سنگین دخمه با صدای آرامی باز می‌شد.
زنی با پاهای برهنه و دامنی رها از میان شکاف صخره‌ها بیرون می‌زد. به سمت دشت می‌دوید، دست‌هایش را در هوا باز می‌کرد و زیر مهتاب بی‌پروا می‌چرخید. خنده‌های کوتاه و رهایش میان صدای باد و جریان رودخانه گم می‌شد.
کمی بالاتر، پشت دیواره‌ی کوتاهی از بوته‌های شمشاد، زن دیگری با چادری تیره به تنه‌ی درخت تکیه داده بود و بی‌حرکت نگاهش می‌کرد.
سما پیش نمی‌رفت. پای او هنوز در بند احتیاط بود، اما با هر قدمی که ساحل در تاریکی برمی‌داشت، سنگینی قفسه‌ی سینه‌اش کمتر می‌شد.
شب‌ها یکی پس از دیگری گذشتند.
گاهی ساحل پیش از زنگ دوم برمی‌گشت، خسته و خاک‌آلود، و کلید را کف دست سما می‌گذاشت. گاهی تا آخرین لحظه در دشت می‌ماند و سما مجبور می‌شد از دور برایش دست تکان دهد.
یک شب، وقتی ساحل نفس‌زنان از سمت رودخانه برگشت، کنار همان سپیدار کهنسال ایستاد. چند لحظه به سما نگاه کرد و بعد با همان شیطنت قدیمی گفت:
«سما؟»
«هوم؟»
«یادت میاد اون روز گفتی فقط تا ده می‌شمری؟»
سما لبخند زد.
«آره... یادمه.»
ساحل چند قدم عقب رفت.
«خب... این بارم بشمار.»
سما به او نگاه کرد. ساحل منتظر مانده بود، درست مثل سال‌ها پیش، وقتی پشت بوته‌های شمشاد پنهان شده بود.
سما نفس آرامی کشید.
«یک...»
ساحل خندید و دوید.
«دو... سه...»
سما دیگر دنبال رد پاهایش نرفت. همان‌جا کنار درخت ماند و شمرد.
«چهار... پنج... شش...»
صدای خنده‌ی ساحل کم‌کم دور شد.
«هفت... هشت... نه... ده.»
این بار که چشم باز کرد، دنبال گوشه‌ی دامنش میان بوته‌ها نگشت.
فقط لبخند زد.
و از دور، صدای خنده‌ی ساحل هنوز می‌آمد.
